comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ԳՅՈՒՂԱՐԱՆՔ
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ԳՅՈՒՂԱՐԱՆՔ

Մեր աշխարհում գյուղին շեն են ասում։ Չեմ մտածել՝ ինչու։ Մի քանի գյուղերին էլ՝ գյուղարանք։ Էլի չեմ մտածել՝ ինչու։ Ուղղակի այսպես՝ մեր շենը։ Ինչպես, ասենք, մեր տունը։ Ոչ մի տարբերություն։ Եվ այսպես, ինչքան հիշում եմ։

Ընդամենը մի անգամ, արդեն մոռացել եմ, որ գյուղում, ութսունհինգամյա մի արևախանձ տղամարդու հարցրել եմ և, պատկերացնո՞ւմ եք, ի՞նչ է ասել.

-Իսկ դու, կարելի՞ է իմանալ, ի՞նչ ես առաջարկում։
Եվ դա՝ քմծիծաղով, զարմացած, մի տեսակ, նույնիսկ վիրավորված։ Այսինքն՝ ուրիշ ի՞նչ, որ ավելի լավը լինի, ավելի համապատասխան, ավելի, ո՞նց ասեմ, տաք, էլի՝ տան նման։ Օրինակ, ինչքան փորձում եմ ասել մեր քաղաքը, մեր շենի նման չի ստացվում։ Ջերմությունը պակասում է, անձնականը պռատ է, տերը անընդհատ ներկա չէ, ավելի ճիշտ՝ հաճախ բացակայում է։ Զարմանալի՞ է։ Չեմ կարծում։
Մեր Շենը։ Ինչքան իմը, այնքան էլ՝ քոնը։ Հավասար։ Ավել բաժին չկա։ Քարաշեն, երկհարկանի, դռները՝ բարձրահասակ, պատուհանները` նախշուն։ Փայտե առաստաղ։ Պինդ, ամուր, ազնիվ, կենսախինդ։ Բայց ամեն օր ծերացող, ծռվող, ծանրաքայլ։ Նոր ժամանակներում մի տեսակ, մոլորված, իրեն կորցրած, տեղը չիմացող, հորինովի արժեհամակարգից դուրս։
Մերը՛...
Գյուղամիջում նստոտած ծերունիներ։ Հարյուր տարի առաջ արարված կտավ։ Նույն տերողորմյան, նույն շորը... նույն, անփոփոխ, հառաչանքախառը խոսքը։
-Էս աշխարհքը էսպես եկել է, էսպես էլ գնալու է...
Եվ ծխնելույզներից բարձրացող, գյուղի վրա տարածվող հացաբույր ծուխը՝ տարվա բոլոր եղանակներին, օրվա բոլոր ժամերին...Էլի գեղանկարի նման, արված վաղուց...էլի անհիշելի ժամանակներից...
Էս 21-րդ դարն էլ չգիտես որտեղից եկել, մնացել է փողոցում, դռների առաջ։ Տուն մտնելու ցանկություն էլ չունի։ Տեսնում է, լավ երևում է, չի տեղավորվելու։
Համաձա՞յն եք, որ տխուր է, որ ետ ենք մնացել, որ դանդաղում ենք։ Մեր տանն ամեն ինչ այնպես է, ինչպես ամենաքիչը մի հիսուն տարի առաջ, կենցաղավարության անփոփոխ, չերկմտենք ասել, ՙգյուղ տեղ՚-ի փիլիսոփայությամբ։
Չեմ ընդունում այդ ՙգյուղ տեղ՚, ՙքաղաք տեղ՚ բնորոշումները։ Կա ապրելու տեղ, արարելու, աշխարհի հետ զրույցի բռնվելու տեղ և՝ վերջ։ ՙԳյուղ տեղ՚-ը հետընթացն է, մեզ անցյալին անիմաստ կապող շղթա։ Չազատվեցինք դրանից, մնալու ենք եսակենտրոն, ինքնասիրահարված անցյալում։
Մարդը մի տաս-տասնհինգ խոշոր ունի, մի քանի տասնյակ մանր, անհաշիվ հավ ու հնդկահավ, բայց ժանգոտ դարպասը ծռվել, հենվել է ծառին։ Երկրորդ հարկ տանող փայտե աստիճանները չեն դիմանում իջնող-բարձրացողների ծանրությանը, ցեխը փողոցից անարգել մտնում է տուն... թվում է, այլ կերպ չի էլ կարող լինել, այլ կերպ ուղղակի կխաթարվի գյուղ տեղի դարերով արարված համայնապատկերը։ Գյուղը կկորցնի իր հմայքն ու ինքնատիպությունը։ Մի՞թե տխուր չէ։
Հա, մեկն էլ կա, երկու-երեք կովը մի քանի տարում դարձրել է քսան-երեսուն։ Էլ մնացած մանր-մունր բաներից չեմ խոսում։ Տանը դատարկ տարածք չկա։ Սակայն...անհարմար էլ է ասելը, կաթող տանիքը չի նորոգում, դուռը չի ներկում, փողոցից տուն տանող մի քանի մետրը չի սալահատակում։ Սպասում է...ո՞նց ասեմ` պետության օգնությանը...
Խորհրդային ժամանակներում թոշակի անցած քսանհինգ տարվա կոլտնտեսության վարչության նախագահ պապս սկսեց կարգի բերել հոր շինած տունը։ Դուռ ու լուսամուտ էր փոխում, ջրի առաջն էր առնում, այգի մտնող մոլախոտի հերն էր անիծում, դարպասն էր պինդ պահում։ Եվ այդ ամենը` չնչին թոշակով, սեփական ձեռքերով, առանց օգնության, մենակ... ինքն էր ու ինքը...Չաներ, տունը փուլ կգար, կծիծաղեին, ամոթանք կտային...Եվ միայն պապս չէր այդպես։ Ուրիշի օգնությանը սպասող մարդ չկար գյուղ տեղը։ Տներն էլ պինդ էին, ջահել, բերկրանքով ողող։
Ես իմ ծերունազարդ պապին երբեք պարապ չեմ տեսել, գյուղամիջում նստած, բազմոցին պառկած։ Ամեն օր հանդ էր գնում, այգին ու բանջարանոցն էր մշակում, իր նախագահ տեղով բակն էր ավլում, փայտ էր ջարդում...Պարզ երևում էր, որ նա սարսափում էր պարապությունից.
-Օրը ցերեկով պառկեցի բազմոցին, էլ վեր կենողը չեմ...
Երվանդն էլ էր այդպես, Արմենակն էլ, Գրիգորը, Հարությունը... Առաքելը...մութը մտնում էր տուն, իրենք էլ՝ հետը։
Բան չունեմ ասելու, վերջին տարիներին պետության ու համահայկականի միջոցներով շատ բան է կառուցվել այդ շեն տեղը։ Էլ համայնքապետարան, էլ մանկապարտեզ, էլ դպրոց, էլ հանդիսությունների տուն, առանձնատներ էլ, խաղահրապարակ ու գրադարան, ջուրն են հեռուներից բերել-հասցրել տուն, բնական գազն էլ փոխարինել է փայտին, բայց...էլի անհարմար է ասել, ծռված դարպասները ուղիղ կանգնելու մտադրություն չունեն, փողոցների ցեխը չի պակասում, պատերի ճաքերը չեն կարճանում, ջուրն էլ է մտնում տունը, փոշին էլ, մոլախոտն էլ...բոլորը սպասում են օգնության...գյուղամիջի ծռված նստարանին, հալումաշ բազմոցին...
Մի բան էլ ասեմ։ 92-ին էր, Ասկերանում։ Կռիվ տարի։ Տարիքն առած, հաշմանդամ մի մարդ, ռմբակոծությունից քարուքանդ տան կողքին նոր տան հիմքերն էր փորում։ Էլի մենակ, ինքն էր ու ինքը։ Չասեք, որ նման բան հնարավոր չէ, չասեք, որ չեք հավատում։
-Մարդ ինչ անում է, մենակ պիտի անի, հույսը դրեց ուրիշի վրա, կորած է,-նկատելով զարմանքս, գործից չկտրվելով ասում է,- հետո էլ, մարդ արարածը եթե կա, շնչում է, գործ պիտի անի, չարեց, մեռնելու է... կապ չունի` այսօր, վաղը, մյուս օրը, տարիներ անց...դա չէ կարևորը...
Չէ, իսկապես, անհարմար էլ է ասել, նոր ժամանակները վաղուց անհանգիստ ծեծում են մեր դռներն ու պատուհանները, և մենք, ուզենք-չուզենք, պիտի բացենք մեր դռներն այդ նոր ժամանակների առաջ։ Այդպես չեղավ, քաղաքակրթության քառուղիներում մեր երբեմնի խիզախումը ներկայացվելու է իբրև միֆ, հորինվածք, ինքնամխիթարանք։ Ժամանակակից բնակավայրը` կապ չունի, քանի բնակիչ ու տուն ունի, ուղղակի պարտավոր է լինել մաքուր, կանաչապատ, կենցաղի ժամանակակից պայմաններին համապատասխան... Այդպես մեր յուրաքանչյուր շեն՝ փոքրիկ մի քաղաք, մտածողությամբ, շինությամբ, ընթացքով՝ ժամանակի փորձությունը հաղթահարած արժեքներին հենված, անցյալապաշտությունից դուրս։
Ինչքան մտածում եմ, տեսածս ու ապրածս էլ բերում, դնում եմ իրար կողքի, էլի ամեն ինչ մի առանձին վերցրած մարդուց է, սկիզբն էլ, շարունակությունն էլ։ Ով ինչ էլ խոսի, որոշողը նա է։
Ինչ մնում է ինձ, ես այսքան բանն ասելուց հետո էլ չեմ ուզում բացատրել, թե ինչու ենք մենք Արցախ աշխարհում գյուղին ասում շեն, իսկ գյուղերին՝ գյուղարանք։
Բայց չեմ կարող չխոստովանել, որ ծռված տներից սկսել եմ վախենալ...


Նորեկ ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ