comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Ա­ՌԱՋ­ՆՈՐ­ԴԸ ԿԱՄ` ԹԱ­ԳԱ­ՎՈՐՆ ԱՊ­ՐԱԾ ԿԵ­ՆԱ…
[ARM]     [RUS]     [ENG]

Ա­ՌԱՋ­ՆՈՐ­ԴԸ ԿԱՄ` ԹԱ­ԳԱ­ՎՈՐՆ ԱՊ­ՐԱԾ ԿԵ­ՆԱ…

Նո­րեկ ԳԱՍ­ՊԱ­ՐՅԱՆ

 Քա­րան­ձա­վից սկ­սենք։ Ու­զում եմ ա­սել` ե­թե քա­րան­ձա­վաբ­նակ­նե­րը ա­ռաջ­նորդ չու­նե­նա­յին, չէին դի­մա­նա գա­զան­նե­րի, հս­կա­յա­կան դի­նո­զավ­րե­րի և ու­րիշ ցե­ղախմ­բե­րի հար­ձա­կում­նե­րին և կվե­րա­նա­յին աշ­խար­հի ե­րե­սից։ Նույն բա­նը կլի­ներ նաև թու­լա­կամ, ինք­նա­հա­վան, դա­ժան ու ան­բա­րո ա­ռաջ­նոր­դի դեպ­քում։ Եվ քա­րան­ձա­վաբ­նակ մեր նախ­նին ի­րեն դնում էր ար­ժա­նի ա­ռաջ­նոր­դի հրա­մա­նա­տա­րու­թյան տակ՝ ինքն ի­րեն հռ­չա­կե­լով նրա ան­դա­վա­ճան զին­վո­րը՝ հա­ճախ մար­տի­րոս­վե­լով ան­հա­վա­սար մար­տե­րում՝ հա­նուն քա­րան­ձա­վի ու ա­ռաջ­նոր­դի։ Եվ քաջ ա­ռաջ­նոր­դը եր­բեք չէր ար­հա­մար­հում քա­րան­ձա­վի բնա­կիչ­նե­րին, չէր ճն­շում, չէր հա­լա­ծում , ա­ռանց նրանց հետ խոր­հր­դակ­ցե­լու ճա­կա­տագ­րա­կան ո­րո­շում­ներ չէր կա­յաց­նում։ 

Իսկ նրանք, ով­քեր մնա­ցին ա­ռանց ա­ռաջ­նոր­դի, կամ` չգ­նա­ցին ի­րենց ա­ռաջ­նոր­դի ետևից, տա­նուլ տվե­ցին բո­լոր ճա­կա­տա­մար­տե­րը, կորց­րին ու­նե­ցած-չու­նե­ցա­ծը և վե­րա­ցան աշ­խար­հի ե­րե­սից կամ ձուլ­վե­ցին ու­րիշ քա­րան­ձա­վաբ­նակ­նե­րի ու ցե­ղախմ­բե­րի։
Ու­րիշ բա­ներ էլ տե­ղի ու­նե­ցան այդ քա­րան­ձավ­նե­րում և քա­րան­ձավ­նե­րից դուրս։ Մար­դիկ սկ­սե­ցին ա­նի­մաստ մե­ծա­րել ի­րենց հրա­մա­նա­տա­րին, ա­սել` դու ես ա­մե­նա­խե­լո­քը, ա­մե­նահ­զո­րը երկ­րի վրա, և ա­ռանց քո հրա­մա­նի արևը չի հա­մար­ձակ­վի լու­սա­վո­րել աշ­խար­հը, ա­ռանց քո ի­մա­ցու­թյան չեն ծաղ­կի ծա­ռերն ու չեն պտ­ղա­վոր­վի կա­նայք։ Ա­սա­ցին, և այդ հրա­մա­նա­տա­րը հա­վա­տաց։ Հի­շո՞մ եք` կուռք մի շի­նեք երկ­րի վրա... Մեր նախ­նին շի­նեց այդ կուռ­քը և հրա­ժար­վեց իր ու­նա­կու­թյուն­նե­րից, իր ու­ժից, մի ժա­մա­նակ միայ­նակ քար­քա­րոտ ճա­նա­պար­հը հաղ­թա­հա­րե­լու իր կա­րո­ղու­թյու­նից ու շնորհ­նե­րից, իր բա­ժին երկ­րից... Ու­զում եմ ա­սել` ա­վարտ­վեց միայ­նակ ո­րո­շում կա­յաց­նե­լու, թշ­նա­մու ա­ռաջ ա­նե­րեր կանգ­նե­լու, Աստ­ծո հետ զրու­ցե­լու ժա­մա­նա­կը...
Հրա­մանքդ, տեր...Եվ գլ­խատ­ված հա­զա­րա­վոր մտա­ծող­ներ, կա­խա­ղան բարձ­րաց­ված, գն­դա­կա­հար­ված, զն­դան­նե­րը նետ­ված...միշտ, ա­նընդ­հատ, կրկն­վող...
Թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա...միայն նա է ու­նակ հաղ­թե­լու, եր­կի­րը շե­նաց­նե­լու, ե­ռագ­լուխ հրե­շի ե­րեք գլուխն էլ մի հար­վա­ծով թռց­նե­լու...միայն նա, ու­րիշ ոչ մե­կը մե­զա­նից։ Նա է փր­կի­չը...ու­զում եմ ա­սել, ինչ­քան ու­ժեղ է մար­դը, այն­քան էլ խղ­ճուկ է ու թույլ, ինչ­քան ի­մաս­տուն, այն­քան էլ՝ ան­միտ...Եվ ա­մե­նաան­հաս­կա­նա­լին այն է, որ մենք չենք փոխ­վում, որ մենք շա­րու­նա­կում ենք կուռ­քա­շի­նու­թյան մեր հա­զա­րա­մյա ըն­թաց­քը՝ չմո­ռա­նա­լով փա­ռա­բա­նել նախ­կին դա­հիճ­նե­րին, հր­կի­զող­նե­րին ու ա­վե­րող­նե­րին։ Մենք ուժ ենք փնտ­րում, մենք կար­ծես չենք կա­րող ա­ռանց գն­դա­կա­հար­վե­լու, ա­ռանց ար­հա­մարհ­վե­լու, ա­ռանց ոտ­նա­հար­վե­լու...
Եվ այդ, իբր ու­ժեղ, մեզ նվաս­տաց­նող ձեռ­քը համ­բու­րե­լու հա­մար գժ­վում ենք, այդ ՙու­ժե­ղի՚ ա­ռաջ խո­նարհ­վե­լու ցան­կու­թյու­նից խե­լա­գար­վում ենք... Եվ չենք ու­զում խոս­տո­վա­նել, որ ու­ժե­ղը սպա­նո­ղը չէ....
Թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա...
Եվ մենք օր ու գի­շեր սպա­սում ենք նրան...հա­ճախ՝ մեր ան­ցյա­լից ե­կո­ղին...Ան­համ­բեր են նույ­նիսկ նրանք, ով­քեր ո­չինչ չգի­տեն այդ ան­ցյա­լի մա­սին, ով­քեր ծն­վել են նոր ժա­մա­նակ­նե­րում և չեն հասց­րել տա­ռա­պել հի­շո­ղու­թյան փակ տա­րածք­նե­րում...չեն հասց­րել վա­խե­նալ այդ հի­շո­ղու­թյու­նից...Է­լի թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա...

Գտե՞ք ինչ է ա­սել Սա­մուե­լը ի­րե­նից թա­գա­վոր ու­զող ժո­ղովր­դին։ Ա­սել է` ձեզ վրա իշ­խե­լու թա­գա­վո­րի ի­րա­վունքն այս է լի­նե­լու. Ձեր տղեր­քը կառ­նե և կը պա­հե իր հա­մար, որ վա­զեն իր կառ­քե­րի առջևից, և իր հա­մար հա­զա­րա­պե­տեր և հա­րյու­րա­պե­տեր կշի­նե, որ նրանք իր հո­ղե­րը հեր­կ՜են և հունձ­քը հն­ձեն, և նրա պա­տե­րազ­մա­կան զեն­քերն ու կառ­քե­րի գոր­ծիք­նե­րը շի­նեն, և կառ­նե ձեր աղ­ջիկ­ներն ու խո­հա­րար ու հաց­թուխ կշի­նե, և ձեր ըն­տիր մա­նուկ­ներն ու ա­ղա­խին­նե­րը, և ձեր տղա­մար­դիկ, ձեր է­շե­րը կառ­նե և իր հա­մար կգոր­ծա­ծե։ Ձեր հո­տե­րից տա­սա­նորդ կառ­նե, և դուք նրա ծա­ռա­նե­րը կլի­նեք։ Այն օ­րը դուք ձեր ընտ­րած թա­գա­վո­րի ե­րե­սի­ցը կա­ղա­ղա­կեք, բայց տերն այն օ­րը ձեզ պա­տաս­խան չի տա...
Ինչ­քան մտա­ծում եմ, մենք մեզ փոր­ձու­թյան են­թար­կե­լու ի­րա­վունք չու­նենք, ուղ­ղա­կի չենք դի­մա­նա։ Ան­ցյա­լը միշտ չէ, որ ոգևո­րիչ է, ու­սու­ցա­նող ու ըն­դու­նե­լի։ Ան­ցյա­լը հա­ճախ նո­րը չի ըն­դու­նում, ան­ցյալն այդ նո­րի հա­կա­ռա­կորդն է, թշ­նա­մին, ու­զում եմ ա­սել, փոխ­վել է աշ­խար­հի լեզ­վամ­տա­ծո­ղու­թյու­նը, կեն­ցա­ղը, խոս­քը, հա­յաց­քը... հա­մա­ձայ­նեք, չհա­մա­ձայ­նեք` կանգ­նելն ան­գամ կոր­ծա­նա­րար է...ես այդ­պես եմ կար­ծում։ Պապս ա­սում էր` մի օր ան­տառ չգ­նամ, փայ­տը կպրծ­նի...Ես, բնա­կա­նա­բար, չէի կա­րող հաս­կա­նալ պա­պիս, ո­րով­հետև տան հետևի պա­տի տակ ա­մե­նա­քի­չը մի տաս մետր այդ փայ­տից կար, ա­սես նկա­րած։
Ու­զում եմ ինքս ինձ մի հարց էլ տալ, երկ­րի մա­սին մտա­ծող­նե՞րն են շատ, թե` չմ­տա­ծող­նե­րը։ Եվ, վեր­ջա­պես, ո՞վ է պատ­րաստ զո­հա­բեր­վել այդ երկ­րի հա­մար։ Կար­ծում եմ` հարցն ան­պա­տաս­խան թող­նելն ա­վե­լի տրա­մա­բա­նա­կան է, նույ­նիսկ տղա­մարդ­կա­յին։ Ձեզ նույն­պես խոր­հուրդ չեմ տա­լիս պա­տաս­խա­նի հա­մար ի­զուր ժա­մա­նակ վատ­նել։
Հարևան ու­նեի։ Տա­րիքն ա­ռած մարդ էր։ Բո­լոր մեծ ու փոքր ընտ­րու­թյուն­նե­րում ա­ռա­ջինն էր գնում ընտ­րա­տե­ղա­մաս։ Կար­ծես վա­խե­նում էր ու­շա­նալ։ Դռ­նե­րը բա­ցում էին, մարդն ա­ռա­ջինն էր մտ­նում ներս։ Երբ փոր­ձե­ցի պար­զել նրա այդ ան­հան­գս­տու­թյան ու ա­ճա­պա­րան­քի պատ­ճա­ռը, ա­սաց.
-Ե­թե ես ձայն չտամ, ոչ մեկն էլ չի ըն­տր­վի, և հաշ­վիր ընտ­րու­թյուն­նե­րը չեն կա­յա­ցել...
Մարդն, ինչ­պես ա­սում են, իր ձայ­նի տերն էր և այն, իր ա­սե­լով, միշտ տա­լիս էր ա­մե­նաար­ժա­նա­վո­րին և, է­լի իր ա­սե­լով, եր­բեք չի սխալ­վել։ Մի կարևոր բան էլ էր ա­սում մար­դը, ա­սում էր, եր­բեք ոչ մե­կի ծրագ­րե­րի մեջ չի խո­րա­ցել, չի լսել նրանց հու­զիչ ե­լույթ­ներն ու խոս­տում­նե­րը, ուղ­ղա­կի ճա­նա­չե­լով ընտ­րել է... վս­տա­հել է մար­դուն...իսկ խոսք ա­մեն տեղ էլ ա­ռա­տո­րեն բա­ժա­նում են, ձրի, ինչ­քան ու­զես, մեր­ժե­լը ե­րե­խա­յու­թյուն է...
Ա­սածս այն է, որ մարդ ա­րա­րա­ծը հա­ճախ չի դի­մա­նում խա­բե­լու, մո­լո­րեց­նե­լու, սուտ խոս­տում­ներ տա­լու գայ­թակ­ղու­թյա­նը։ Եվ զար­մա­նա­լին այն է, որ այդ ստե­րից հա­զար ան­գամ հիաս­թափ­վա­ծը կր­կին հա­վա­տում է սուտ քա­րո­զիչ­նե­րին.
Թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա...
Մարդ է, ա­սում է` կեց­ցե ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյու­նը, և ոչ մե­կը չի տես­նում բռ­նա­պե­տին... ա­սում է` եր­կի­րը հա­վա­սար, գրամ-գրամ բո­լո­րինն է, և ոչ մե­կը չի հա­մար­ձակ­վում հարց­նել. էդ ո՞ր երկ­րի մա­սին է խոս­քը, ի՞մ, թե՞ քո, ա­վե­լի ճիշտ, որ մի ժա­մա­նակ, շատ դա­րեր ա­ռաջ միայն ու միայն քոնն էր, է­լի գրամ-գրամ, իր ա­մեն ին­չով, իր հար­ճե­րով ու ծա­ռա­նե­րով, իր ա­ղա­խին­նե­րով, իր դա­հիճ­նե­րով ու հա­րյու­րա­վոր սպա­սա­վոր­նե­րով... Մի բան էլ է ա­սում, ա­սում է` ի­րե­նից բա­ցի ոչ մեկն ի վի­ճա­կի չէ կռիվ տալ ու հա­լա­ծել երկ­րի շե­մին նս­տած հս­կա­յա­կան ա­ռյու­ծին և հարց­նող չկա` իսկ ո՞վ է ա­ռա­ջինն ընկ­նե­լու այդ ճա­կա­տա­մար­տում...
Թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա...
Ե­թե մեր ճա­կա­տա­մար­տերն այն­քան փա­ռա­վոր չլի­նեին, ե­թե իմ ըն­կեր­ներն ու եղ­բայր­նե­րը այն­քան մա­քուր ու քաջ չլի­նեին, ե­թե այն­քան պտ­ղա­բեր չլի­ներ մեր ամ­բող­ջա­կա­նու­թյու­նը, ես հետ չէի նա­յի, ես կա­մա­չեի իմ ան­ցյա­լից։ Այն­տեղ էր, որ ա­ռաջ­նորդ չէինք ո­րո­նում, կուռ­քե­րով չէինք ա­կա­նա­պա­տում մեր ճա­նա­պարհ­նե­րը, թե­պետ եր­կիրն ար­դեն հա­վա­սար չէր պատ­կա­նում բո­լո­րին։ Ինչ ա­սեմ, է­լի թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա։
Այս­տեղ մի բան էլ հարևա­նիս մա­սին, ա­սում էր` ընտ­րու­թյուն կա­տա­րե­լիս եր­բեք ան­ցյա­լից չէր ընտ­րում, և ընտ­րա­ծը միշտ ա­պա­գա­յից էր...
Ի՞նչ ա­ներ մար­դը, երբ այդ ան­ցյալն ան­գիր գի­տեր, տե­ղյակ էր ով ին­չով էր զբաղ­վում, ով ինչ էր ա­նում և ինչ­պես էր ա­նում, ով ինչ ու­ներ, ով ում էր ծա­ռա­յում։ Մար­դը մի ան­գամ ուղ­ղա­կի ի­մաս­տուն խոսք ա­սաց.
-Մի բան, ո­րը եր­բեք ինձ չի կա­րող խա­բել, ան­ցյալն է, այս դեպ­քում` իմ ապ­րած ժա­մա­նա­կը...Եվ ես եր­բեք այն­տեղ վե­րա­դառ­նա­լու ցան­կու­թյուն չեմ ու­նե­ցել...
Այդ­պես է։ Ճիշտ է ա­սում մար­դը։ Նա չա­սեր, հաս­տատ մեկ ու­րիշն էր ա­սե­լու, ո­րով­հետև ես, ինչ­քան գի­տեմ, ճշ­տի հետ կռիվ չեն տա­լիս, ճշ­տի մեջ թշ­նա­մի չեն փնտ­րում։ Ա­սում են, չէ՞, մարդ տե­սա­ծից է վա­խե­նում։ Այս դեպ­քում վա­խե­նա­լու բան չկա, բայց լուրջ մտա­հոգ­վելն ու ան­հան­գս­տա­նա­լը, կար­ծում եմ, չէր խան­գա­րի։ Վեր­ջին հաշ­վով, հա­վա­քա­կա­նու­թյան գինն ու ար­ժե­քը մե­զա­նից լավ միայն մենք գի­տենք։ Ի­րար մե­ղադ­րելն էլ է խո­խա­յու­թյուն, դա­սեր տալն էլ։
Ինչ մնում է ա­ռաջ­նոր­դին, ես նույն­պես նրան ան­ցյա­լում ո­րո­նե­լու մտադ­րու­թյուն չու­նեմ, պապս կա­սեր` մենք այն­տեղ ար­դեն ե­ղել ենք... Այն­պես որ, ես ան­ցյա­լի հետ գլուխ չու­նեմ...
Է­լի թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա...