comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ԼԱ­ԲԻ­ՐԻՆ­ԹՈՍ
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ԼԱ­ԲԻ­ՐԻՆ­ԹՈՍ

Նո­րեկ ԳԱՍ­ՊԱ­ՐՅԱՆ

Երևի այն­քան էլ լավ բան չեմ ա­սե­լու, ա­վե­լի ճիշտ` ա­սածս բո­լո­րին չէ, որ հա­ճե­լի է լի­նե­լու։ Բայց չա­սելն էլ ազ­նիվ չէր լի­նի։ Վեր­ջին հաշ­վով, այս­տեղ օ­տար մարդ չկա, մենք ա­սում ենք, մենք` լսում։ Ու­րի­շի հետ էլ, ընդ­հան­րա­պես, գործ չու­նենք։ Ա­վե­լի պարզ. էս՝ մենք, էս էլ՝ մենք։ Եր­կի­րը՝ մե­կը, քա­ղա­քը՝ մե­կը, լե­զուն՝ մե­կը։ Թշ­նա­մին էլ՝ նույ­նը։ Ես էլ, այս­պես մի քիչ երբ ծան­րու­թեթև եմ ա­նում տե­սածս ու լսածս, մտա­ծում եմ, որ զուրկ չեմ կար­ծիք հայտ­նե­լու, ար­տա­հայտ­վե­լու ի­րա­վուն­քից։ Չէ, ոչ մի տա­րօ­րի­նակ բան չկա իմ այս վե­րա­բեր­մուն­քի մեջ, կա­րե­լի է ո­չինչ էլ չա­սել, ուղ­ղա­կի ընտ­րել կող­քից նա­յո­ղի դերն ու դրա­նով էլ սե­փա­կան ա­ռա­քե­լու­թյու­նը հա­մա­րել ա­վարտ­ված։ Հաշտ, հան­գիստ, խա­ղաղ, ինչ­պես ըն­դուն­ված է ա­սել նման դեպ­քե­րում՝ ա­ռանց ա­վե­լորդ գլ­խա­ցա­վան­քի ու ցն­ցում­նե­րի։ Ինչ խոսք, ե­թե այս օ­րե­րին մեր երկ­րում տե­ղի ու­նե­ցող ի­րա­դարձու­թյուն­նե­րը տե­ղի ու­նե­նա­յին, ա­սենք, Միա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րում, և ե­թե ես էլ իմ այս հայ տե­ղով լի­նեի այդ Միա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րի քա­ղա­քա­ցի, ձեն չէի հա­նի, ու­շադ­րու­թյուն էլ չէի դարձնի: Եվ, կար­ծում եմ, պատ­կե­րաց­նում եք ին­չու: Չնա­յած, այն­տեղ նման բան տե­ղի չէր ու­նե­նա: Կոնկ­րետ ես դրա­նում հա­մոզ­ված եմ և մի գրամ ան­գամ չեմ կաս­կա­ծում: Ո­րով­հետև, գի­տեք, այն­տեղ լուրջ մար­դիկ են ապ­րում ու լուրջ գա­ղա­փար­նե­րով են պա­հում ի­րենց ու­նե­ցա­ծը:

Ի՞նչ եմ ու­զում ա­սել: Տա­րօ­րի­նակ ու զար­մա­նա­լի ո­չինչ: Ուղ­ղա­կի մտա­ծում եմ, որ մենք և այս­քան կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րը ան­հա­մա­տե­ղե­լի ենք, մի ափ երկ­րում չենք տե­ղա­վոր­վում, ի­րար խան­գա­րում ենք: Չեմ ժխ­տում, երկ­րում կու­սակ­ցու­թյուն­ներ կա­րող են լի­նել, կգտն­վեն մար­դիկ, ով­քեր, օ­րի­նակ, կփոր­ձեն հա­մո­զել, որ դրանց ներ­կա­յու­թյու­նը նույ­նիսկ պար­տա­դիր էլ է: Է­լի դեմ չեմ: Ես դեմ եմ այս ՙա­ռա­տու­թյա­նը՚, այս ան­հաս­կա­նա­լի խայ­տաբ­ղե­տու­թյա­նը, այս ի­րա­րա­մերժ քա­ղա­քա­կա­նու­թյա­նը: Մեկն ա­ռաջ­նորդ ու­նի, չու­նի հա­մո­զիչ ծրա­գիր ու գա­ղա­փար, մյուսն ու­նի ծրա­գիր ու գա­ղա­փար, չու­նի ա­ռաջ­նորդ, մեկ ու­րիշն էլ ոչ մեկն ու­նի, ոչ էլ` մյու­սը: Եվ ա­մենևին էլ զար­մա­նա­լի չէ, երբ մի կու­սակ­ցու­թյան պատ­կա­նո­ղը ա­միս­ներ, լա­վա­գույն դեպ­քում` մեկ-եր­կու տա­րի անց հայ­տն­վում է մի ու­րիշ կու­սակ­ցու­թյան շար­քե­րում, այն­տե­ղից էլ` մեկ ու­րիշ… մարդ է, խղ­ճի ու մտ­քի ա­զա­տու­թյուն է… Ճամ­փոր­դու­թյունն էլ` ձրի… գայ­թակ­ղու­թյա­նը դի­մա­նա­լը` անհ­նա­րին:
Չէ, բան չու­նեմ ա­սե­լու, օ­րեն­քը չի խան­գա­րում: Ով մտ­քին մի քիչ դնի, կա­րող է ստեղ­ծել իր կու­սակ­ցու­թյու­նը, ինչ­պես, ա­սենք, տուն շի­նելն է, ծառ տն­կե­լը, տա­րածք­ներ սե­փա­կա­նաշ­նոր­հե­լը, բնա­կա­նա­բար, միայն ու միայն օ­րեն­քի շր­ջա­նակ­նե­րում: Դրա­նից հե­տո էլ` Ազ­գա­յին ժո­ղով տա­նող ճա­նա­պար­հը: Իսկ ո՞վ է խան­գա­րում ըն­տր­վել մի ամ­բողջ երկ­րի նա­խա­գահ… ու ա­ռաջ­նոր­դել հա­րա­զատ ժո­ղովր­դին… կար­ծում եմ, այն­քան էլ վատ չէ: Վեր­ջա­պես` ու­՞մից ենք պա­կաս, ե­թե մի եր­կու­սից վատ ենք, հաս­տատ մի հա­րյու­րից էլ լավ ենք:
Ուղ­ղա­կի ես այդ` ա­մեն օր ստեղծ­վող կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րի ա­նուն­նե­րը չեմ կա­րո­ղա­նում հի­շել, և դա, չեմ կար­ծում, որ տա­րի­քից է: Էդ կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րի ոչ շար­քա­յին ան­դամ­նե­րին էլ չեմ տե­ղը բե­րում, չեմ ու­զում ա­սել` ա­ռաջ­նորդ­նե­րին: Ոչ էլ ծրագ­րե­րից եմ ինչ-որ բան հաս­կա­նում: Բայց բո­լորն էլ ու­նեն ընդ­գծ­ված մի նպա­տակ` փո­խել ա­մեն ինչ: Եվ ըստ այդ ծրագ­րե­րի ու կու­սակ­ցու­թյունն ի­րենց ետևից տա­նող­նե­րի հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րի` մենք շատ կարճ ժա­մա­նա­կաըն­թաց­քում մեր ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյամբ ու հզո­րու­թյամբ անց­նե­լու ենք աշ­խար­հի բո­լոր զար­գա­ցած եր­կր­նե­րին, ա­վե­լի ճիշտ կլի­ներ ա­սել` ա­մե­նա­զար­գա­ցած­նե­րին, օ­րի­նակ` Միա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րին, բրի­տա­նա­ցի­նե­րին, շվեդ­նե­րին: Ու­զում եմ ա­սել, եվ­րո­պա­կան ինչ եր­կիր կա, մի քա­նի տա­րի անց մեզ մոտ պար­զա­պես չի երևա­լու: Հնա­րա­վոր է նույ­նիսկ հա­տուկ հանձ­նախմ­բեր ու պատ­վի­րա­կու­թյուն­ներ ու­ղար­կեն մեզ մոտ` ու­սում­նա­սի­րե­լու նման ա­ռա­ջըն­թա­ցի ու թռիչ­քի ա­ռեղծ­վա­ծը…

Հա­զար ան­գամ եմ ա­սել, խո­սե­լով բան չի փոխ­վում և, խնդ­րեմ, մար­դիկ գործ են ա­նում, դեմն առ­նել հնա­րա­վոր չէ: Բո­լո­րը կա՜մ քա­ղա­քա­կա­նու­թյամբ են զբաղ­վում, կա՜մ գիրք են գրում: Բո­լո­րը պար­տա­դիր նա­խա­րար են, պատ­գա­մա­վոր են, նա­խա­գահ են.. ի՛նչ է ե­ղել… Եվ, ա­մե­նա­կարևո­րը, հի­սունն անց մար­դիկ նրանց հար­կա­վոր չեն, նույ­նիսկ` օգ­նա­կա­նի կամ խոր­հր­դա­կա­նի կար­գա­վի­ճա­կում: Այդ հի­սուն­նանց­նե­րը հե­ռու են ժա­մա­նա­կա­կից մտա­ծո­ղու­թյու­նից ու ըն­կա­լում­նե­րից, պա­կա­սում է նա­խա­ձեռ­նո­ղա­կա­նու­թյու­նը, ի վի­ճա­կի չեն հրա­ժար­վել դա­րե­րի ըն­թաց­քում ձևա­վոր­ված ա­վան­դույթ­նե­րից ու սո­վո­րույթ­նե­րից, ո­րոնք ար­գե­լա­կում են երկ­րի հաղ­թա­կան եր­թը: Չեմ հա­մար­ձակ­վում ա­սել, բայց ըստ այդ ե­րիտ­տե­սու­թյան` հի­սու­նը դառ­նա­լու է թո­շա­կա­յին տա­րիք, մար­դիկ կա՜մ նս­տե­լու են տա­նը, կա՜մ տք­նե­լու են երկ­րի ան­ծայ­րա­ծիր դաշ­տե­րում ու այ­գի­նե­րում, գոր­ծա­րան­նե­րում ու ֆաբ­րի­կա­նե­րում:
Գի­տե՞ք տա­րօ­րի­նա­կը որն է: Ա­սեմ: Մտեք ցան­կա­ցած նա­խա­րա­րու­թյուն ու վար­չու­թյուն, Ազ­գա­յին ժո­ղով, կազ­մա­կեր­պու­թյուն, հի­վան­դա­նոց­ներ, թատ­րոն, հե­ռուս­տա­տե­սու­թյուն և տե­սեք ինչ տա­րի­քի մար­դիկ են աշ­խա­տում այն­տեղ: Ե­թե հե­տաքր­քիր է, ա­սեմ` մե­ծա­մա­սամբ ե­րի­տա­սարդ­ներ: Եվ դա պե­տա­կան քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն է: Կշ­ռա­դատ­ված մո­տե­ցում, մեկ-մեկ նույ­նիսկ` ա­վե­լորդ հա­մար­ձակ: Կամ, կամ, այ­սինքն` կա՜մ կա­յա­նում ենք, կա՜մ տա­պալ­վում… կա՜մ`ա­ռաջ, կա՜մ` ետ… Եվ խոս­տո­վա­նեմ, մենք ու­նենք փա­ռա­հեղ սե­րունդ, բայց նաև ե­րի­տա­սարդ­ներ, ով­քեր ա­վե­լի ա­վան­դա­պաշտ են, ա­վե­լի կա­ղա­պար­ված ու ա­նա­զատ, քան հի­սուն­նանց­նե­րը… Պատ­կե­րաց­նու՞մ եք…
Իմ սե­րունդն էլ էր այդ­պես, ա­սենք` մի ե­րե­սուն-ե­րե­սուն­հինգ տա­րի ա­ռաջ` կազմ­ված ա­զատ­նե­րից ու ա­նա­զատ­նե­րից, մեկն ա­նընդ­հատ դժ­գո­հում էր հայ­րե­րից, մյու­սը` հասց­նում պաշ­տա­մուն­քի: Շար­ժու­մը, ըն­թացքն ու վե­րել­քը, բնա­կա­նա­բար, ա­պա­հո­վում էին դժ­գոհ­նե­րը, հնի դեմ կռիվ տվող­նե­րը, այդ օ­րե­րի ծայ­րա­հեղ խի­զախ­նե­րը, բայց հայ­րե­րին պաշ­տող­ներն էլ մեզ ըն­դու­նե­լի հե­ռա­վո­րու­թյան վրա էին պա­հում մեր ան­ցյա­լից ու ա­վան­դույթ­նե­րից, ին­չու չէ` մեր հայ­րե­րից…
Պա­տե­րազ­մի տա­րի­նե­րին, նոր ա­զա­տագր­ված Տո­նա­շեն գյու­ղում Հո­վիկ ա­նու­նով մի զին­վո­րի հան­դի­պե­ցի: Հի­սուն­հինգ տա­րե­կան էր: Կար­ծեմ` Գե­տա­վա­նից: Շո­րե­րով քնում էր, շո­րե­րով արթ­նա­նում, ա­մի­սը մեկ գնում հե­տա­խու­զու­թյան, հաս­նում մինչև Գան­ձակ: Գի­տե՞ք ինչ ա­սաց ինձ, երբ հարց­րի` չե՞ք հոգ­նել: Ո­չինչ էլ չա­սաց, ուղ­ղա­կի աչ­քե­րը ար­ցուն­քոտ­վե­ցին: Սա­կայն ե­րե­կո­յան, երբ ա­վե­րակ տնե­րից մե­կի պա­տի տակ նս­տած զրու­ցում էինք, ա­սաց.
-Երբ ես ծն­վել եմ, ա­սում են` հայրս կովն էլ է մոր­թել, խոզն էլ ու մեծ, շա՛տ մեծ, ամ­բողջ գյու­ղի հա­մար սե­ղան գցել, ա­սել է` յու­րա­քան­չյուր հայ մարդ այս­պես պի­տի դի­մա­վո­րի լույս աշ­խարհ ե­կած զին­վո­րին… Հայրս ինձ չի նե­րի, ե­թե չա­զա­տագ­րեմ մեր գյու­ղը…
Հո­վիկ Քե­ռին ոչ մի կու­սակ­ցու­թյուն չէր ըն­դու­նում:
Հո­վիկ Քե­ռին գի­շեր­նե­րը գնում-մտ­նում էր գեր­ված գյուղ, ձեռ­քե­րը քսում հոր շի­նած տան պա­տե­րին ու լա­ցա­կու­մած վե­րա­դառ­նում: Հո­վիկ Քե­ռին ձույլ էր իր ան­ցյա­լին, իր պատ­մու­թյա­նը, իր տա­նը, իր տե­սա­կին: Բայց շատ ետ չէր նա­յում.
-Ա­նընդ­հատ ետ նա­յե­ցի, այն­տեղ էլ կմ­նամ:
Հի­մա մտա­ծում եմ. մեկ ու­րի­շը կա­րո՞ղ էր ա­նել Հո­վիկ քե­ռու գոր­ծը, ի­հար­կե, ոչ, մեկ ու­րի­շը կա­րո՞ղ էր անց­նել այդ­քան ճա­նա­պար­հը. բա­ցառ­վում է, մեկ ու­րիշն ի վի­ճա­կի՞ էր ապ­րել այդ­պես. չեմ կար­ծում: Ո­րով­հետև նա գի­տեր ա­մեն ծա­ռի, թփի, քա­րի ու կա­ծա­նի տե­ղը, տան տե­ղը, գե­րեզ­մա­նո­ցի տե­ղը…
Ա­սածս այն է, որ ե­թե կտր­վի հայ­րե­րի ու որ­դի­նե­րի ի­րար կող­քի պա­հող կա­պը, տա­նուլ ենք տա­լու, կորց­նե­լու ենք մեր հի­շո­ղու­թյու­նը, մո­լոր­վե­լու ենք ժա­մա­նա­կի ու տա­րա­ծու­թյան մեջ, կորց­նե­լու ենք մեր համն ու հո­տը: Ինք­ներս մեզ չենք ճա­նա­չե­լու…
Ինձ հա­մո­զել պետք չէ, ես չեմ ժխ­տում կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րի դե­րը, չեմ էլ փոր­ձի մե­կին հա­մո­զել, որ դրանք ա­նե­լիք չու­նեն, ինձ դրանց քա­նակն է մտա­հո­գում, դրանց ճա­նա­պար­հի ա­նո­րո­շու­թյու­նը: Հարց­րեք ինք­ներդ ձեզ` կու­սակ­ցու­թյուն գո­յու­թյուն ու­նի՞ ա­ռանց ա­ռաջ­նոր­դի կամ հա­կա­ռա­կը` ա­ռաջ­նորդ գո­յու­թյուն ու­նի՞ ա­ռանց կու­սակ­ցու­թյան: Որ­տե՞ղ է, որ ա­ռաջ­նոր­դը գա­ղա­փարն է` թրծ­ված, հա­զար ու մի փոր­ձու­թյուն հաղ­թա­հա­րած, տե­սա­նե­լի, շո­շա­փե­լի ըն­թաց­քով: Մի հարց էլ` ու՞մ շուրջ ենք հա­վաք­վում` գա­ղա­փա­րի՞, թե` ան­հա­տի…
Հաշ­վեք ո­չինչ էլ չեմ ա­սել, ե­թե ցան­կու­թյուն ու տրա­մադ­րու­թյուն ու­նեք, մեկն էլ դուք ստեղ­ծեք, բա­ժան-բա­ժան ա­րեք այս մի քա­նի հա­զար մար­դուն, կանգ­նեց­րեք ի­րար դեմ, դարձ­րեք հա­կա­ռա­կորդ, ա­ռանց տես­լա­կա­նի, ա­ռանց հի­շո­ղու­թյան, ա­ռանց անձ­նա­կա­նի ու պայ­քա­րեք հա­նուն ձեզ կամ հա­նուն չգի­տեմ ին­չի… Իսկ բան է, ե­թե չհա­ջո­ղեք, կգ­նաք, կմիա­նաք մեկ ու­րի­շի… մեկ է, ինչ­քան էլ դժ­վար լի­նի, ա­մեն ճամ­փոր­դու­թյան մեջ էլ ան­պայ­ման մի հե­տաքր­քիր բան կա, և ա­մենևին էլ կարևոր չէ` դուք այն գտ­նում եք, թե` չէ: