comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ http://www.artsakhtert.com Tue, 17 Sep 2019 13:12:03 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am ՇՈ­ԳԵՐՆ ԱՆՑ­ՆԵՆ, ՏԵՍ­ՆԵՆՔ ԻՆՉ ԵՆՔ Ա­ՆՈՒՄ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27318-2019-08-23-16-41-42 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27318-2019-08-23-16-41-42 ՇՈ­ԳԵՐՆ ԱՆՑ­ՆԵՆ, ՏԵՍ­ՆԵՆՔ ԻՆՉ ԵՆՔ Ա­ՆՈՒՄ
Նո­րեկ ԳԱՍ­ՊԱ­ՐՅԱՆ

Սկս­վե՛ց... Ու­զում եմ ա­սել, շու­տով քա­ղա­քա­պետ ենք ընտ­րե­լու, հա­մայնքն իր հետևից տա­նող, պատ­կե­րաց­նո՞ւմ եք, օր ու գի­շեր, քնած, թե` ար­թուն, մեր մա­սին մտա­ծող։ Գայ­թակ­ղիչ բան է։ Օ­րի­նա­կի հա­մար եմ ա­սում,  ես էլ կու­զեի քա­ղա­քա­պետ լի­նել, բայց, ե­թե ան­կեղծ, չեմ կա­րող, ու­ժերս չեն բա­վի, ու­նա­կու­թյուն­ներս չեն հե­րի­քի, չեմ կա­րող բո­լո­րի հետ լե­զու գտ­նել, մե­կին` մեր­ժել, մյու­սին՝ ըն­դա­ռա­ջել։ Հա­զար ու մի գործ կա ա­նե­լու այս քա­ղա­քում, մե­կը մե­կից` կարևոր, մե­կը մե­կից՝ ա­ռաջ­նա­հերթ։  Հին, հա­մա­րյա փլ­վե­լու պատ­րաստ շեն­քեր, օ­րե­ցօր նե­ղա­ցող փո­ղոց­ներ, կր­պակ­նե­րով ու խա­նութ­նե­րով ծան­րա­բեռն­ված մայ­թեր, ծայ­րա­մա­սա­յին անմ­խի­թար փո­ղոց­ներ ու թա­ղեր, խա­ղահ­րա­պա­րակ­ներ ու քա­րու­քանդ բա­կեր... Դա այն դեպ­քում, երբ վեր­ջին տա­րի­նե­րին հա­զար ու մի բան է ար­վել՝ կա­ռուց­վել են բնա­կե­լի նոր թա­ղա­մա­սեր,  ման­կա­պար­տեզ­ներ ու դպ­րոց­ներ, աս­ֆալ­տա­պատ­վել են փո­ղոց­ներ ու բա­կեր, ու­զում եմ ա­սել՝ գոր­ծին վերջ չկա, վեր­ջա­պես՝ ժա­մա­նա­կա­կից մայ­րա­քա­ղա­քին  ժա­մա­նա­կա­կից մո­տե­ցում­ներ են պետք, ժա­մա­նա­կա­կից մտա­ծո­ղու­թյուն ու փի­լի­սո­փա­յու­թյուն։ Եվ բա­վա­րար­վել միայն ծրագ­րե­րով` հնա­րա­վոր չէ։ Իսկ այն, որ միշտ էլ յու­րա­քան­չյուր թեկ­նա­ծու ներ­կա­յաց­նում է գե­ղե­ցիկ, մշակ­ված ու գայ­թակ­ղիչ նա­խընտ­րա­կան ծրա­գիր, քն­նարկ­ման են­թա­կա չէ։ Հան­դի­պում­նե­րի ժա­մա­նակ էլ են հրա­շա­լի խոս­տում­ներ մա­տուց­վում հա­սա­րա­կու­թյա­նը։ Բայց, մտա­ծում եմ, որ դա էլ է քիչ, հա­մա­րյա անն­շան մի բան վաղ­վա ներ­կապ­նա­կին։ Բո­լորն էլ այդ­պես են ե­կել։ Դժ­վա­րը ՙհե­տո՚¬ն է, ու­զում եմ ա­սել՝ գործ ա­նե­լը, քա­ղաքն ա­վե­լի գե­ղեց­կաց­նե­լը, նախ­կին­նե­րի լավ գոր­ծե­րը շա­րու­նա­կե­լը, սխալ­նե­րը՝ չկրկ­նե­լը, պա­րա­պուր­դի չմատն­վե­լը։ 

Տե­սեք քա­նի՛¬քա­նի քա­ղա­քա­պետ ենք ու­նե­ցել, ա­ռաջ՝ քաղ­խոր­հր­դի նա­խա­գահ, Ստե­փա­նա­կեր­տում ա­մե­նաըն­դուն­ված տար­բե­րա­կը՝ գոր­սո­վե­տի նա­խա­գահ։

Ա­մեն մե­կը, լավ, թե` վատ, հաս­տատ մի բան ա­րել է այս քա­ղա­քի հա­մար։ Չթ­վար­կենք։ Դա չէ կարևո­րը։ Կարևո­րը ա­րա­ծի և չա­րա­ծի հա­մե­մա­տու­թյունն է։ Եվ, կար­ծում եմ, քչե­րին է հա­ջող­վել  կա­տա­րած գոր­ծե­րով մնալ ստե­փա­նա­կերտ­ցի­նե­րի հի­շո­ղու­թյան մեջ, չնա­յած խոր­հր­դա­յին տա­րի­նե­րին  ստե­փա­նա­կերտ­ցին ին­քը չէր ընտ­րում իր քա­ղա­քա­պե­տին, նրան նշա­նա­կում էր հա­րա­զատ կու­սակ­ցու­թյու­նը, հա­րա­զատ կու­սակ­ցու­թյունն էլ ա­զա­տում էր, բնա­կա­նա­բար, կու­սակ­ցու­թյան ու քա­ղա­քի պա­հանջ­նե­րը չկա­տա­րե­լու հա­մար։ Բայց ստե­փա­նա­կերտ­ցին հար­գում էր սր­տա­ցավ ու նվիր­ված ղե­կա­վա­րին, ա­ռա­ջար­կում իր օգ­նու­թյու­նը, կանգ­նում նրա կող­քին։ Իսկ փոք­րիկ քա­ղա­քում նկա­տե­լի էր ան­գամ չն­չին փո­փո­խու­թյու­նը, ա­մեն մի կա­ռուց­վող  շենք բո­լո­րի ու­րա­խու­թյունն էր։ Մար­դիկ մինչև հի­մա  հա­ճույ­քով են պատ­մում  մար­զա­դաշ­տի, հու­շա­հա­մա­լի­րի, զբո­սայ­գու, նոր թա­ղա­մա­սե­րի շի­նա­րա­րու­թյան մա­սին`  ման­րա­մաս­նո­րեն ներ­կա­յաց­նե­լով այն ցն­ծու­թյունն ու հա­մա­ժո­ղովր­դա­կան նվի­րու­մը, որ տի­րում էր այն օ­րե­րին, մե­զա­նից տաս­նյակ տա­րի­ներ ա­ռաջ՝ նա­խորդ դա­րաշր­ջա­նում։ Գի­տե՞ք ին­չու էր այդ­պես։ Ա­սեմ. ո­րով­հետև ՙիմ ու քո՚¬ն քիչ էր, ո­րով­հետև յու­րա­քան­չյուր ստե­փա­նա­կերտ­ցի քա­ղա­քը հա­մա­րում էր ի­րե­նը, մար­դիկ ա­ռան­ձին¬ա­ռան­ձին էլ էին այդ­պես մտա­ծում, բո­լո­րը միա­սին էլ... Քա­ղա­քը չէր բա­ժան­վում... ու­զում եմ ա­սել՝ սե­փա­կա­նաշ­նորհ­վում... ար­դեն կա­ռուց­ված բազ­մա­հար­կե­րի ա­ռաջ նոր շեն­քեր չէին կա­ռուց­վում, խա­նութ­նե­րի կող­քին էլ նոր խա­նութ­ներ չէին հայ­տն­վում, մի քա­նի հան­րա­խա­նութն ու մթե­րա­յի­նը լի ու լի բա­վա­րա­րում էին քա­ղա­քի պա­հանջ­նե­րը։ Կոլ­տն­տե­սա­յին շու­կա գնալն էլ ա­րա­րո­ղա­կար­գա­յին տար­րեր էր պա­րու­նա­կում իր մեջ ու մի տե­սակ, նույ­նիսկ` հան­դի­սա­վո­րու­թյուն։ Կար­ծում եմ, ե­թե ա­սեմ, որ Ստե­փա­նա­կեր­տը սկ­սել է ինքն իր մեջ չտե­ղա­վոր­վել, չեք հա­կա­ճա­ռի։ Ո­րոշ բա­կե­րում կանգ­նե­լու տեղ չկա։ Դու­քան­նե­րի ու գա­րաժ­նե­րի լա­բի­րին­թո­սում մո­լոր­վում է ան­գամ հին ստե­փա­նա­կերտ­ցին։ Խո­րո­վա­ծա­նոց­նե­րի ու մսի կր­պակ­նե­րի խիտ շար­քերն արևե­լյան շու­կա են հի­շեց­նում... Մայ­թե­րը դար­ձել են ա­նան­ցա­նե­լի...

Ի՞նչ ա­նի քա­ղա­քա­պե­տը... Ինչ­պե՞ս քա­ղաքն ա­զա­տի այդ պատ­կեր­նե­րից ու հո­տե­րից... Ես, օ­րի­նակ, չեմ կա­րող։ Ու չեմ ա­սի, որ կա­րող եմ։ Դա այ­սօր հնա­րա­վոր բան չէ: Ով էլ ա­սի, որ ի վի­ճա­կի է այդ ան­ճա­շա­կու­թյուն­նե­րից փր­կել մեր բա­կերն ու փո­ղոց­նե­րը, չհա­վա­տաք։ Դրա հա­մար, պատ­կե­րաց­նո՞ւմ եք, ա­ռա­ջին հեր­թին մեծ¬մեծ գու­մար­ներ են պետք, ամ­բող­ջա­կան մո­տե­ցում, է­լի ՙիմ ու քո՚¬ն ան­տե­սե­լու¬ար­հա­մար­հե­լու վճ­ռա­կա­նու­թյուն։
Մի բան ա­սեմ, չզար­մա­նաք։ Ես, օ­րի­նակ, ոչ մի նա­խընտ­րա­կան ծրա­գիր չեմ ու­սում­նա­սի­րում։ Ա­սեմ ին­չու։ Ո­րով­հետև, եր­բեք ծրա­գիր չեմ ընտ­րել (դրանք բո­լորն էլ, չն­չին բա­ցա­ռու­թյուն­նե­րով, ի­հար­կե, ի­րար նման են) ես միշտ էլ ընտ­րել եմ մար­դուն, ա­ռաջ­նորդ մար­դուն, ա­նանձ­նա­կա­նի տա­րածք­նե­րում բնա­կու­թյուն հաս­տա­տո­ղին, ինչ¬որ բան փո­խե­լու ու­նա­կին, երկ­րի ար­հես­տա­վո­րին գնա­հա­տո­ղին, մտա­վո­րա­կա­նին մե­ծա­րո­ղին ու իր ու­սուց­չի ա­ռաջ խո­նարհ­վո­ղին, վեր­ջա­պես՝ զին­վո­րին փա­ռա­բա­նո­ղին։

Տա­րի­ներ ա­ռաջ դեռ տատս էր ա­սում.
-Մա­տաղ ի­նիմ, մեզ հա­մար եր­կու կարևոր բան կա՝ ա­ռա­ջի­նը սալ­դաթն ա, երկ­րոր­դը՝ դա­սա­տուն։
Իսկ երբ փոր­ձում էի հա­մո­զել, որ՝ չէ, ա­ռա­ջի­նը դա­սա­տուն է, չէր ստաց­վում, և տատս կրկ­նում էր.
-Չէ, մա­տաղ ի­նիմ, դու չես ի­մա­նա, ա­ռա­ջի­նը միշտ էլ սալ­դաթն ա... վաղն էլ է այդ­պես լի­նե­լու, մյուս օրն էլ...
Ազ­նիվ չէր լի­նի, ե­թե չա­սեմ, որ դեռևս չեմ կողմ­նո­րոշ­վել, թե ում եմ ընտ­րե­լու։ Բա­վա­կա­նին բարդ, բայց հե­տաքր­քիր ընտ­րու­թյան ա­ռաջ եմ կանգ­նած։ Եվ սխալ­վե­լու ոչ ի­րա­վունք ու­նեմ, ոչ էլ՝ ժա­մա­նակ։ Հատ­կա­պես, որ այդ ժա­մա­նակ կոչ­ված մե­ծա­միտն էլ միշտ էլ վազ­քի մեջ է։ Կանգ­նեց՝ կկորց­նի հե­տաք­րք­րու­թյունն ու հմայ­քը։

Բայց թեկ­նա­ծուի ծրա­գիրն ան­տե­սելն էլ տրա­մա­բա­նա­կան չէ։ Կա­րե­լի է ա­սել` ա­ռանց այդ փաս­տաթղ­թի էլ հնա­րա­վոր չէ, դա նույ­նիսկ պար­տա­դիր է։ Չկա ծրա­գիր, չկա պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն։ Ու­զում եմ ա­սել՝ թեկ­նա­ծուն իր ծրագ­րով մի ամ­բող­ջու­թյուն է, թե­պետ, կրկ­նում եմ, ոչ մե­կը ծրա­գիր չի ընտ­րում ա­ռանց թեկ­նա­ծուի ան­հա­տա­կա­նու­թյունն ու սկզ­բունք­նե­րը նկա­տի առ­նե­լու։
Լավ, հաշ­վեք ո­չինչ էլ չեմ ա­սել։ Ա­մեն մարդ ինքն է ո­րո­շում ում ընտ­րել, ին­չը ընտ­րել և ին­չու ընտ­րել։ Թե չէ խոր­հուրդ­նե­րով, խո­սե­լով, կար­ծիք պար­տադ­րե­լով բան չի փոխ­վի։ Բայց մի բան էլ ա­սեմ. չթաքց­նեք, որ ճիշտ եմ։ Մենք պի­տի ընտ­րու­թյուն կա­տա­րենք Ստե­փա­նա­կեր­տի հա­մար։ Եվ ե­թե չկա­րո­ղա­ցանք ա­զատ­վել անձ­նա­կան մո­տե­ցում­նե­րից ու մտա­ծու­մից, կորց­նողն է­լի Ստե­փա­նա­կերտն է լի­նե­լու։ Ա­վե­լի ման­րա­մասն` չընտ­րենք մեր բա­րե­կա­մին, ո­րով­հետև մեր բա­րե­կամն է, այլ ընտ­րենք նրան, ով քա­ղա­քի բա­րե­կամն է և մեզ­նից յու­րա­քան­չյու­րի բա­րե­կա­մը... Թե չէ ստիպ­ված ենք լի­նե­լու ՙվա­յե­լել՚ նույն պատ­կեր­նե­րի շա­րու­նա­կա­կան ներ­կա­յու­թյու­նը և չենք կա­րո­ղա­նա­լու քա­ղա­քի փոք­րիկ բնա­կիչ­նե­րին բա­ցատ­րել, թե մենք այդ ինչ ի­րա­վուն­քով ենք զավ­թել ի­րենց տա­րածք­նե­րը...

Չէ, մի տե­սակ չի ստաց­վում, չեմ կա­րո­ղա­նում բա­ցատ­րել, թե ինչ է ու­զածս, պա­հան­ջածս էլ, խնդ­րածս էլ։ Երևում է, ա­մեն ինչ խառ­նել եմ, շփո­թել և չգի­տեմ ին­չից է սկ­սե­լու նոր քա­ղա­քա­պե­տը... Ա­վե­լի շատ դր­սո՞ւմ է լի­նե­լու, թե` աշ­խա­տա­սե­նյա­կում, ա­վե­լի շատ զբաղ­վա՞ծ է լի­նե­լու, թե չի մեր­ժե­լու բո­լոր նրանց, ով­քեր հայ­տն­վե­լու են ըն­դու­նա­րա­նում, ո­րո­շում­նե­րը կա­յաց­նե­լո՞ւ է մե­նակ, թե ա­վա­գա­նու ան­դամ­նե­րի հետ խոր­հր­դակ­ցե­լուց հե­տո, կա­րո­ղա­նա­լո՞ւ է լսել հին ստե­փա­նա­կերտ­ցի­նե­րին, նկա­րիչ­նե­րին ու ճար­տա­րա­պետ­նե­րին, գրող­նե­րին ու ու­սու­ցիչ­նե­րին... Հե­տո՞... է­լի շատ բան...

Իս­կա­պես, դժ­վար է լի­նե­լու: Եվ քա­նի տեղն է, մի ան­գամ էլ ա­սեմ, թե ին­չու չեմ ու­զում լի­նել քա­ղա­քա­պետ։ Ո­րով­հետև ՙչէ՚ պստ­լիկ, բայց կարևոր ու գեր­ժա­մա­նա­կա­կից բա­ռը բա­ցա­կա­յում է իմ բա­ռա­պա­շա­րից։ Իսկ ի՞նչ է դա նշա­նա­կում։ Աշ­խար­հա­կոր­ծան ո­չինչ։ Ուղ­ղա­կի չե­ղած տե­ղից ավ­տոտ­նակ­նե­րի տեղ եմ տրա­մադ­րե­լու բո­լոր նրանց, ով­քեր նման հար­ցով դի­մեն ինձ։ Դու­քա­նի տեղ են ու­զե­լո՞ւ, խնդ­րեմ, բնա­կա­նա­բար, է­լի չե­ղած տե­ղից։ Սր­ճա­րա­նի տե՞ղ, խնդ­րեմ, թե­կուզ և Վե­րած­նն­դի հրա­պա­րա­կում, ինչ վատ բան կա այդ­տեղ, ժո­ղովր­դի հա­մար է, չէ՞... Ի­հար­կե... Տա­րա՞ծք` տուն կա­ռու­ցե­լու հա­մար, ոչ մի հարց, որ­տեղ ու­զում ես... ինչ ու­զում ես... ու­րիշ ինչ պի­տի ա­նի ժո­ղովր­դի ընտ­րյա­լը, կա­րե­լի է ա­սել նաև` ժո­ղովր­դա­կան քա­ղա­քա­պե­տը...
Մի տա­րօ­րի­նակ բան էլ, ո­րը ես չեմ կա­րող ա­նել՝ աշ­խա­տա­վայ­րում եր­կար նս­տե­լը։ Մի բա­վա­կա­նին տա­րի­քով ըն­կեր ու­նեի, ի դեպ, այն ե­զա­կի­նե­րից, ով ծն­վել ու մե­ծա­ցել է Ստե­փա­նա­կեր­տում։ Գի­տե՞ք ինչ էր ա­սում, ա­սում էր՝ ե­թե քա­ղա­քա­պետն ինքն ի­րեն փա­կեց կա­բի­նե­տում, քա­ղա­քը կա­րող են նաև գո­ղա­նալ...
Այս­քա­նը: Մնա­ցա­ծը ո­րո­շեք ինք­ներդ:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ Fri, 23 Aug 2019 16:35:15 +0000
ԻՄ ՍՏԵ­ՓԱ­ՆԱ­ԿԵՐ­ՏԸ... ԿՐ­ԿԻՆ "ԹԻ­ՐԱ­ԽՈՒՄ" http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27291-2019-08-16-19-11-06 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27291-2019-08-16-19-11-06 ԻՄ ՍՏԵ­ՓԱ­ՆԱ­ԿԵՐ­ՏԸ... ԿՐ­ԿԻՆ
Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

Հարևա­նու­թյամբ հաշտ ու հա­մե­րաշխ ապ­րող եր­կու Ստե­փա­նա­կերտ ու­նենք... ի­րար լրաց­նող, ի­րար փո­խա­րի­նող, ժամ առ ժամ կեր­պա­րա­նա­փոխ­վող` ձեռք¬ձեռ­քի, ոտք¬ոտ­քի, շունչ¬շն­չի, ի­րար կա­րո­տող... Քա­ղաքն իմ՝ հին ժո­ղովր­դա­կան լեզ­վով ՙկնք­ված՚ թա­ղա­մա­սեր շատ ու­նի` Բա­զա­րին, Օ­բուվ­նուն թա­ղե­րը, Քյոհ­նա Ար­մե­նա­վա­նը, Մար­տու­նի քու­չան, Բան­վո­րա­կան թա­ղը, Տը­ղը­ցունց, Ղը­վուխ­նե­ցունց, Հար­հա­րե­ցունց (Ալ­ղու­լե­ցունց) մահ­լե­նե­րը, ԴՕՍ¬ին շեն­քը, Կրա­սին­կո­վանց հա­յա­թը և այս­պես շա­րու­նակ... Այ­սօր մեր ՙթի­րա­խում՚ նույն ին­քը՝ Կրա­սին­կո­վանց հա­յաթն է` իր հին ու բա­րի ա­վան­դույթ­նե­րով, բնա­կիչ­նե­րի նիս­տու­կա­ցով, սո­վո­րույթ­նե­րով՝ լիար­ժեք, բազ­մա­շերտ ու բազ­մար­ժեք իր կո­լո­րի­տով...

Ա­ռա­ջին զրու­ցա­կիցս Է­լեա­նո­րա Օ­սի­պո­վան է, ով հենց այդ բա­կում էլ ծն­վել ու հա­սակ է ա­ռել: Տա­րեց­նե­րից լսա­ծով Կրա­սին­նի­կո­վը ե­ղել է հա­րուստ վա­ճա­ռա­կան, և այդ բո­լոր տնե­րը նրան են պատ­կա­նել, իսկ ա­ռա­ջին հար­կում նրա ձիա­րանն էր։ Է­լեա­նո­րա­յի ծնող­ներն այդ­տեղ բնա­կու­թյուն են հաս­տա­տել 30-ա­կան­նե­րին։ Հայ­րը՝ Սու­րեն Օ­սի­պո­վը, մաս­նակ­ցել է ֆին­նա­կան պա­տե­րազ­մին, ա­պա Մեծ հայ­րե­նա­կա­նին, ու պա­տե­րազ­մից այդ­պես էլ տուն չի վե­րա­դար­ձել։ Մայ­րը՝ Լյու­սյա Շա­դուն­ցը, ստիպ­ված էր մե­նակ կրել ըն­տա­նի­քի հոգ­սը։ Նա ա­վար­տել է Բաք­վի բժշ­կա­կան ինս­տի­տու­տը՝ դե­ղա­գոր­ծի մաս­նա­գի­տու­թյամբ, աշ­խա­տել է տար­բեր դե­ղատ­նե­րում և գրե­թե 17 տա­րի դե­ղա­գոր­ծու­թյուն է դա­սա­վան­դել Ստե­փա­նա­կեր­տի բժշ­կա­կան տեխ­նի­կու­մում։ Եր­կու որ­դի ու մի դուստր է ու­նե­ցել տի­կին Է­լեա­նո­րան, որ­դի­նե­րը եր­կուսն էլ բարձ­րա­գույն բժշ­կա­կան կր­թու­թյուն են ստա­ցել, սա­կայն որ­դի­նե­րից մե­կը՝ Սեր­գե­յը, զոհ­վել է Ար­ցա­խյան ա­զա­տա­մար­տում, իսկ Ռո­բերտն ակ­նա­բույժ է, դուստ­րը` Սու­սան­նան, նույն­պես բարձ­րա­գույն կր­թու­թյամբ կաթ­նամ­թեր­քի մշակ­ման տեխ­նո­լոգ է։Ազ­գու­թյամբ ռուս Կրա­սին­նի­կո­վի ա­նու­նով է նրանց փո­ղո­ցը կնք­վել ու մնա­ցել, ոչ ոք չէր ա­սում Կնու­նյանց­նե­րի փո­ղոց, ողջ քա­ղա­քը այդ­պես էլ կո­չում էր` Կրա­սին­կո­վանց հա­յա­թը։ Բա­կի տա­րեց­նե­րի պատ­մե­լով` Կրա­սին­նի­կո­վը մա­հա­ցել է 1914 թվա­կա­նին։ Ար­դեն նշե­ցինք, որ ա­ռա­ջին հար­կում նրա ձիա­նոցն էր, իսկ 2-րդ հար­կա­բա­ժի­նը հյու­րա­նոց էր։ Խոր­հր­դայ­նաց­ման տա­րի­նե­րին այն ան­ցավ պե­տու­թյա­նը և ար­դեն որ­պես բնա­կա­րան­ներ տրա­մադր­վե­ցին քա­ղա­քա­ցի­նե­րին։  Այն տա­րի­նե­րին այդ բնա­կա­րան­նե­րը Ստե­փա­նա­կեր­տի հա­մար ճո­խու­թյուն էին` գե­ղե­ցիկ, արևկող սե­նյակ­ներ, հաստ պա­տե­րով շի­նու­թյուն­ներ, բնա­կիչ­նե­րը գոհ էին ի­րենց պայ­ման­նե­րից, ա­ռա­ջին հարկն էլ հար­մա­րեց­րել ու բնա­կա­րան­նե­րի են վե­րա­ծել, մար­դիկ ի­րենց հա­մար կցա­կա­ռույց­նե­րով հար­մա­րու­թյուն­ներ են ստեղ­ծել, տուն¬տեղ են դրել, զա­վակ­ներ մե­ծաց­րել, մինչև կա­մաց¬կա­մաց, հեր­թով քա­ղա­քի տար­բեր փո­ղոց­նե­րում բնա­կա­րան­ներ են  ստա­ցել ու տե­ղա­փոխ­վել։ Տի­կին է­լեա­նո­րան հա­վա­տաց­նում է, որ բո­լոր բնա­կիչ­ներն էլ կա­րո­տով են հի­շում ի­րենց բա­կը, որ­տեղ մար­դիկ ապ­րում էին մի ըն­տա­նի­քի պես։ Բա­կում մեծ տա­ղա­վար կար,  որ­տեղ հա­վաք­վում ու թեյ էին խմում, ի­րար հյու­րա­սի­րում, մեջ­տեղ բե­րում ում տան ինչ հա­մեղ պա­տառ կար, տղա­մար­դիկ նար­դի, շախ­մատ, լո­տո ու շաշ­կի էին խա­ղում։ Մինչև Շար­ժումն սկս­վե­լը, հար­սա­նիք­նե­րը բա­կում էին ա­նում, մեծ վրա­նի տակ, ու բո­լո­րը` մե­ծով¬փոք­րով, մաս­նակ­ցում էին այդ ա­րա­րո­ղա­կար­գին։ Քա­ղա­քի շատ նշա­նա­վոր մար­դիկ, պաշ­տո­նյա­ներ այդ բա­կում են ապ­րել. Աի­դա Ներ­սե­սով­նան՝ ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան մար­զա­յին բաժ­նի վա­րի­չը, նրա քույ­րը՝ Ռո­մե­լա Ներ­սե­սով­նան՝ օ­տար լեզ­վի դա­սա­խոս, Էմ­մա Հայ­րու­մյա­նը` բարձ­րա­գույն կր­թու­թյամբ հարգ­ված ու­սուց­չու­հի, նրա ծնող­նե­րը` Խա­չա­տուրն ու Հե­րիք­նա­զը, բո­լո­րի կող­մից հարգ­ված, գյու­ղից ով գա­լիս էր, նրանց հար­կի տակ էր հյու­րըն­կալ­վում, պա­տիվ­նե­րի ար­ժա­նա­նում, հա­ցով, սրտ­նե­րը բաց, հար­գան­քով մար­դիկ էին։ Բազ­մա­զա­վակ Ա­ղա­յան­նե­րի ըն­տա­նի­քի մայ­րը հաց էր ծա­խում, պա­տե­րազ­մա­կան տա­րի­նե­րին օգ­նում, ձեռք էր հասց­նում բո­լո­րին։ Ծնող­նե­րի մա­հից հե­տո Էլ­մի­րան (հե­տա­գա­յում` ՊԲ գն­դա­պետ) պա­հել ու մե­ծաց­րել է իր քույր¬եղ­բայր­նե­րին, բո­լո­րին մի կտոր հա­ցի տեր ա­րել։

Բազ­մա­թիվ սե­րունդ­ներ են դուրս ե­կել այդ բա­կից` կիրթ, խե­լա­ցի մար­դիկ, ո­րոն­ցից շա­տե­րին քա­ղա­քում մա­տով էին ցույց տա­լիս։ Տի­կին Է­լեա­նո­րա­յի աչ­քի ա­ռաջ է քա­ղա­քը քա­ղաք դար­ձել, թատ­րո­նի  շի­նա­րա­րու­թյունն ի­րենց աչ­քի ա­ռաջ է տե­ղի ու­նե­ցել, չի մո­ռա­նում նրա ճար­տա­րա­պե­տի` տի­կին Թա­մա­րա­յի տես­քը՝ ներ­կա­յա­ցուց­չա­կան, գե­ղե­ցիկ, խս­տա­բա­րո, բո­լո­րը նրան հար­գան­քով էին վե­րա­բեր­վում։ Այ­սօր էլ նրանց ըն­տա­նի­քում Կրա­սին­կո­վանց թա­ղա­մա­սը միշտ ներ­կա է, հա­ճախ են հի­շում ու վեր­հի­շում գլխ­նե­րով ան­ցած օ­րե­րը, նշա­նա­կա­լից դեպ­քերն ու ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը, այդ հի­շո­ղու­թյուն­նե­րը նրանց կյան­քի մի մասն են կազ­մում, ե­թե ոչ զգա­լի մա­սը՝ պա­րուր­ված քաղցր, ան­մո­ռա­նա­լի ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րով։ Զրու­ցա­կիցս, հա­գուրդ տա­լով հու­շե­րին, ա­սում է, թե կյանքն այն ժա­մա­նակ է ե­ղել, թե­կուզ պա­կաս¬պռատ էլ են ե­ղել, բայց եր­ջա­նիկ էին, ի­րար հա­րե­հաս, ու­րի­շի ցավ, ու­րի­շի հոգս ու  խն­դիր  չկար, յու­րա­քան­չյու­րի ու­րա­խու­թյու­նը բո­լո­րինն էր, յու­րա­քան­չյու­րի հոգ­սը ի­րեն­ցից ա­մեն մե­կի­նը։ Ընդ­հա­նուր պատշ­գամբ ու­նեին, դուրս էին գա­լիս ի­րար օգ­նում, լո­բի էին մաք­րում, բուրդ ծե­ծում, ժեն­գյա­լով հաց ու կար­կան­դակ­ներ թխում, ի­րար սր­տանց հյու­րա­սի­րում։ Քա­ղա­քում հայտ­նի ե­րեք քույ­րե­րը՝ Զի­նան, Վա­րյան ու Ա­րու­սը, թա­ղի ՙաստ­ղերն՚ էին, այն­պի­սի սեր ու հո­գա­տա­րու­թյուն էին ի­րար հան­դեպ ցու­ցա­բե­րում, որ բա­ռե­րով ար­տա­հայ­տելն անհ­նար է։ Տան տղա­մարդն էլ էին ի­րենք, կինն էլ, նրանց ձե­ռից գործ չէր պրծ­նում, ողջ Ստե­փա­նա­կերտն էր նրանց ճա­նա­չում։ Որն է ա­մե­նա­հե­տաքր­քի­րը, երբ հիմ­նա­կան բնա­կիչ­նե­րը կա­մաց¬կա­մաց նոր տուն են ստա­ցել ու հե­ռա­ցել, նոր ե­կած բնա­կիչ­ներն էլ նույն հա­մե­րաշ­խու­թյու­նը պա­հել են, թա­ղի ա­վան­դույթ­նե­րը շա­րու­նա­կել են մինչև վերջ։ Դուռ, պա­տու­հան փա­կել չկար, բա­կում ըն­դա­մե­նը մեկ¬եր­կու հո­գի հե­ռա­խոս ու­նեին, ով ու­զում էր, երբ ու­զում գա­լիս, զան­գում էր։

Այս բա­կում գրե­թե 1,5 տաս­նա­մյակ ապ­րել է նաև գրող¬լրագ­րող Դա­վիթ Մի­քա­յե­լյա­նը։ Նա նույն­պես ջերմ ու տա­քուկ հու­շե­րով է կապ­ված քա­ղա­քում հայտ­նի այդ բա­կի հետ։ Դա­վի­թի հի­շո­ղու­թյուն­նե­րում  բակն ա­մե­նա­հին ա­վան­դույթ­նե­րով ապ­րող կեն­սու­նակ, թրթ­ռուն, տրո­փող օր­գա­նիզմ էր, իր սո­վո­րույթ­նե­րով հա­րուստ ու աչ­քի զարն­վող, խիտ բնա­կեց­ված։ Յու­րա­քան­չյուր ըն­տա­նի­քում 5-8 ե­րե­խա էր մե­ծա­նում։ Նրա երկ­րորդ ու­րա­խու­թյունն այն էր, որ տու­նը թատ­րո­նի հարևա­նու­թյամբ էր և ա­ռի­թը բաց չէր թող­նում  ներ­կա­յա­ցում­նե­րը դի­տե­լու։ Հարևան­նե­րով, ըն­տա­նիք­նե­րով կի­նո ու թատ­րոն էին գնում, կիս­վում էին տպա­վո­րու­թյուն­նե­րով, քն­նար­կում... Բա­կի տա­ղա­վա­րում հա­ճախ էին տո­նախմ­բու­թյուն­ներ լի­նում, ո­րոնց ողջ բակն էր մաս­նա­կից դառ­նում։ Ե­րե­կո­յան բա­կի տա­ղա­վա­րում մեկ բա­ժակ թե­յի շուրջ օր­վա ի­րա­դար­ձու­թյուն­ներն էին քն­նար­կում, բա­կի ե­րե­խա­նե­րի ու­ժե­րով հա­մերգ­ներ էին կազ­մա­կերպ­վում։ Թթե­նու ծա­ռեր կա­յին,  հա­վաք­վում,  թութ էին  թափ տալ­իս ու բո­լո­րում շա­լի շուր­ջը, ու նրանց հա­մե­րաշ­խու­թյու­նից թութն ա­վե­լի էր քաղց­րա­նում։ Թութ թա­փելն էլ տո­նախմ­բու­թյան էր վե­րած­վում, մե­կը չկար բա­կում, որ ի­րեն օ­տար ու մե­կու­սաց­ված զգար, մե­կը մյու­սով էր ապ­րում, ան­նա­խա­դեպ երևույթ էր, այ­սօր այդ ա­վան­դույթ­նե­րից, սո­վո­րույթ­նե­րից, ցա­վոք, շատ ենք հե­ռա­ցել, ա­սում է զրու­ցա­կիցս ու ե­րա­նի տա­լիս ան­ցած ու ան­դառ­նա­լի օ­րե­րին։

Լա­վա­գույն ա­վան­դույթ­նե­րի ՙկն­քա­հայ­րը՚ թա­ղի տա­րեց­ներն էին։ Թե մե­կի հա­մար գյու­ղից մի թոն­րա­հաց էին բե­րում, նշ­խա­րի պես բա­ժա­նում էր։ Միայն քաղցր հի­շո­ղու­թյուն­ներ ու­նի Դա­վիթն այդ թա­ղա­մա­սից, միակ ցավն այն է, որ այն այլևս չկա, և թաղն ապ­րում է միայն հին բնա­կիչ­նե­րի հու­շե­րում ու նրանց հո­գում։Ստե­փա­նա­կեր­տի քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նի կր­թու­թյան և սպոր­տի բաժ­նի գլ­խա­վոր մաս­նա­գետ Ա­նա­հիտ Մես­րո­պյա­նի ման­կու­թյու­նից ե­րի­տա­սար­դու­թյուն ձգ­վող հու­շե­րը նույն­պես  Կրա­սին­կո­վանց հա­յա­թի հետ են կապ­ված։ Թա­ղում հայտ­նի Վա­չիկ և Սե­դա Մես­րո­պյան­նե­րը 4 զա­վակ են ու­նե­ցել` ե­րեք որ­դի և մեկ դուստր՝ Ա­նա­հի­տը։  Ջերմ ու ան­ջն­ջե­լի են հի­շո­ղու­թյուն­նե­րը… Մեր առջև իր սիր­տը բա­ցում ու ան­կեղ­ծա­նում է նա. Ա­ղա­յան­նե­րը, Իշ­խա­նյան­նե­րը, Օ­սի­պով­նե­րը, Խուր­շու­դյան­նե­րը, Քո­չա­րյան­նե­րը բազ­մա­թիվ ման­կա­վարժ­ներ, շատ ու շատ ազ­դե­ցիկ մար­դիկ, քա­ղա­քում մեծ հար­գանք  վա­յե­լող մտա­վո­րա­կան­ներ... Ղա­րա­բաղ­ցու լեզ­վով ա­սած` գյուռ (շեն) հա­յաթ է ե­ղել, քա­ղա­քի տար­բեր թա­ղա­մա­սե­րից գա­լիս, մեզ հետ խա­ղում էին, մեր ըն­կե­րու­թյունն էին փնտ­րում, մենք էլ բո­լո­րին սր­տա­բաց, գր­կա­բաց ըն­դու­նում էինք։ Կզար­մա­նաք, բայց բա­կի ման­կա­վարժ­նե­րի նա­խա­ձեռ­նու­թյամբ ճամ­բար էր կազ­մա­կերպ­վում, բա­կա­յին գրա­դա­րան էլ ու­նեինք, դաս­վար­ներ Ան­տիկն ու Ա­րաք­սյան մեզ օգ­նում էին գր­քեր ընտ­րել ու կար­դալ, ամ­սագ­րեր ու թեր­թեր էին բե­րում, ու դրանք ա­ռա­վո­տից ե­րե­կո ձեռ­քից ձեռք էին անց­նում։ Թա­ղա­յին ժո­ղով­ներ էին գու­մա­րում ու բո­լոր խր­թին հար­ցե­րը լու­ծում էին թա­ղո­վի։ Ցան­կա­ցած խա­ղի մե­ծե­րը հետևում էին, որ ու­սու­ցո­ղա­կան բնույ­թի լի­նի, իմ ու քո ե­րե­խա չկար, բո­լո­րի աչ­քը բո­լո­րի ե­րե­խա­նե­րի վրա էր, հարևա­նը հարևա­նի հա­մար պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն էր զգում: Բա­կի ե­րե­խա­նե­րը մե­ծա­հա­սակ­նե­րի հա­մար ջուր էին բե­րում, իսկ նրանք էլ կոն­ֆետ ու քաղց­րա­վե­նիք էին հյու­րա­սի­րում։ Իսկ երբ ձմ­ռան հա­մար փայտ էին բե­րում, ե­րե­խա­նե­րը թա­ղով հա­վաք­վում և օգ­նում էին փայ­տը տե­ղա­փո­խե­լու ու դա­սա­վո­րե­լու գոր­ծում։ Սա­չյան քույ­րե­րին՝ Զի­նա­յին, Վա­րյա­յին ու Ա­րու­սին, անհ­նար է մո­ռա­նա­լը։ Ան­գամ բակ ե­կող դաչ­նիկ­նե­րի (հո­վեկ­ներ) հետ էինք մտեր­մու­թյուն ա­նում, այն վե­րած­վում էր մեծ բա­րե­կա­մու­թյան, այ­սօր այդ մտեր­մու­թյու­նը շա­րու­նակ­վում է, երբ մեկն ու մե­կը դր­սից գա­լիս է, զան­գում է, ու­զում է բո­լո­րին տես­նել։

Ա­նա­հի­տը սի­րով հի­շում է ի­րենց ման­կու­թյան խա­ղե­րը՝ ՙման­թա­գի՚, ՙպրիգլ­կի՚, ՙկա­շա­մա­նի՚, ՙտա­սը չո­փա­նի՚, ՙկյողլ­կա­նի՚, իսկ գն­դակ ու­նե­նալն ար­դեն իսկ շքե­ղու­թյուն էր։ Մեր խա­ղա­լիք­նե­րը տար­բեր չա­փի փայ­տի կտոր­ներն էին, բայց մենք ու­րախ, ան­հոգ ու եր­ջա­նիկ էինք: Տա­րի­նե­րի հետ բա­կում սե­ղա­նի թե­նիս ու­նե­ցան, և խա­ղում էին բո­լո­րը` թե ՜ մե­ծե­րը և թե ՜ ե­րե­խա­նե­րը: Ի­րենց ա­ռան­ձին ժա­մերն ու­նեին ու ի­րար չէին խան­գա­րում։ Ե­թե մե­կի  ե­րե­խա­յին կող­քի թա­ղից նե­ղաց­րել են, ողջ թա­ղա­մա­սով են գնա­ցել ու ՙպա­տիվ՚ պա­հան­ջել։ Մայրս աշ­խա­տան­քից գի­շերն  էր գա­լիս, բայց վս­տահ էր, որ հարևան­ներն իր ե­րե­խա­նե­րին աչ­քա­թող չեն ա­նե­լու, վս­տահ էր, որ ե­րե­խա­նե­րին տաս­նյակ  մայ­րա­կան աչ­քեր են հետևե­լու։ Նույն Սա­չյան քույ­րե­րի տա­նը տղա­մարդ չկար, բա­կի տղա­ներն ա­ռա­ջի­նը նրանց փայտն էին ջար­դում ու կես ժամ­վա ըն­թաց­քում հա­վա­քում, իսկ քույ­րերն էլ բա­կի ե­րե­խա­նե­րի հա­մար տո­նա­կան ծախս էին ա­նում` էլ չի­րու­չա­միչ, էլ կար­կան­դակ­ներ։ Նույն պատ­րաս­տա­կա­մու­թյամբ նաև մյուս հարևան­նե­րին էին օգ­նում՝ ՙՄե­կը բո­լո­րի հա­մար, բո­լո­րը՝ մե­կի՚ կար­գա­խո­սը նս­տած էր յու­րա­քան­չյու­րի մեջ։ Թա­ղի վրա­նա­յին հար­սա­նիք­նե­րը ան­մո­ռա­նա­լի էին, մայրս էր միշտ միա­տե­սակ գոգ­նոց­ներ ու գլ­խա­շո­րեր կա­րում խո­հա­րար­նե­րի ու նրանց օգ­նա­կան­նե­րի հա­մար, նույ­նը` ծնն­դյան օ­րե­րին ու բա­նակ ճա­նա­պար­հե­լու ա­րա­րո­ղու­թյուն­նե­րի ժա­մա­նակ։ Ա­նա­հի­տի կար­ծի­քով` ա­մե­նա­կարևորն այն է, որ այդ կապն ու մտեր­մու­թյու­նը շա­րու­նակ­վում է բո­լոր հո­բե­լյան­նե­րին ու հար­սա­նիք­նե­րին հրա­վի­րում են ի­րար, երկ­րորդ այդ­պի­սի սեր ու միաս­նու­թյուն նա չի տե­սել: Նոր ժա­մա­նակ­նե­րը նոր բար­քեր ու սո­վո­րու­թյուն­ներ են ի­րենց հետ բե­րում, ո­րոնք հին ու բա­րի ժա­մա­նակ­նե­րի հետ ոչ մի ա­ղերս չու­նեն։ Ամ­ռա­նը ոտ­քով գնում էին ՙԿար­կառ՚ գե­տում լո­ղա­նա­լու, և ան­պայ­ման մե­ծե­րից ի­րենց հետ գա­լիս էին։ Շար­ժա­կան կի­նո էր գա­լիս, բա­կում կազ­մա­կերպ­ված կի­նո­դիտ­ման էին նս­տում, ո՞ւմ մտ­քով կանց­ներ խան­գա­րել, ա­վե­լին` այդ օ­րե­րին նրանք հյու­րըն­կա­լում էին կի­նո­սի­րող­նե­րի ՙՄար­տու­նի՚ փո­ղո­ցից, բան­վո­րա­կան թա­ղից և այլն։

Մշա­կու­թա­յին թա­ղա­մաս էր. թատ­րո­նը, ՙՀոկ­տեմ­բեր՚ կի­նո­թատ­րո­նը, ֆիլ­հար­մո­նիան: Հի­շում է` դե­րա­սան­նե­րի, եր­գիչ­նե­րի հա­մար սա­ռը ջուր էին տա­նում, որ թող­նեն փոր­ձե­րը նա­յեն։ Ա­տամ­հա­տի­կը բա­կում էին ա­նում ու ողջ թա­ղա­մա­սին մաս­նա­կից ա­նում։ Հի­շում է` վեր­ջի­նը Դա­րյա­նանց ըն­տա­նիքն է դուրս ե­կել բա­կից, մար­դիկ նույ­նիսկ տա­րի­նե­րով մնա­ցել են կի­սա­քանդ տա­նը, բայց չեն ու­զե­ցել տե­ղա­փոխ­վել, շա­տե­րը թա­ղա­մա­սից տե­ղա­փոխ­վե­լը շատ ծանր են տա­րել։

Յու­րա­քան­չյուր ըն­տա­նի­քում պահ­վում են մա­սուն­քի պես՝ որ­պես քաղցր ու ան­դառ­նա­լի հու­շե­րի վա­վե­րագ­րեր, ա­սում է Ա­նա­հի­տը` կա­րո­տից խու­նա­ցած հա­յաց­քը թաքց­նե­լով…
Հ.Գ. Կնու­նյանց­նե­րի 26 հաս­ցեում գտն­վող Կրա­սին­կո­վանց հա­յաթն այլևս գո­յու­թյուն չու­նի, չկան հարևա­նու­թյամբ գտն­վող ՙՖիլ­հար­մո­նիան՚ ու ՙՀոկ­տեմ­բեր՚ կի­նո­թատ­րո­նը, սա­կայն այդ տա­րած­քում այս օ­րե­րին ին­տեն­սիվ շի­նա­րա­րու­թյուն է ըն­թա­նում։ Հե­ռու չէ այն օ­րը, երբ ստե­փա­նա­կերտ­ցի­ներն այդ հաս­ցեում կու­նե­նան ժա­մա­նա­կա­կից ճար­տա­րա­պե­տա­կան լու­ծում­նե­րով մար­զամ­շա­կու­թա­յին հա­մա­լիր... Կանց­նեն տա­րի­ներ, կփո­խա­րին­վեն սե­րունդ­նե­րը, սա­կայն մայ­րա­քա­ղա­քի հի­շո­ղու­թյան քղան­ցք­նե­րում կպահ­պան­վեն Ստե­փա­նա­կեր­տի թաղ ու թա­ղա­մա­սե­րի ի­դիլ­լիկ պա­տում­նե­րը, ո­րոնք մեր հրաշք քա­ղա­քի կեն­սագ­րու­թյան ան­կապ­տե­լի մասն են...

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ Fri, 16 Aug 2019 18:37:32 +0000
ԺՈ­ՂՈՎՐ­ԴԻ ԾԱ­ՌԸ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27275-2019-08-12-18-31-36 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27275-2019-08-12-18-31-36 ԺՈ­ՂՈՎՐ­ԴԻ ԾԱ­ՌԸ
Նո­րեկ ԳԱՍ­ՊԱ­ՐՅԱՆ

Ես սի­րում եմ մե­նա­կու­թյու­նը։ Եվ սա ա­մենևին էլ ռո­ման­տիկ վի­ճակ չէ, ոչ էլ՝ գո­նե պոե­զիա։ Սա փա­խուստ էլ չէ։ Ուղ­ղա­կի հրա­շա­լի է, երբ ոչ մե­կը չի կանգ­նում իմ ու իմ միջև, չի մի­ջամ­տում մեր զրույ­ցին, չի փոր­ձում հաշ­տեց­նել մեզ, դա­սեր տալ, խառն­վել մեր ներ­քին գոր­ծե­րին։ Ճիշտ է, ո­րոշ ժա­մա­նակ անց ինքս ինձ­նից ձանձ­րա­ցած, հիաս­թափ­ված ու հոգ­նած վե­րա­դառ­նում եմ բո­լո­րի կող­մից ըն­դու­նե­լի իմ նախ­կին կեն­ցա­ղա­վա­րու­թյա­նը, բայց այն­տեղ էլ հաս­տատ­վել չեմ կա­րո­ղա­նում։ Եվ հաս­կա­նում եմ, որ իմ կռիվն ինձ հետ է, որ ոչ մե­կը մե­ղա­վոր չէ իմ ան­տար­բե­րու­թյան, իմ դժ­գո­հու­թյան, իմ ծու­լու­թյան ու ան­զո­րու­թյան մեջ։ Ես ուղ­ղա­կի չեմ կա­րո­ղա­նում ինքս ինձ հա­մո­զել, որ ա­մենևին էլ վատ չէ բո­լո­րից տար­բեր­վե­լը, ու­րիշ­նե­րի նման չմ­տա­ծե­լը, սե­փա­կան գա­ղա­փար­նե­րով ո­ղող սկզ­բունք­նե­րին վս­տա­հելն ու հետևե­լը, որ ես էլ կա­րող եմ ինչ-որ բան փո­խել մի­լիո­նա­վոր մարդ­կան­ցով բնա­կեց­ված, ըն­դար­ձակ, հա­ճախ ոչ հա­ճե­լի ու հաս­կա­նա­լի այս տա­րածք­նե­րը, ո­րը աշ­խարհ է կոչ­վում կամ` Եր­կիր մո­լո­րակ։ Ի վի­ճա­կի չեմ հաս­կա­նալ նաև, թե ին­չու են մեզ խա­բել՝ ա­նընդ­հատ կրկ­նե­լով, որ պատ­մու­թյան շար­ժիչ ու­ժը ժո­ղո­վուրդն է։ Ծի­ծա­ղե­լի է։ Ա­սեմ, որ եր­բեք էլ չեմ հա­վա­տա­ցել ու ինձ չի ոգևո­րել այդ մո­նու­մեն­տալ սու­տը։ Եվ ինչ­քան փոր­ձել եմ շո­շա­փել այդ ՙշար­ժի­չը՚, այն այն­քան դար­ձել է վե­րա­ցա­կան, հո­րի­նո­վի, շի­նած, այն­քա՛ն հե­ռու... ա­նի­րա­կան էլ...

Չեմ ու­զում հարց­նել՝ կա՞ մե­կը, ով հա­վա­տում է դրան, ով այդ հո­րին­ված­քի հա­մար պատ­րաստ է ա­նի­մաստ խի­զա­խու­մի, կա­խա­ղան հան­վե­լու, խա­րույկ նետ­վե­լու... Ի­հար­կե, բո­լոր ժա­մա­նակ­նե­րում, բո­լոր ժո­ղո­վուրդ­նե­րի մեջ էլ գտն­վում են այս­պի­սի­նե­րը, ա­ռանց նույ­նիսկ ի­րար ճա­նա­չե­լու ու ա­ռանց գա­ղա­փա­րի, քնած, թե` ար­թուն, հպար­տո­րեն կանգ­նում են ի­րար կող­քի ու վան­կար­կում ի­րենց նոր տի­րոջ ա­նու­նը։ Եվ սա նո­րու­թյուն չէ, սա կար­գին, դա­րե­րի ըն­թաց­քում մշակ­ված ըն­թացք է, ա­նընդ­մեջ կրկն­վող, բայց հա­ճույ­քով մա­տուց­վող, հա­ճախ, իբրև նո­րու­թյուն ու ժա­մա­նա­կա­կից մտա­ծո­ղու­թյան ար­դյունք կամ ար­տա­հայ­տու­թյուն։ Եվ յու­րա­քան­չյուր ան­հատ, հա­մայ­նա­կան մտա­ծո­ղու­թյու­նից դուրս ապ­րող մե­կը ի­րա­վունք ու­նի  գո­նե ինքն  ի­րեն  եր­բեմն հարց­նել՝ ո՞վ է  ժո­ղո­վուր­դը և որ­տե՞ղ է բնակ­վում։ Կար­ծում եմ, ով էլ փոր­ձի պա­տաս­խա­նել, չի ստաց­վե­լու, հա­վա­տա­ցող չի լի­նե­լու, ո­րով­հետև  մենք վա­ղուց ենք զրկ­վել այդ հար­ցին պա­տաս­խա­նե­լու ի­րա­վուն­քից, ու­զում եմ ա­սել, մենք այդ հար­ցի  պա­տաս­խա­նը թո­ղել ենք ինչ-որ  տեղ ու մո­ռա­ցել։ Եվ հենց դա էլ  հրա­շա­լի  պայ­ման­ներ է ստեղ­ծում յու­րա­քան­չյու­րին խո­սե­լու այդ վե­րա­ցա­կան երևույ­թից, ու­զում եմ ա­սել՝ ժո­ղովր­դի  ա­նու­նից։ Ա­նըն­կա­լե­լի բան է, մի  քա­նի հո­գի ի­րար կող­քի ժո­ղո­վուրդ են, ի­րա­րից նույ­նիսկ մի քա­նի քայլ հե­ռու՝ ոչ ժո­ղո­վուրդ։ Պարզ­վում է, որ այդ ժո­ղովր­դի փո­խա­րեն մե­կը միշտ մտա­ծում է, ո­րո­շում­ներ կա­յաց­նում, գա­ղա­փար­ներ մո­գո­նում, այ­սինքն՝ այդ ժո­ղովր­դին զր­կում մտա­ծե­լու, ինք­նու­րույն քայլ ա­նե­լու, նույ­նիսկ խո­սե­լու ի­րա­վուն­քից ու հնա­րա­վո­րու­թյու­նից։ Ու­զում եմ ա­սել, ե­թե ես դառ­նում եմ ժո­ղո­վուրդ, պար­տա­վոր եմ իմ մտա­ծա­ծը, իմ սկզ­բունք­նե­րը, իմ գա­ղա­փար­նե­րը, իմ տես­լա­կան­նե­րը դնել հե­ռու մի տեղ, ու­զում եմ ա­սել` մա­տա­ղել հա­մայ­նա­կան մտա­ծու­մին ու ա­սել այն, ինչ բո­լո­րը, ա­նել այն, ինչ մնա­ցա­ծը, քայ­լել այն­պես, ինչ­պես այդ անտ­րա­մա­բա­նա­կան զանգ­վա­ծը։

Մի բան ա­սեմ, ու­զես-չու­զես պի­տի ըն­դու­նես։ Դա իմ պատ­կե­րաց­րած, իմ ի­մա­ցած ժո­ղովր­դի հետ ոչ մի կապ չու­նի։ Ժո­ղո­վուր­դը հե­ռա­վոր մի գյու­ղում օր ու գի­շեր տք­նող, իմ տե­սած, իմ ճա­նա­չած Հա­րու­թյունն էր։ Ոչ մե­կը նրա նման չէր դա­տում։ Ա­սում էր` եր­կիրն ինձ­նից չօգտ­վեց, թու­լա­նա­լու է, եր­կի­րը իմ տե­ղը չի­մա­ցավ, ժա­մա­նա­կից շուտ է ծե­րա­նա­լու... Եվ ոչ մե­կը չէր կա­րող նրան այլ բան հա­մո­զել, ստի­պել հրա­ժար­վել այդ մտ­քե­րից։ Դա հնա­րա­վոր բան չէր, մե­նակ էլ էր այդ­պես, հա­զա­րի մեջ էլ։ Իր ըն­կեր Հա­մո­յի կող­քին էլ, վե­րից ե­կա­ծի կող­քին էլ։ Բա՛ ոնց։

-Մարդն ինքն ի­րե­նից հրա­ժար­վեց, հաշ­վիր օ­րը ցե­րե­կով, աշ­խար­հի աչ­քի ա­ռաջ ինք­նաս­պա­նու­թյուն գոր­ծեց,- ու սա էլ Հա­րու­թի ըն­կեր Հա­մոն էր։
Ա­սեմ, որ Հա­մոն էլ էր ժո­ղո­վուրդ։ Կապ չու­նի` մե­նակ, թե մի քա­նի­սի կող­քին։

Մեկն էլ կար, գի­տե՞ք ինչ էր ա­սում։ Ա­սում էր մար­դիկ հս­կա­յա­կան երգ­չախմ­բի նման են, ա­նընդ­հատ նա­յում են ի­րենց խմ­բա­վա­րի ձեռ­քե­րին։ Խո­սե­լու ի­րա­վունքն էլ, մտա­ծե­լու ի­րա­վունքն էլ այդ ձեռ­քե­րի մեջ է... Այդ ձեռ­քե­րից դուրս ո­չինչ գո­յու­թյուն չու­նի, այդ ձեռ­քե­րից այն կողմ դա­տար­կու­թյուն է, սուտ, կոր­ծա­նում էլ...

Եվ ծի­ծա­ղե­լին այն է, որ ժա­մա­նա­կի տրա­մա­բա­նու­թյամբ ո՜չ Հա­րութն է ժո­ղո­վուրդ, ո՜չ Հա­մոն, ո՜չ էլ այդ մե­կը... Երևի հայրս էլ չէր ժո­ղո­վուրդ, ո­րով­հետև ա­մե­նուր, ա­ռանց եր­կար¬բա­րակ մտա­ծե­լու, ան­գամ ան­ծա­նոթ շր­ջա­պա­տում, գիտ­նա­կան, փող­կա­պա­վոր մարդ­կանց մոտ մա­տու­ցում էր իր կար­ծի­քը։ Ինչ խոսք, հայրս միշտ չէր ճիշտ, բայց ինքն էր, ու­րի­շից ո­չինչ չէր կրում իր մեջ։ Ու­շունցն էլ էր տար­բեր։ Մի ան­գամ հենց այդ­պես էլ ար­տա­հայտ­վեց.

-Ե­թե ու­րի­շից մի միտք, մի խոսք, մի կար­ծիք պա­հեմ իմ մեջ, կմեռ­նեմ... Ու­րի­շի ա­սա­ծով ապ­րել չի լի­նի... Կապ չու­նի այդ ա­սո­ղը ինձ­նից խե­լոք է, թե՝ չէ։ Ա­ռա­քե­լը ծնել է Մար­տի­րո­սին, Մար­տի­րո­սը ծնել է Ա­շո­տին, Ա­շոտն էլ՝ ինձ... Դե՝ ես էլ, գի­տես...

Ինչ ա­սեմ, ես էլ այ­սօր մի քիչ Ա­ռա­քել եմ, մի քիչ՝ Մար­տի­րոս, մի քիչ էլ՝ Ա­շոտ և Ալ­բերտ... մի քա­նի բառ էլ՝ ես։ Եվ երբ ու­րի­շից մի բառ, մի սո­վո­րա­կան, ան­գամ գե­ղե­ցիկ ար­տա­հայ­տու­թյուն, չգի­տեմ որ­տե­ղից, գա­լիս, փոր­ձում է բնա­կու­թյուն հաս­տա­տել իմ մեջ, ինքս ինձ պա­տե­րազմ եմ հայ­տա­րա­րում, ինքս ինձ­նից հոգ­նում եմ, դառ­նում եմ ձանձ­րա­լի, ման­կուր­տի նման մի բան, ես ինձ չեմ ճա­նա­չում... Կար­ծես տա­րօ­րի­նակ է, բայց վա­խե­նում եմ դառ­նալ ՙժո­ղո­վուրդ՚:

Հի­շո՞ւմ եք, չէ՞, 88-ին ին­չե՛ր էինք ա­նում: Ո­րով­հետև բո­լորս ա­ռան­ձին-ա­ռան­ձին էլ էինք ժո­ղո­վուրդ, միա­սին էլ: Իսկ մտա­ծե՞լ եք` ին­չո՞ւ էր այդ­պես, փոր­ձե՞լ եք բա­ցա­հայ­տել ե­զա­կի ա­ռեղծ­վա­ծը: Ա­սեմ: Ո­րով­հետև ու­րի­շը չէր ա­սում ինչ ա­նել, ո­րով­հետև ու­րի­շի ձեռ­քե­րում չէր ապ­րե­լու, մտա­ծե­լու, գոր­ծե­լու իմ ի­րա­վունքն ու ցան­կու­թյու­նը: Եվ յու­րա­քան­չյու­րի ներ­սում էլ ա­նընդ­հատ պտ­ղա­վոր­վում էր երկ­րա­շեն գա­ղա­փա­րը: Ե­թե ինչ-որ մե­կին հա­ջող­վեր այդ գա­ղա­փա­րից զր­կել մեզ, մենք կդառ­նա­յինք ամ­բոխ, այ­սինքն` ա­վե­րող ու պարտ­վող… Ու­զում եմ ա­սել` կկորց­նեինք ա­մեն ինչ:

Հարևան ու­նեի: Բան­վոր մարդ էր: Եր­բեք չէր փոր­ձում զար­մաց­նել մտ­քի փայ­լա­տա­կում­նե­րով ու պայ­ծա­ռա­տե­սու­թյամբ: Չէր թաքց­նում, որ 6 տա­րում հա­զիվ է ա­վար­տել եր­րորդ դա­սա­րա­նը և դար­ձել գրա­ճա­նաչ: Բայց սի­րում էր կրկ­նել, որ ո՜չ կու­րու­թյու­նից է վա­խե­նում, ո՜չ շար­ժու­նա­կու­թյու­նը կորց­նե­լուց, ո՜չ ծե­րու­թյան մա­տու­ցած հա­զար ու մի ա­նակն­կա­լից, և ե­թե մի բա­նից վա­խե­նում է, դա միայն ու միայն բա­նա­կա­նու­թյան կո­րուստն է:

-Պատ­կե­րաց­նու՞մ եք, միտքս չեն­թարկ­վի ինձ, և ես ա­նընդ­հատ կրկ­նեմ ու­րիշ­նե­րի ա­սա­ծը, ա­սենք` Պո­ղո­սին ու­շունց տան, ես էլ նույ­նը ա­սեմ... դա այն դեպ­քում, երբ ես այդ նույն Պո­ղո­սի հետ ճա­նա­պարհ եմ ան­ցել, կար­գին հարևա­նու­թյուն եմ ա­րել, հա­զար ան­գամ սե­ղան եմ նս­տել... Եվ կյան­քում եր­բեք ոչ մե­կին, նույ­նիսկ թշ­նա­մուս ու­շունց չեմ տվել… Բայց հնա­րա­վոր է, չէ՞, նման բան: Ի­հար­կե, հնա­րա­վոր է, դրա հա­մար էլ վա­խե­նում եմ: Դու էլ պի­տի վա­խե­նաս, բո­լորն էլ պի­տի վա­խե­նան: Ես, օ­րի­նակ, չգի­տեմ, մինչև հի­մա չգի­տեմ, ժո­ղո­վո՞ւր­դը խա­չեց Հի­սու­սին, թե՞ ամ­բո­խը, թե­պետ հա­մոզ­ված եմ, որ ժո­ղո­վուր­դը եր­բեք չի խա­չի իր Փրկ­չին... Բայց, մարդ եմ, չէ՞, մտա­ծում եմ....

Վեր­ջերս մի բա­նաս­տեղծ մարդ, չգի­տեմ Փա­րի­զից էր, Լոն­դո­նից, Մադ­րի­դից, թե Երևա­նից, ուղ­ղա­կի ա­սաց, որ կորց­րել է ժո­ղովր­դին ու չի կա­րո­ղա­նում գտ­նել:
Ա­սում են` ան­ցած դա­րի հի­սու­նա­կան­նե­րին բա­վա­կա­նին հո­ղա­տա­րածք, կով ու ոչ­խար ու­նե­ցող իմ Ա­ռա­քել պապն էլ էր մեկ-մեկ կորց­նում ժո­ղովր­դին, Ա­մա­րա­սի հով­տում հա­րյու­րա­վոր թթե­նի­ներ տն­կած Մար­տի­րոսն էլ, կոլ­տն­տե­սու­թյուն շի­նող իմ կո­մու­նիստ Ա­շոտ պապն էլ... պատ­շա­րու­թյունն ար­վես­տի հասց­րած հայրս էլ...

…Ես…

Կրկ­նեմ հարևա­նիս. ե­թե Հի­սու­սին խա­չո­ղը, Հիտ­լե­րին աստ­վա­ծաց­նո­ղը, Ցա­րա­կան Ռու­սաս­տա­նում 17-ին քա­ղա­քա­ցիա­կան պա­տե­րազմ ա­նո­ղը կոչ­վում է ժո­ղո­վուրդ, ես, հաս­տատ, ժո­ղո­վուրդ չեմ... Ես այդ զանգ­ված­նե­րի հետ բա­ցար­ձա­կա­պես ոչ մի կապ չու­նեմ... Հե­տո էլ` շար­ժիչ ուժ… Գու­ցե կա­ցի՞ն, հս­կա­յա­կան մո՞ւրճ, ա­տո­մա­յին ռո՞ւմբ` ի­րա­կան շար­ժի­չի ձեռ­քին…
Ժո­ղո­վուր­դը 88-ին էր, 92-ին, 2016-ի ապ­րի­լին: Ես այն­տեղ եմ: Ինձ ոչ մե­կը չի կա­րող հա­լա­ծել այդ տա­րածք­նե­րից, ես այդ տա­րածք­նե­րի բնա­կիչն եմ... Է­լի գնամ, հաս­նեմ պա­պիս: Ա­սում էր` ծա­ռը չլի­նի, անձրևներն ու քա­մի­նե­րը կհե­ղե­ղեն հո­ղը, կա­մա­յաց­նեն դաշ­տերն ու հո­վիտ­նե­րը, հի­շո­ղու­թյունն էլ ժո­ղովր­դի ծառն է...

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ Mon, 12 Aug 2019 18:23:28 +0000
ՄԻ ՔԱ­ՂԱ­ՔԻՑ ԵՐ­ԿՈՒ­ՍԸ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27224-2019-07-31-15-46-48 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27224-2019-07-31-15-46-48 ՄԻ ՔԱ­ՂԱ­ՔԻՑ ԵՐ­ԿՈՒ­ՍԸ
Նորեկ ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

 Էն գլ­խից ա­սեմ, որ ես, ինչ­պես բո­լոր ստե­փա­նա­կերտ­ցի­ներն ա­ռան­ձին-ա­ռան­ձին, հե­տո էլ` միա­սին վերց­րած, մեր քա­ղա­քի խա­ղաղ, թա­ժա հաց, գույն-գույն ա­ռա­վոտ­նե­րի ու հան­գիստ, ա­նաղ­մուկ, է­լի գույն-գույն ե­րե­կո­նե­րի հա­մար գժ­վում եմ։ Աշ­խար­հի ոչ մի քա­ղաք չի հա­մար­ձակ­վի հա­մե­մատ­վել մե­րի հետ։ Տա­նուլ կտա, կխեղ­ճա­նա, լա­վա­գույն դեպ­քում` կհայ­տն­վի ծի­ծա­ղե­լի վի­ճա­կում։ Բա ո՛նց, եղ­բայր... Էս մեր Ստե­փա­նա­կեր­տը լրիվ ու­րիշ քա­ղաք է, չափ­սե­րով փոքր, բայց` մեծ, շա՛տ մեծ... Ա­ռաջ էլ էր մեծ, հենց ստեղծ­ման օ­րից էլ մեծ էր, մի կարճ­լիկ փո­ղոց լի­նի ու ըն­դա­մե­նը մեկ ստե­փա­նա­կերտ­ցի, է­լի նույնն է... կար ժա­մա­նակ, երբ բո­լորն ի­րար ճա­նա­չում էին, գի­տեին ա­նուն առ ա­նուն, բայց է­լի նույն հս­կա քա­ղաքն էր։ Դրա հա­մար եմ ա­սում` սա լրիվ ու­րիշ բնա­կա­վայր է... Աշ­խար­հի ոչ մի բնա­կա­վայ­րի հետ չես հա­մե­մա­տի։ Հա­մե­մա­տես էլ, նույն Ստե­փա­նա­կեր­տում լուրջ չեն ըն­դու­նի, կա­սեն` մար­դը խել­քի մի մա­սը թռց­րել է...

Ճիշտ է, մի ժա­մա­նակ, 25-27 տա­րի ա­ռաջ, քա­ղա­քը մի քիչ կորց­րեց ի­րեն, ու­զում եմ ա­սել՝ զրկ­վեց հան­դար­տու­թյու­նից ու հան­գս­տու­թյու­նից, ի­րեն ոչ սա­զա­կան օ­րեր ապ­րեց, բայց ա­րագ էլ ուշ­քի ե­կավ, թափ տվեց ի­րեն, հաս­կա­ցավ, որ ին­քը հա­վա­սար պատ­կա­նում է բո­լո­րին։ Այդ­պես է։ Թե չէ, շատ դժ­վար կլի­ներ, և կպ­ռատ­վեր մեր ա­մեն ին­չում յու­րօ­րի­նակ քա­ղա­քի մաք­րա­մա­քուր կեն­սագ­րու­թյու­նը։
Չէ, չեմ ա­սում, որ մեր քա­ղա­քի ջա­հել­նե­րի ա­րյու­նը մեկ-մեկ ա­վե­լորդ պտույտ­ներ չի գոր­ծում, որ նրանց կա­տա­րա­ծը մեկ-մեկ ա­ռաջ չի ընկ­նում բա­նա­կա­նու­թյու­նից, ու­զում եմ ա­սել` ձեռ­քե­րը խոս­քից ա­ռաջ են ընկ­նում։ Դա մեր քա­ղա­քի հա­մար` սո­վե­տի ժա­մա­նակ­նե­րից ե­կած, հա­մա­րյա ձևա­վոր­ված, կա­րե­լի է ա­սել, ա­վան­դույթ է։ Բայց դա ի վի­ճա­կի չէ փո­փո­խու­թյան են­թար­կել քա­ղա­քի մտա­ծո­ղու­թյունն ու կեն­ցա­ղը, թշ­նա­մաց­նել նրա բնա­կիչ­նե­րին։
Մի հե­տաքր­քիր բան էլ կա մեր այս քա­ղա­քում։ Եր­բեք չեն մո­ռա­նում ի­րենց սրա­միտ­նե­րին, բո­լո­րից տար­բեր­վող խա­նութ­պան­նե­րին, վար­սա­վիր­նե­րին ու կոշ­կա­կար­նե­րին, ե­րա­ժիշտ­նե­րին ու գրող­նե­րին, նույ­նիսկ` հո­գե­կան ո­րո­շա­կի խան­գա­րում­ներ ու­նե­ցող­նե­րին։ Հի­շում են ա­նուն առ ա­նուն և ոչ մե­կից չեն հրա­ժար­վում։ Ճիշտ է, քա­ղա­քը կար­գին մե­ծաց­րել են տար­բեր գյու­ղե­րից ու բնա­կա­վայ­րե­րից ե­կած ոչ ստե­փա­նա­կերտ­ցի­նե­րը, շա­տերն էլ ար­դեն ի­րար չեն ճա­նա­չում, բայց մնում են հին օ­րե­րի համն ու հո­տը, մտա­ծո­ղու­թյունն ու ինչ-որ տեղ ինք­նա­հա­վա­նու­թյան հաս­նող հպար­տու­թյու­նը։

Ով ինչ ու­զում է` ա­սի, լա՛վն է մեր քա­ղա­քը, շա՛տ է մե­րը, շա՛տ է, ինչ­պես ա­սեմ, որ ճիշտ լի­նի, հա, շա՛տ է տնա­կան... Եվ ա­մեն օր նրա հետ շփ­վե­լը, նրա հետ խոսք խո­սե­լը, նրան ու­սե­րիդ դնե­լը, հա­մոզ­ված եմ, երկ­նա­յին պարգև է...
Բայց ինչ­պես աշ­խար­հի բո­լոր փոքր ու մեծ քա­ղաք­նե­րում, մեր այս քա­ղա­քում էլ են մար­դիկ հա­ճա­խա­կի սի­լի-բի­լի ա­նում հի­շո­ղու­թյուն­նե­րի հետ, փոր­ձում հա­մո­զել, որ ա­ռաջ (ինչ­պես ես հաս­կա­նում եմ, էդ ՙա­ռաջ՚-ը առն­վազն մի 30-40 տար­վա պատ­մու­թյուն ու­նի) մար­դիկ ա­վե­լի հյու­րա­սեր էին, ա­վե­լի պարզ, կար­գին հարևա­նու­թյուն ու ըն­կե­րու­թյուն կար, ի­րա­րից նե­ղա­նա­լը բա­ցառ­ված էր, ի­րար ցուրտ խոսք ա­սե­լը` նույն­պես։ Բայց խոս­տո­վա­նում են նաև, որ այ­սօր­վա Ստե­փա­նա­կերտն ուղ­ղա­կի անհ­նար է հա­մե­մա­տել նեղ­լիկ ու փո­շոտ, մեկ-եր­կու փո­ղոց ու փոք­րիկ դու­քան ու­նե­ցող Ստե­փա­նա­կեր­տի հետ, որ այ­սօր­վա Ստե­փա­նա­կերտն ի­րենց պատ­կե­րա­ցում­նե­րում ան­գամ չկար։ Ստաց­վում է, որ հին ստե­փա­նա­կերտ­ցի­նե­րը մի քա­ղա­քից եր­կուսն ու­նեն՝ մե­կը մե­կից գե­ղե­ցիկ, մե­կը մե­կից լա­վը... Եվ եր­կու­սին էլ տղա­մար­դա­վա­րի տի­րու­թյուն են ա­նում...
Ոչ հնից ու­րի­շին բա­ժին կհա­նեն, ոչ էլ՝ նո­րից։
Մե­կը կար, ա­նու­նը տա­լը, կար­ծում եմ, ա­մենևին էլ պար­տա­դիր չէ, գի­տե՞ք, ինչ էր ա­սում, ա­սում էր` մեր էս քա­ղա­քում, ե­թե ճիշ­տը խո­սե­լու լի­նենք, մի ա­ռանձ­նա­հա­տուկ, գե­ղե­ցիկ, հա­մաշ­խար­հա­յին մասշ­տա­բի բան չկա, պատ­մու­թյունն էլ այս­տեղ հա­տուկ գործ չի ա­րել, բայց մի քա­նի օր ա­ռաջ շա­րած պատն էլ է սի­րե­լի, տն­կած ծառն էլ, ցուրտն էլ, շո­գը, ձյու­նը, անձրևը...
Ա­սես ճիշտ չէր ա­սում մար­դը, ազ­նիվ չէր լի­նի։ Իս­կա­պես, ե­ղած-չե­ղա­ծը, ու­զում եմ ա­սել, ան­ցյա­լից ե­կա­ծը մի հին փո­ղոց է, կար­գին չու­սում­նա­սիր­ված քա­ղա­քա­տե­ղի, ե­կե­ղե­ցի­նե­րի հա­զիվ երևա­ցող հետ­քեր... բայց ա­նա­սե­լի շատ են պատ­մու­թյուն­նե­րը, և, ա­մե­նա­կարևո­րը, ստե­փա­նա­կերտ­ցին տե­սակ է, տար­բեր­վող, հա­զա­րի մեջ էլ երևա­ցող, չձուլ­վող...
Հի­շո՞ւմ եք, 67-ին... Ինչ­պե~ս խա­րույկ հա­նե­ցին ան­մեղ հայ փոք­րի­կին հո­շո­տած թուրք գի­շա­տիչ­նե­րին... օ­րը ցե­րե­կով, զին­ված պա­հա­կախմ­բի աչ­քի ա­ռաջ, եղ­բայ­րա­կան սո­վետ­միու­թյու­նում, Հոկ­տեմ­բե­րյան հե­ղա­փո­խու­թյան 50-ա­մյա­կի նա­խօ­րյա­կին...
Եվ դեռ այն օ­րե­րին սար­սա­փը բարձ­րա­ցավ Շու­շի ու ա­ռանց եր­կար փնտր­տու­քի գտավ այն­տեղ ապ­րող մու­սուլ­մա­նին, հե­տո էլ, ա­վե­լի ճիշտ կլի­ներ ա­սել՝ նույն օ­րը, մտավ Աղ­դամ ու տակ­նուվ­րա ա­րեց այդ հս­կա­յա­կան, մի ժա­մա­նակ հայ­կա­կան, այդ օ­րե­րին՝ թր­քաբ­նակ քա­ղա­քը։ Գան­ձակ ու Բա­քու էլ հա­սավ մգ­լա­հոտ վա­խը ու ա­րա­գո­րեն տա­րած­վեց երկ­րով մեկ...
Այդ­պես է... Հե­տո էլ ա­սում են` որ­տե­ղի՞ց այս սե­րը, գժ­վե­լը... այս ՙմեծ-մեծ՚ խո­սե­լը...
Հի­մա ըն­դա­մե­նը մի պստ­լիկ հարց. կա­րե­լի՞ է ի­մա­նալ, ո՞ւմ են խան­գա­րում մեր այս հան­դարտ, խա­ղաղ ու արևա­համ ե­րե­կո­նե­րը, մեր այս հան­գիստ օ­րե­րը, մեր ի­մաս­տուն պահ­ված­քը։ Այս­տեղ են ա­սել՝ մեռ­նեմ օ­րեն­քին։ Ախր, ստե­փա­նա­կերտ­ցին միշտ էլ օ­րեն­քի հետ է նս­տել-վեր­կա­ցել, բա­րե­կա­մու­թյուն, ըն­կե­րու­թյուն ա­րել և եր­բեք հա­րա­բե­րու­թյուն­նե­րը չի փչաց­րել նրա հետ։ Դրա հա­մար էլ ա­սում եմ՝ մեռ­նեմ օ­րեն­քին, օ­րենք խախ­տե­լով ա­ռաջ չես գնա, օ­րենքն է, որ քեզ տա­նում-կանգ­նեց­նում է զար­գա­ցած­նե­րի կող­քին, որ քեզ դարձ­նում է ան­խո­ցե­լի... Եվ, ա­մե­նա­կարևո­րը, ա­մեն օր օ­րենք չեն փո­խում, չեն փոր­ձում այն դնել ինչ-որ մե­կի են­թա­կա­յու­թյան տակ։ Ես, օ­րի­նա­կի հա­մար, ինչ­քան գի­տեմ, քա­ղա­քա­կիրթ եր­կր­նե­րում մարդն է հնա­զանդ­վում օ­րեն­քին։ Եվ այն ա­զա­տու­թյունն ու ան­կա­խու­թյու­նը, ո­րի մա­սին մենք սի­րում ենք օր ու գի­շեր խո­սել, հենց այդ օ­րեն­քի հետ բա­րե­կա­մու­թյուն ա­նե­լուց է, ու­զում եմ ա­սել՝ այդ օ­րեն­քի ոտ­քը տրո­րե­ցիր, հաշ­վիր ինքդ քեզ զր­կե­ցիր ա­զա­տու­թյու­նից էլ, ան­կա­խու­թյու­նից էլ, հան­գս­տու­թյու­նից էլ... ա­րած-չա­րածդ էլ հա­վա­սա­րեց­րիր հո­ղին... տա­րար, գցե­ցիր վա­րար գե­տը...
Ինչ մնում է ինձ, ես իմ քա­ղա­քի խա­ղաղ, թա­ժա հաց, գույն-գույն ե­րե­կո­նե­րից հրա­ժար­վե­լու մտադ­րու­թյուն չու­նեմ, ոչ էլ, հա­մոզ­ված եմ, դու..., ո­րով­հետև ես էլ, դու էլ մեր քա­ղա­քից եր­կուսն ու­նենք, մե­կը մե­կից գե­ղե­ցիկ, մե­կը մե­կից` տնա­կան։ Չա­սես, որ հա­մա­ձայն չես, ա­սես էլ, չեմ հա­վա­տա...

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ Wed, 31 Jul 2019 15:39:31 +0000
Ա­ՌԱՋ­ՆՈՐ­ԴԸ ԿԱՄ` ԹԱ­ԳԱ­ՎՈՐՆ ԱՊ­ՐԱԾ ԿԵ­ՆԱ… http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27181-2019-07-24-16-39-19 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27181-2019-07-24-16-39-19 Ա­ՌԱՋ­ՆՈՐ­ԴԸ ԿԱՄ` ԹԱ­ԳԱ­ՎՈՐՆ ԱՊ­ՐԱԾ ԿԵ­ՆԱ…
Նո­րեկ ԳԱՍ­ՊԱ­ՐՅԱՆ

 Քա­րան­ձա­վից սկ­սենք։ Ու­զում եմ ա­սել` ե­թե քա­րան­ձա­վաբ­նակ­նե­րը ա­ռաջ­նորդ չու­նե­նա­յին, չէին դի­մա­նա գա­զան­նե­րի, հս­կա­յա­կան դի­նո­զավ­րե­րի և ու­րիշ ցե­ղախմ­բե­րի հար­ձա­կում­նե­րին և կվե­րա­նա­յին աշ­խար­հի ե­րե­սից։ Նույն բա­նը կլի­ներ նաև թու­լա­կամ, ինք­նա­հա­վան, դա­ժան ու ան­բա­րո ա­ռաջ­նոր­դի դեպ­քում։ Եվ քա­րան­ձա­վաբ­նակ մեր նախ­նին ի­րեն դնում էր ար­ժա­նի ա­ռաջ­նոր­դի հրա­մա­նա­տա­րու­թյան տակ՝ ինքն ի­րեն հռ­չա­կե­լով նրա ան­դա­վա­ճան զին­վո­րը՝ հա­ճախ մար­տի­րոս­վե­լով ան­հա­վա­սար մար­տե­րում՝ հա­նուն քա­րան­ձա­վի ու ա­ռաջ­նոր­դի։ Եվ քաջ ա­ռաջ­նոր­դը եր­բեք չէր ար­հա­մար­հում քա­րան­ձա­վի բնա­կիչ­նե­րին, չէր ճն­շում, չէր հա­լա­ծում , ա­ռանց նրանց հետ խոր­հր­դակ­ցե­լու ճա­կա­տագ­րա­կան ո­րո­շում­ներ չէր կա­յաց­նում։ 

Իսկ նրանք, ով­քեր մնա­ցին ա­ռանց ա­ռաջ­նոր­դի, կամ` չգ­նա­ցին ի­րենց ա­ռաջ­նոր­դի ետևից, տա­նուլ տվե­ցին բո­լոր ճա­կա­տա­մար­տե­րը, կորց­րին ու­նե­ցած-չու­նե­ցա­ծը և վե­րա­ցան աշ­խար­հի ե­րե­սից կամ ձուլ­վե­ցին ու­րիշ քա­րան­ձա­վաբ­նակ­նե­րի ու ցե­ղախմ­բե­րի։
Ու­րիշ բա­ներ էլ տե­ղի ու­նե­ցան այդ քա­րան­ձավ­նե­րում և քա­րան­ձավ­նե­րից դուրս։ Մար­դիկ սկ­սե­ցին ա­նի­մաստ մե­ծա­րել ի­րենց հրա­մա­նա­տա­րին, ա­սել` դու ես ա­մե­նա­խե­լո­քը, ա­մե­նահ­զո­րը երկ­րի վրա, և ա­ռանց քո հրա­մա­նի արևը չի հա­մար­ձակ­վի լու­սա­վո­րել աշ­խար­հը, ա­ռանց քո ի­մա­ցու­թյան չեն ծաղ­կի ծա­ռերն ու չեն պտ­ղա­վոր­վի կա­նայք։ Ա­սա­ցին, և այդ հրա­մա­նա­տա­րը հա­վա­տաց։ Հի­շո՞մ եք` կուռք մի շի­նեք երկ­րի վրա... Մեր նախ­նին շի­նեց այդ կուռ­քը և հրա­ժար­վեց իր ու­նա­կու­թյուն­նե­րից, իր ու­ժից, մի ժա­մա­նակ միայ­նակ քար­քա­րոտ ճա­նա­պար­հը հաղ­թա­հա­րե­լու իր կա­րո­ղու­թյու­նից ու շնորհ­նե­րից, իր բա­ժին երկ­րից... Ու­զում եմ ա­սել` ա­վարտ­վեց միայ­նակ ո­րո­շում կա­յաց­նե­լու, թշ­նա­մու ա­ռաջ ա­նե­րեր կանգ­նե­լու, Աստ­ծո հետ զրու­ցե­լու ժա­մա­նա­կը...
Հրա­մանքդ, տեր...Եվ գլ­խատ­ված հա­զա­րա­վոր մտա­ծող­ներ, կա­խա­ղան բարձ­րաց­ված, գն­դա­կա­հար­ված, զն­դան­նե­րը նետ­ված...միշտ, ա­նընդ­հատ, կրկն­վող...
Թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա...միայն նա է ու­նակ հաղ­թե­լու, եր­կի­րը շե­նաց­նե­լու, ե­ռագ­լուխ հրե­շի ե­րեք գլուխն էլ մի հար­վա­ծով թռց­նե­լու...միայն նա, ու­րիշ ոչ մե­կը մե­զա­նից։ Նա է փր­կի­չը...ու­զում եմ ա­սել, ինչ­քան ու­ժեղ է մար­դը, այն­քան էլ խղ­ճուկ է ու թույլ, ինչ­քան ի­մաս­տուն, այն­քան էլ՝ ան­միտ...Եվ ա­մե­նաան­հաս­կա­նա­լին այն է, որ մենք չենք փոխ­վում, որ մենք շա­րու­նա­կում ենք կուռ­քա­շի­նու­թյան մեր հա­զա­րա­մյա ըն­թաց­քը՝ չմո­ռա­նա­լով փա­ռա­բա­նել նախ­կին դա­հիճ­նե­րին, հր­կի­զող­նե­րին ու ա­վե­րող­նե­րին։ Մենք ուժ ենք փնտ­րում, մենք կար­ծես չենք կա­րող ա­ռանց գն­դա­կա­հար­վե­լու, ա­ռանց ար­հա­մարհ­վե­լու, ա­ռանց ոտ­նա­հար­վե­լու...
Եվ այդ, իբր ու­ժեղ, մեզ նվաս­տաց­նող ձեռ­քը համ­բու­րե­լու հա­մար գժ­վում ենք, այդ ՙու­ժե­ղի՚ ա­ռաջ խո­նարհ­վե­լու ցան­կու­թյու­նից խե­լա­գար­վում ենք... Եվ չենք ու­զում խոս­տո­վա­նել, որ ու­ժե­ղը սպա­նո­ղը չէ....
Թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա...
Եվ մենք օր ու գի­շեր սպա­սում ենք նրան...հա­ճախ՝ մեր ան­ցյա­լից ե­կո­ղին...Ան­համ­բեր են նույ­նիսկ նրանք, ով­քեր ո­չինչ չգի­տեն այդ ան­ցյա­լի մա­սին, ով­քեր ծն­վել են նոր ժա­մա­նակ­նե­րում և չեն հասց­րել տա­ռա­պել հի­շո­ղու­թյան փակ տա­րածք­նե­րում...չեն հասց­րել վա­խե­նալ այդ հի­շո­ղու­թյու­նից...Է­լի թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա...

Գտե՞ք ինչ է ա­սել Սա­մուե­լը ի­րե­նից թա­գա­վոր ու­զող ժո­ղովր­դին։ Ա­սել է` ձեզ վրա իշ­խե­լու թա­գա­վո­րի ի­րա­վունքն այս է լի­նե­լու. Ձեր տղեր­քը կառ­նե և կը պա­հե իր հա­մար, որ վա­զեն իր կառ­քե­րի առջևից, և իր հա­մար հա­զա­րա­պե­տեր և հա­րյու­րա­պե­տեր կշի­նե, որ նրանք իր հո­ղե­րը հեր­կ՜են և հունձ­քը հն­ձեն, և նրա պա­տե­րազ­մա­կան զեն­քերն ու կառ­քե­րի գոր­ծիք­նե­րը շի­նեն, և կառ­նե ձեր աղ­ջիկ­ներն ու խո­հա­րար ու հաց­թուխ կշի­նե, և ձեր ըն­տիր մա­նուկ­ներն ու ա­ղա­խին­նե­րը, և ձեր տղա­մար­դիկ, ձեր է­շե­րը կառ­նե և իր հա­մար կգոր­ծա­ծե։ Ձեր հո­տե­րից տա­սա­նորդ կառ­նե, և դուք նրա ծա­ռա­նե­րը կլի­նեք։ Այն օ­րը դուք ձեր ընտ­րած թա­գա­վո­րի ե­րե­սի­ցը կա­ղա­ղա­կեք, բայց տերն այն օ­րը ձեզ պա­տաս­խան չի տա...
Ինչ­քան մտա­ծում եմ, մենք մեզ փոր­ձու­թյան են­թար­կե­լու ի­րա­վունք չու­նենք, ուղ­ղա­կի չենք դի­մա­նա։ Ան­ցյա­լը միշտ չէ, որ ոգևո­րիչ է, ու­սու­ցա­նող ու ըն­դու­նե­լի։ Ան­ցյա­լը հա­ճախ նո­րը չի ըն­դու­նում, ան­ցյալն այդ նո­րի հա­կա­ռա­կորդն է, թշ­նա­մին, ու­զում եմ ա­սել, փոխ­վել է աշ­խար­հի լեզ­վամ­տա­ծո­ղու­թյու­նը, կեն­ցա­ղը, խոս­քը, հա­յաց­քը... հա­մա­ձայ­նեք, չհա­մա­ձայ­նեք` կանգ­նելն ան­գամ կոր­ծա­նա­րար է...ես այդ­պես եմ կար­ծում։ Պապս ա­սում էր` մի օր ան­տառ չգ­նամ, փայ­տը կպրծ­նի...Ես, բնա­կա­նա­բար, չէի կա­րող հաս­կա­նալ պա­պիս, ո­րով­հետև տան հետևի պա­տի տակ ա­մե­նա­քի­չը մի տաս մետր այդ փայ­տից կար, ա­սես նկա­րած։
Ու­զում եմ ինքս ինձ մի հարց էլ տալ, երկ­րի մա­սին մտա­ծող­նե՞րն են շատ, թե` չմ­տա­ծող­նե­րը։ Եվ, վեր­ջա­պես, ո՞վ է պատ­րաստ զո­հա­բեր­վել այդ երկ­րի հա­մար։ Կար­ծում եմ` հարցն ան­պա­տաս­խան թող­նելն ա­վե­լի տրա­մա­բա­նա­կան է, նույ­նիսկ տղա­մարդ­կա­յին։ Ձեզ նույն­պես խոր­հուրդ չեմ տա­լիս պա­տաս­խա­նի հա­մար ի­զուր ժա­մա­նակ վատ­նել։
Հարևան ու­նեի։ Տա­րիքն ա­ռած մարդ էր։ Բո­լոր մեծ ու փոքր ընտ­րու­թյուն­նե­րում ա­ռա­ջինն էր գնում ընտ­րա­տե­ղա­մաս։ Կար­ծես վա­խե­նում էր ու­շա­նալ։ Դռ­նե­րը բա­ցում էին, մարդն ա­ռա­ջինն էր մտ­նում ներս։ Երբ փոր­ձե­ցի պար­զել նրա այդ ան­հան­գս­տու­թյան ու ա­ճա­պա­րան­քի պատ­ճա­ռը, ա­սաց.
-Ե­թե ես ձայն չտամ, ոչ մեկն էլ չի ըն­տր­վի, և հաշ­վիր ընտ­րու­թյուն­նե­րը չեն կա­յա­ցել...
Մարդն, ինչ­պես ա­սում են, իր ձայ­նի տերն էր և այն, իր ա­սե­լով, միշտ տա­լիս էր ա­մե­նաար­ժա­նա­վո­րին և, է­լի իր ա­սե­լով, եր­բեք չի սխալ­վել։ Մի կարևոր բան էլ էր ա­սում մար­դը, ա­սում էր, եր­բեք ոչ մե­կի ծրագ­րե­րի մեջ չի խո­րա­ցել, չի լսել նրանց հու­զիչ ե­լույթ­ներն ու խոս­տում­նե­րը, ուղ­ղա­կի ճա­նա­չե­լով ընտ­րել է... վս­տա­հել է մար­դուն...իսկ խոսք ա­մեն տեղ էլ ա­ռա­տո­րեն բա­ժա­նում են, ձրի, ինչ­քան ու­զես, մեր­ժե­լը ե­րե­խա­յու­թյուն է...
Ա­սածս այն է, որ մարդ ա­րա­րա­ծը հա­ճախ չի դի­մա­նում խա­բե­լու, մո­լո­րեց­նե­լու, սուտ խոս­տում­ներ տա­լու գայ­թակ­ղու­թյա­նը։ Եվ զար­մա­նա­լին այն է, որ այդ ստե­րից հա­զար ան­գամ հիաս­թափ­վա­ծը կր­կին հա­վա­տում է սուտ քա­րո­զիչ­նե­րին.
Թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա...
Մարդ է, ա­սում է` կեց­ցե ժո­ղովր­դա­վա­րու­թյու­նը, և ոչ մե­կը չի տես­նում բռ­նա­պե­տին... ա­սում է` եր­կի­րը հա­վա­սար, գրամ-գրամ բո­լո­րինն է, և ոչ մե­կը չի հա­մար­ձակ­վում հարց­նել. էդ ո՞ր երկ­րի մա­սին է խոս­քը, ի՞մ, թե՞ քո, ա­վե­լի ճիշտ, որ մի ժա­մա­նակ, շատ դա­րեր ա­ռաջ միայն ու միայն քոնն էր, է­լի գրամ-գրամ, իր ա­մեն ին­չով, իր հար­ճե­րով ու ծա­ռա­նե­րով, իր ա­ղա­խին­նե­րով, իր դա­հիճ­նե­րով ու հա­րյու­րա­վոր սպա­սա­վոր­նե­րով... Մի բան էլ է ա­սում, ա­սում է` ի­րե­նից բա­ցի ոչ մեկն ի վի­ճա­կի չէ կռիվ տալ ու հա­լա­ծել երկ­րի շե­մին նս­տած հս­կա­յա­կան ա­ռյու­ծին և հարց­նող չկա` իսկ ո՞վ է ա­ռա­ջինն ընկ­նե­լու այդ ճա­կա­տա­մար­տում...
Թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա...
Ե­թե մեր ճա­կա­տա­մար­տերն այն­քան փա­ռա­վոր չլի­նեին, ե­թե իմ ըն­կեր­ներն ու եղ­բայր­նե­րը այն­քան մա­քուր ու քաջ չլի­նեին, ե­թե այն­քան պտ­ղա­բեր չլի­ներ մեր ամ­բող­ջա­կա­նու­թյու­նը, ես հետ չէի նա­յի, ես կա­մա­չեի իմ ան­ցյա­լից։ Այն­տեղ էր, որ ա­ռաջ­նորդ չէինք ո­րո­նում, կուռ­քե­րով չէինք ա­կա­նա­պա­տում մեր ճա­նա­պարհ­նե­րը, թե­պետ եր­կիրն ար­դեն հա­վա­սար չէր պատ­կա­նում բո­լո­րին։ Ինչ ա­սեմ, է­լի թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա։
Այս­տեղ մի բան էլ հարևա­նիս մա­սին, ա­սում էր` ընտ­րու­թյուն կա­տա­րե­լիս եր­բեք ան­ցյա­լից չէր ընտ­րում, և ընտ­րա­ծը միշտ ա­պա­գա­յից էր...
Ի՞նչ ա­ներ մար­դը, երբ այդ ան­ցյալն ան­գիր գի­տեր, տե­ղյակ էր ով ին­չով էր զբաղ­վում, ով ինչ էր ա­նում և ինչ­պես էր ա­նում, ով ինչ ու­ներ, ով ում էր ծա­ռա­յում։ Մար­դը մի ան­գամ ուղ­ղա­կի ի­մաս­տուն խոսք ա­սաց.
-Մի բան, ո­րը եր­բեք ինձ չի կա­րող խա­բել, ան­ցյալն է, այս դեպ­քում` իմ ապ­րած ժա­մա­նա­կը...Եվ ես եր­բեք այն­տեղ վե­րա­դառ­նա­լու ցան­կու­թյուն չեմ ու­նե­ցել...
Այդ­պես է։ Ճիշտ է ա­սում մար­դը։ Նա չա­սեր, հաս­տատ մեկ ու­րիշն էր ա­սե­լու, ո­րով­հետև ես, ինչ­քան գի­տեմ, ճշ­տի հետ կռիվ չեն տա­լիս, ճշ­տի մեջ թշ­նա­մի չեն փնտ­րում։ Ա­սում են, չէ՞, մարդ տե­սա­ծից է վա­խե­նում։ Այս դեպ­քում վա­խե­նա­լու բան չկա, բայց լուրջ մտա­հոգ­վելն ու ան­հան­գս­տա­նա­լը, կար­ծում եմ, չէր խան­գա­րի։ Վեր­ջին հաշ­վով, հա­վա­քա­կա­նու­թյան գինն ու ար­ժե­քը մե­զա­նից լավ միայն մենք գի­տենք։ Ի­րար մե­ղադ­րելն էլ է խո­խա­յու­թյուն, դա­սեր տալն էլ։
Ինչ մնում է ա­ռաջ­նոր­դին, ես նույն­պես նրան ան­ցյա­լում ո­րո­նե­լու մտադ­րու­թյուն չու­նեմ, պապս կա­սեր` մենք այն­տեղ ար­դեն ե­ղել ենք... Այն­պես որ, ես ան­ցյա­լի հետ գլուխ չու­նեմ...
Է­լի թա­գա­վորն ապ­րած կե­նա...

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ Wed, 24 Jul 2019 16:32:48 +0000
ԲԵՅ­ՐՈՒԹ՝ ՔԱ­ՂԱՔ-ԽՃԱՆ­ԿԱՐ ԿԱՄ` ԳՈՒՅ­ՆԵ­ՐԻ ԵՎ ՍԵՎ ՈՒ ՍՊԻ­ՏԱ­ԿԻ ՓԻ­ԼԻ­ՍՈ­ՓԱ­ՅՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27127-2019-07-15-17-26-25 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27127-2019-07-15-17-26-25 ԲԵՅ­ՐՈՒԹ՝ ՔԱ­ՂԱՔ-ԽՃԱՆ­ԿԱՐ ԿԱՄ` ԳՈՒՅ­ՆԵ­ՐԻ ԵՎ ՍԵՎ ՈՒ ՍՊԻ­ՏԱ­ԿԻ ՓԻ­ԼԻ­ՍՈ­ՓԱ­ՅՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ
Նորեկ ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

 Տաս­նե­րեք տա­րի ա­ռաջ ծո­վափ­նյա փոք­րիկ, բա­ցօ­թյա սր­ճա­րա­նում խմ­բա­վար Զա­քար Քե­շի­շյա­նի հետ ա­րա­բա­կան սուրճ էինք վա­յե­լում և խո­սում ծո­վից, Բեյ­րու­թի տաք գույ­նե­րից ու հա­յի ճա­կա­տագ­րից....

Տաս­նե­րեք տա­րի անց նո­րից նույն սր­ճա­րա­նում ենք։ Եվ այս­տեղ ո­չինչ չի փոխ­վել, նույն հա­մա­րյա ան­գույն սե­ղան­ներն ու ա­թոռ­ներն են, նույն թի­թե­ղյա ու չգի­տես ին­չից շի­նած տա­ղա­վա­րը, որ­տեղ հա­զիվ է տե­ղա­վոր­վում սր­ճա­րա­նի` ար­դեն մի քիչ ծե­րա­ցած տե­րը...


Բնա­կա­նա­բար, նույնն է նաև ծո­վը... Լավն է այդ Բեյ­րութ քա­ղա­քը, ա­ռա­ջին հա­յաց­քից՝ մի տե­սակ խճճ­ված, ան­հաս­կա­նա­լի, նույ­նիսկ փն­թի...մեկ՝ ա­նա­սե­լի գու­նա­վոր, մեկ՝ հա­մա­րյա գորշ... Մար­դիկ էլ են այդ­պես՝ տար­բեր գույ­նի ու հա­վատ­քի, հա­զար շո­րի մեջ և ա­ռանց, ու­րախ ու տխուր, մե­նակ ու ըն­կեր­նե­րով։ Շա՛տ նեղ­լիկ փո­ղոց­նե­րը, թվում է` ան­կա­րող են տե­ղա­վո­րել մարդ­կանց ու մե­քե­նա­նե­րը։ Տե­ղը չի հե­րի­քում, քա­ղա­քը չի կա­րո­ղա­նում լիա­թոք շն­չել, մի քիչ էլ, և քա­ղա­քը շն­չա­հեղձ կլի­նի։ Այդ ա­մե­նի կենտ­րո­նում հայ­կա­կան Բուրջ­հա­մուտ թա­ղա­մա­սը կա­րե­լի է նաև փոք­րիկ քա­ղաք ան­վա­նել։ Այս­տեղ փո­ղոց­ներն ա­վե­լի նեղ են, շեն­քերն` ի­րար կպած, խա­նութ­նե­րի ճա­կա­տին՝ մես­րո­պյան տա­ռեր, հա­յի ա­նուն ու ազ­գա­նուն։ Եվ բո­լորն էլ հա­յե­րեն են խո­սում։ Այն տպա­վո­րու­թյունն է, որ բո­լորն ի­րար ճա­նա­չում են, ա­վե­լի ճիշտ, ըն­կեր ու բա­րե­կամ­ներ են։ Այս թա­ղա­մա­սում են տպագր­վում ՙԱզ­դակ՚, ՙԱ­րա­րատ՚, ՙԶար­թոնք՚ պար­բե­րա­կան­նե­րը, ՙԲա­գին՚ հան­դե­սը, այս­տեղ են ազ­գա­յին կր­թա­րան­ներն ու ազ­գա­յին հարս­տու­թյուն­նե­րը, ու­սա­նո­ղա­կան և մար­զա­կան մար­մին­նե­րը, բա­րե­գոր­ծա­կան ըն­կե­րու­թյուն­նե­րը, թա­տե­րախմ­բերն ու երգ­չախմ­բե­րը։
Ազ­գա­յին վար­ժա­րան­նե­րում ու կր­թա­կան հաս­տա­տու­թյուն­նե­րում սո­վո­րող­նե­րի թի­վը հաս­նում է տաս հա­զա­րի։
Իսկ ե­թե ու­զում ես վա­ճա­ռել բնա­կա­րանդ, այն կա­րող է գնել միայն ու միայն քո ցե­ղա­կի­ցը, ու­զում եմ ա­սել՝ Բուրջ­հա­մու­տի չերևա­ցող դար­պաս­նե­րը հազ­վա­դեպ են բաց­վում օ­տար­նե­րի ա­ռաջ։ Գաղտ­նա­գի­րը հա­յե­րեն է, հայ խոսքն ու մտա­ծո­ղու­թյու­նը։ Եվ Բեյ­րու­թում հաս­տատ­ված հայ ազ­գա­յին կու­սակ­ցու­թյուն­նե­րը գոր­ծում են հա­մա­տեղ՝ պինդ պա­հե­լով հա­մայն­քի ամ­բող­ջա­կա­նու­թյունն ու անվ­տան­գու­թյու­նը։
Բուրջ­հա­մու­տում ապ­րում են ար­հես­տա­վոր­ներ, բան­վոր­ներ, մանր առևտրա­կան­ներ, ար­վես­տա­գետ­ներ, մտա­վո­րա­կան մար­դիկ։
Բուրջ­հա­մու­տից քիչ հե­ռու Ան­թի­լիասն է, մի ժա­մա­նակ քա­ղա­քից հա­մա­րյա դուրս մի ա­վան, այ­սօր ար­դեն Բեյ­րու­թի ա­մե­նա­բա­նուկ ու ճա­նաչ­ված թա­ղա­մա­սե­րից մե­կը։ Բնա­կիչ­նե­րը հիմ­նա­կա­նում քրիս­տո­նյա­ներ են՝ հա­յեր, մա­րո­նիտ­ներ, հույն կա­թո­ղի­կե և հույն ուղ­ղա­փառ ե­կե­ղե­ցի­նե­րի հետևորդ­ներ։ Ան­թի­լիա­սում է տե­ղա­կայ­ված Հայ Ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցու չորս նվի­րա­պե­տա­կան ա­թոռ­նե­րից մե­կը՝ Մե­ծի Տանն Կի­լի­կիո կա­թո­ղի­կո­սու­թյու­նը։ Եվ հենց այս­տեղ էլ ձևա­վոր­վում են 70-100-հա­զա­րա­նոց հայ հայ հա­մայն­քի ամ­բող­ջա­կա­նու­թյան ու հա­վա­քա­կա­նու­թյան միտ­քը, գա­ղա­փարն ու ծրա­գի­րը։ Հայ­րա­պե­տա­կան այս դա­րա­վոր սուրբ ա­թո­ռը կոչ­ված է ՙՏուն՚, ո­րով­հետև այն տուն է ե­ղել և է՜ ողջ հա­յու­թյան հա­մար։ Այն կոչ­վում է նաև ՙՄեծ՚ ոչ իր ար­տա­քին ծա­վա­լով, այլ իր հա­վատ­քի ա­ռա­քե­լու­թյան և ազ­գա­յին ծա­ռա­յու­թյան հա­մար։


Եվ պա­տա­հա­կան չէ, որ այս­տեղ հա­ճախ են հա­վաք­վում հայ գրող­ներն ու լրագ­րող­նե­րը աշ­խար­հի բո­լոր ան­կյուն­նե­րից ու քն­նար­կում հա­մազ­գա­յին նշա­նա­կու­թյան խն­դիր­ներ, ո­րո­նում ու­ղի­ներ, մշա­կում ա­նընդ­հատ մեր դռ­նե­րը ծե­ծող մար­տահ­րա­վեր­նե­րին դի­մա­կա­յե­լու ծրագ­րեր։ Բա­ցա­ռու­թյուն չէր նաև հու­լի­սի 2-4-ը Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Ա­րամ Ա կա­թո­ղի­կո­սի նա­խա­գա­հու­թյամբ և Մե­ծի Տանն Կի­լի­կիո կա­թո­ղի­կո­սու­թյան հո­վա­նա­վո­րու­թյամբ Հայ մա­մու­լին նվիր­ված հա­մա­հայ­կա­կան հա­մա­գու­մա­րը։
Հա­յաս­տան, Ար­ցախ, Միա­ցյալ Նա­հանգ­ներ, Հու­նաս­տան, Կիպ­րոս, Լե­հաս­տան, Ռու­սաս­տան, Չե­խիա, Կա­նա­դա...խն­դիր­նե­րը՝ բազ­մա­շերտ, մո­տե­ցում­նե­րը՝ տար­բեր, լուծ­ման ու­ղի­նե­րը՝ հա­ճախ ան­տե­սա­նե­լի, բայց ճա­կա­տա­գի­րը նույ­նը, ցավն ու մտա­հո­գու­թյու­նը` նույ­նը։ Հա­յաս­տան-Սփյուռք հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյու­նը, մա­մու­լը և նո­րա­րար ար­հես­տա­գի­տու­թյան մար­տահ­րա­վեր­նե­րը, լրատ­վու­թյու­նը և ըն­կե­րա­յին ցան­ցե­րը, տե­ղե­կատ­վա­կան անվ­տան­գու­թյունն ու տե­ղե­կատ­վա­յին հա­վաս­տիու­թյու­նը, մի­ջազ­գա­յին հան­րա­յին կար­ծի­քի ձևա­վո­րու­մը, հայ մա­մու­լի դե­րը հայ ինք­նու­թյան պահ­պան­ման գոր­ծում, լե­զուն և մշա­կույ­թը, մա­մու­լը և բազ­մա­կար­ծու­թյան ձևա­վո­րու­մը, խոս­քի ա­զա­տու­թյան խն­դիր­նե­րը, մա­մու­լը և ազ­գա­յին պա­հան­ջա­տի­րու­թյու­նը։
Եվ բո­լոր նիս­տե­րին` Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Ա­րամ Ա կա­թո­ղի­կո­սի մաս­նակ­ցու­թյունն ու խոս­քը։
ՙՄեր բարձր գնա­հա­տան­քը կու­զենք հայտ­նել ձեզ բո­լո­րիդ, որ ըն­դա­ռա­ջե­լով մեր հրա­վե­րին, ե­կաք Ան­թի­լիաս՝ Հա­յաս­տա­նից, Ար­ցա­խից և Սփյուռ­քի զա­նա­զան շր­ջան­նե­րից՝ միաս­նա­բար քն­նե­լու ու արժևո­րե­լու մա­մու­լի ա­ռանց­քա­յին տե­ղը հայ կյան­քի ներ­սում և հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյան նոր ու­ղի­ներ ճշ­տե­լու։ Ար­դարև, հայ մա­մու­լի ծա­ռա­յու­թյա­նը լծ­ված մշակ­նե­րի հա­մա­խումբ ու միա­տեղ ներ­կա­յու­թյու­նը պեր­ճա­խոս վկա­յու­թյուն է մա­մու­լին ներ­կա­յաց­րած հա­մա­հայ­կա­կան և նրան վի­ճակ­ված ճշ­տո­րո­շիչ դե­րի։

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ Mon, 15 Jul 2019 17:22:52 +0000
ԳԻՐՔՆ ԱՎԱՐՏԵԼՈՒՑ ՀԵՏՈ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27105-2019-07-12-11-56-23 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27105-2019-07-12-11-56-23 ԳԻՐՔՆ ԱՎԱՐՏԵԼՈՒՑ ՀԵՏՈ
Նորեկ ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

 Հե­տաքր­քիր է, մինչև հի­մա նույ­նիսկ ինքս ինձ չեմ հարց­րել, չեմ էլ փոր­ձել ի­մա­նալ, ո՞վ է ԳՐՈ­ՂԸ… Չգի­տեմ սո­վո­րա­կան մահ­կա­նա­ցու՞ է նա, թե` ա­ռա­քյալ… Տիե­զե­րա­կան, ան­տե­սա­նե­լի ու­ժե­րի հետ խոր­հր­դա­վոր ու մութ գոր­ծարք­նե­րի մեջ գտն­վող մե­կը… և որ­տե՞ղ է նրա կա­ցա­րա­նը… Ի՞նչ է ա­նում նա մարդ­կանց կող­քին… հա­ճախ` մե­նակ… բո­լո­րից լք­ված… հե­ռու, ան­հաս­կա­նա­լի… ու չսի­րե­լի…Գրո­ղը… մեկ-մեկ ստեղ­ծա­ծը գնա­հա­տե­լի, ին­քը` ձանձ­րա­լի, կող­քի­նի պատ­կե­րա­ցում­նե­րում, սկզ­բունք­նե­րում, տրա­մա­բա­նու­թյան մեջ ու պա­հանջ­նե­րում եր­բեք, ոչ մի կերպ չտե­ղա­վոր­վող։Ես էլ չեմ սի­րում նրան… չեմ ըն­դու­նում մար­դու այդ՝ կար­ծես փն­թի, ան­կա­ռա­վա­րե­լի, ան­կար­գա­պահ, սե­փա­կան օ­րենք­նե­րով ապ­րո­ղի տե­սա­կը… Նրա հետ տա­ռա­պանք է ան­կո­ղին կի­սե­լը, ե­թե կու­զեք` խի­զա­խու­թյան, ա­մեն օր անձ­նա­զո­հու­թյան պա­հանջ կա… Ինչ­քան հե­ռու նրա­նից, այն­քան լավ… Խա­ղաղ գո­յակ­ցու­թյու­նը բա­ցառ­ված է…Գրում է…. ե­թե կա­րո­ղա­նում է` ա­մեն օր, ա­մեն ժամ… լի­նում է, ինքն էլ չի ըն­դու­նում իր գրա­ծը… աշ­խարհն ըն­դու­նում է, ին­քը` չէ: Լի­նում է ինքն է ըն­դու­նում, աշ­խար­հը` չէ: Այդ­պես խառն էլ ապ­րում է: Պա­տա­հում է` մի տեղ մո­լոր­վում, մնում է, փախ­չում է հա­սա­րա­կու­թյու­նից, մարդ­կու­թյու­նից, ինքն ի­րե­նից… քար­կոծ­վում է հա­ճախ… ա­մեն օր կա­խա­ղան է հան­վում, ա­նիծ­վում է… Գրող մարդ է, և դա ուղ­ղա­կի պար­տա­դիր է… կա­խա­ղան չհան­վեց, բո­լո­րի աչ­քի ա­ռաջ չգն­դա­կա­հար­վեց, էլ ի՞նչ գրող… Դա նրան մղում է ա­ռաջ, դա նրան օգ­նում է ապ­րել…Հա­զա­րի մեջ նրան կա­րե­լի է ճա­նա­չել նույ­նիսկ ա­ռանց հա­տուկ ու­սում­նա­սի­րու­թյան: Տաս հա­զա­րի մեջ էլ: Հա­գու­կա­պից, շար­ժուձևից, ձայ­նից, ա­սած խոս­քից: Եվ նրանք բո­լորն էլ ի­րար նման են, թվում է՝ բո­լորն էլ ի­րար կրկ­նում են… թե­պետ հա­ճախ ոչ մի գրող ոչ մի գրո­ղի չի ճա­նա­չում, ե­թե ճա­նա­չում էլ է, ա­նընդ­հատ ցույց է տա­լիս, որ չի ճա­նա­չում, չի ըն­դու­նում, չի տես­նում… Կա­րե­լի է հան­գիստ խղ­ճով ա­սել, բո­լո­րը բո­լո­րին ժխ­տում են… Ե­թե այդ­պես չա­րե­ցին, ու­րեմն կապ չու­նեն գրո­ղա­կան կեն­ցա­ղի հետ…Բայց ա­մենևին էլ խոր­հուրդ չեմ տա­լիս քն­նար­կում­նե­րի տա­րածք տե­ղա­փո­խել կամ կաս­կա­ծի տակ դնել նրա ազն­վու­թյու­նը: Դա ոչ մե­կին չի թույ­լատր­վում: Խա­րույկ նետ­վե­լը գե­րա­դա­սե­լի է… այդ ա­րա­րո­ղու­թյան մեջ գո­նե ինչ որ ռո­ման­տիկ, պոե­տա­կան, ֆան­տաս­տիկ ու հե­րո­սա­կան բան կա…Վեր­ջին հաշ­վով, ե­թե կու­զեք ի­մա­նալ, դա նաև գնա­հա­տա­կան է… ստեղ­ծա­ծի արժևո­րում… մե­ծա­րում… Ժա­մա­նակ­նե­րի ու մտա­ծու­մի բա­խում… ան­կա­սե­լի ըն­թացք…Նրան հետևելն էլ է անմ­տու­թյուն: Մեկ է, եր­բեք չեք հաս­կա­նա՝ ուր է գնում, ինչ է ա­նում, ում հետ է անց­կաց­նում իր ան­հան­գիստ, պռն­կեպ­ռունկ լե­ցուն գի­շե­րը… ում է փոր­ձում մո­լո­րեց­նել կամ գայ­թակ­ղել ու, վեր­ջա­պես, որ­տեղ է մո­գո­նում իր հեր­թա­կան սու­տը և ում է ա­նընդ­հատ փնտ­րում… Հա­մը հա­նեք, ա­ռանց ժա­մա­նակ կորց­նե­լու կա­րող է կանգ­նել երկ­րի ա­մե­նա­մեծ հրա­պա­րա­կում ու ան­տար­բեր ամ­բո­խի աչ­քի ա­ռաջ հան­գիստ ինք­նահր­կիզ­վել կամ ցած նետ­վել ա­մե­նա­բարձր շեն­քի փայ­լփ­լող տա­նի­քից… և օ­րեր, ա­միս­ներ, տա­րի­ներ շա­րու­նակ չհաս­նել ներքև… Ով ըն­կավ, գրող չէ… ջարդ­վեց, գրա­ծը հո­րի­նած է, սուտ­լիկ, ապ­րե­լու ու­նա­կու­թյու­նից զուրկ… Մեկն ա­կան­ջիս ա­նընդ­հատ մտմ­տում է, որ ոչ մի ոչ գրող տա­նիք չի բարձ­րա­ցել և խե­լա­գար, ինք­նա­մո­ռաց ծով չի փնտ­րել… ա­վե­լի ճիշտ, ոչ մի ծո­վի խո­րու­թյուն չի հա­մա­պա­տաս­խա­նել ծո­վը նետ­վե­լու բուռն ցան­կու­թյա­նը… Հե­տո էլ այդ բո­լոր ոչ գրող­ներն սկ­սել են աշ­խար­հին հա­մո­զել, որ ծով նետ­վե­լը, ինք­նահր­կիզ­վե­լը, նույ­նիսկ շեն­քից ցած նետ­վելն ուղ­ղա­կի տղա­յու­թյուն է, խո­խա­յու­թյուն, ցու­ցադ­րա­կան ե­լույթ, երկ­նա­յի­նի ցան­կու­թյուն­նե­րի ու պատ­վի­րան­նե­րի մեջ չտե­ղա­վոր­վող…Ես գի­տեմ ծո­վի տե­ղը… ա­մե­նա­մեծ հրա­պա­րա­կի տեղն էլ, շեն­քի տեղն էլ… Այդ ծովն իմն է, ինձ հա­մար եմ պա­հում, հրա­պա­րակն էլ է ի­մը, շենքն էլ… դրանք էլ եմ ինձ հա­մար պա­հում… Մարդ ես, մեկ էլ տե­սար… պար­տադր­ված չես լի­նե­լու ժա­մա­նակ վատ­նել, եր­կար­բա­րակ մտա­ծել, փնտ­րել, հե­տո էլ` զղ­ջալ, նե­րո­ղու­թյուն խնդ­րել… Ծաղ­րու­ծա­նա­կի ա­ռար­կա դառ­նալ…Ու­րիշ ծո­վում չխեղդ­վե­լու հա­վա­նա­կա­նու­թյու­նը մեծ է, ու­րիշ հրա­պա­րա­կում մինչև վերջ չայր­վե­լու հա­վա­նա­կա­նու­թյու­նը՝ վա­խեց­նող…Ես վա­խե­նում եմ չվա­խե­նալ… Ես վա­խե­նում եմ կորց­նել ինք­նահր­կիզ­վե­լու պահն ու ցան­կու­թյունս…Ես վա­խե­նում եմ ընկ­նել բար­ձուն­քից ու կա­մուրջ­նե­րից, և փշուր-փշուր լի­նել…Ես վա­խե­նում եմ զրկ­վել գրիչ բա­նեց­նե­լու շնորհ­նե­րից…Իմ ըն­կեր­նե­րից մե­կը, յո­թա­նա­սուն տա­րե­կա­նում կնո­ջը կորց­նե­լուց հե­տո, հա­վա­քեց հա­րա­զատ­նե­րին ու ա­սաց՝ ե­թե մնա­ցի, մնա­լու եմ…Եվ… չմ­նաց… թե­պետ ո՜չ ծով փնտ­րեց, ո՜չ շենք, ո՜չ էլ հրա­պա­րակ…Ոչ մե­կը չփոր­ձեց նրան մե­ղադ­րել, նրան դա­տա­պար­տե­լու ի­րա­վուն­քը ոչ մե­կը չու­նե­ցավ…

Աշ­խարհն  ա­ռան­ձին էր,  մարդն ա­ռան­ձին…Հի­մա գրող  մար­դը…Որ­տե­ղից էլ նա­յես նույնն է… Ինչ­պի­սի  պատ­վան­դա­նի էլ տե­ղադ­րես, ան­փո­փոխ է… Ծո­վում, եր­կն­քում, երկ­րի վրա… նույնն է…Մեկն ա­նընդ­հատ փոր­ձում է ինձ հա­մո­զել (թվում է,  դա նրա կյան­քի միակ  նպա­տակն է), որ գրող մար­դը ե­սա­կենտ­րոն է,  բա­ցա­ռա­պես իր  ե­սի ու  գե­նի տա­րածք­նե­րում գոր­ծող ու ապ­րող։ Բո­լո­րից վեր, բարձր, լա­վը…ի­մաս­տու­նը… և, իբր, ա­րածն էլ միայն երկ­նա­յի­նի թուլտ­վու­թյամբ ու պա­հան­ջով է…Այ­սինքն՝ նրան ա­մեն ինչ ար­տոն­ված է… Չէ, սի­րե­լու բան չէ այդ գրող մար­դը։ Այդ­պես հա­զար տա­րի ա­ռաջ  էր, այդ­պես է հի­մա,  թե­պետ  հենց այդ տա­րօ­րի­նակ ա­րա­րածն էլ,  ժա­մա­նա­կի ձեռ­քը բռ­նած,  այդ նույն ժա­մա­նա­կից պար­տա­դիր մի քա­նի քայլ էլ ա­ռաջ ըն­կած, ու­զում եմ ա­սել` ժա­մա­նա­կը  ետևից քա­շե­լով՝  գնում է… ապ­րում է շա­տե­րին, գու­ցե  հենց նույն այդ ժա­մա­նա­կի  հա­մար ան­հաս­կա­նա­լի ու ա­ներևա­կա­յե­լի տա­րածք­նե­րում… հա­սա­րա­կու­թյու­նից օ­տար­ված… ժա­մա­նա­կից էլ… Սուտ բան է ա­սում,  ա­մեն ինչ հո­րի­նում է, մարդ­կանց հի­մա­րի տեղ է դնում… բո­լո­րին խա­բում է, ար­հա­մա­րում… և ե­թե կա մե­կը,  ում սի­րում է,  դա նո­րին մե­ծու­թյուն Ես է, միայն ու միայն նա… ու­րիշ ոչ մեկն աշ­խար­հիս ե­րե­սին… ոչ մի վայր­կյան նրա­նից բա­ժան… հե­ռա­ցու­մը կոր­ծա­նում է… վերջ… ա­վարտ… Կեց­ցե՛ միակ, ե­զա­կի  փր­կի­չը… պաշ­տե­լի Ե­սը։ Դա է նրա գե­րա­գույն գլ­խա­վոր հրա­մա­նա­տա­րը, նրա ան­փո­խա­րի­նե­լի գե­նե­րա­լը… ոչ մե­կին չեն­թարկ­վող, ոչ մե­կի հրա­մա­նի տակ  չմտ­նող,  ոչ մե­կի ա­ռաջ չե­րե­րա­ցող… պարտ­վե­լուց  հե­տո պար­տա­դիր  սե­փա­կան ճա­կա­տին  կրա­կող…Բո­լորն  այս­պես են մտա­ծում այդ գրող մար­դու մա­սին, բա­ցի ինձ­նից։ Թե­պետ չգի­տեմ՝ ո՞վ է մեզ­նից ճիշ­տը, որ­տե՞ղ  է բնա­կու­թյուն հաս­տա­տել ճշ­մար­տու­թյու­նը… Լավն այն է, որ բո­լոր ժա­մա­նակ­նե­րում էլ ինձ նման մե­կը ե­ղել է…ով  դի­մա­կա­զեր­ծել է ՙբա­ցար­ձակ ճշ­մար­տու­թյուն՚ կոչ­վող  ա­ռեղծ­վա­ծը և իր ծառն ու ծա­ղի­կը ա­ճեց­րել  բա­րո­յա­կա­նու­թյան  ան­փո­փոխ,  քար­քա­րոտ ու  ան­ջր­դի տա­րած­քում…Բայց ես շատ, ա­նա­սե­լի միա­միտ մարդ եմ, ցան­կա­ցած մեկն ինձ կա­րող է խա­բել, կա­րող է հասց­նել եր­կինք ու այն­տե­ղից` թը­րըխկ, ցած գցել, ի վի­ճա­կի է ա­ռանց  ջանք թա­փե­լու,  ա­ռանց ծն­կի գա­լու հա­մո­զել, որ ինձ հա­մար ուղ­ղա­կի գժ­վում է… որ ես ու­նեմ բո­լոր  շնորհ­ներն ու հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րը բո­լոր պա­տե­րազմ­նե­րը հաղ­թե­լու և աշ­խար­հին տի­րե­լու… որ հենց ես եմ Աստ­ծո որ­դին,  ա­վե­լի ճիշտ՝ փր­կի­չը… Ով էլ ա­սի,  ես  հա­վա­տում եմ… գի­տե՞ ք ին­չու… Ի­հար­կե, չգի­տեք։ Դրա հա­մար էլ ա­սում եմ, ո­րով­հետև տե­ղյակ չեմ՝ ինչ է խա­բե­լը…Հի­մա էլ տեղս չգի­տեմ, ծա­նոթ, մտե­րիմ քիչ բան կա,  հաս­տատ, մեկն է­լի խա­բե­լով ինձ բե­րել, հասց­րել է չգի­տեմ ուր…Ոչ կար­գին եր­կինք կա, ոչ կար­գին դաշտ, ոչ կար­գին ճա­նա­պարհ… Մար­դիկ էլ, չգի­տես ին­չու,  ա­նընդ­հատ  մա­հա­նում են… Թվում է` ա­ռատ լույս է,  բայց ո­չինչ չի երևում,  ամ­բող­ջա­կան պատ­կեր­ներ չկան… ծա­ռը կի­սատ է, մար­դը կի­սատ է, այդ­պես հս­կա­յա­կան շեն­քե­րը, փո­ղոց­նե­րը,  նույ­նիսկ լույ­սը… և ա­մեն օր հու­ղար­կա­վո­րու­թյուն է… Մեկն ինչ-որ ա­ճա­պա­րան­քով  դա­տար­կում է հա­րա­զատ բնա­կա­վայ­րը… Շիր­մա­քա­րե­րը մտ­նում են քա­ղաք… տնե­րը  շն­չա­հեղձ են լի­նում շիր­մա­քա­րե­րի  ան­տար­բե­րու­թյան ա­րան­քում…Գրի­չը գործ ա­րեց, ես այդ ան­ծա­նոթ, ան­հաս­կա­նա­լի,  այդ շփոթ տա­րածք­նե­րից դուրս ե­կողն եմ… Ու­զում եմ ա­սել՝ իմ փր­կու­թյունն է­լի գրիչն է, ա­նընդ­հատ նա, միշտ նա… Ու­րիշն  իմ աչ­քե­րը բա­ցե­լու մտադ­րու­թյուն  ու տրա­մադ­րու­թյուն չի ու­նե­ցել, ու­րի­շի հա­մար իմ մտ­քի վա­րա­գույր­նե­րը բա­ցելն աշ­խար­հի  կոր­ծա­նում է…

Բայց մի շատ տա­րօ­րի­նակ դի­տար­կում. մինչև հի­մա ես այդ­պես էլ չհաս­կա­ցա գրի՞չն է իմ գե­րա­գույն գլ­խա­վոր հրա­մա­նա­տա­րը, թե՞ ես եմ նրան ա­նընդ­հատ մղում խի­զա­խու­մի, հաղ­թա­հա­րու­մի, նոր տա­րածք­ներ զավ­թե­լու, հող մշա­կե­լու, փր­կե­լու. մխի­թա­րե­լու և սփո­փե­լու… մեկ-մեկ էլ, թվում է, նա ինձ չի ճա­նա­չում, իմ են­թա­կա­յու­թյու­նից դուրս է, ան­կախ, միայ­նակ գայլ տա­փաս­տա­նում… Ես ուղ­ղա­կի հիա­ցած, զար­մա­ցած, վա­խե­ցած, դժ­գոհ, ու­շունց տա­լով հետևում եմ նրան… Միայն այդ­քա­նը… և, ե­թե փոր­ձեմ մի­ջամ­տել նրա ներ­քին ու անձ­նա­կան գոր­ծե­րին, տա­նուլ եմ տա­լու, դառ­նա­լու եմ ծի­ծա­ղի ա­ռար­կա, ա­մե­նա­փոք­րիկ կղ­զում ան­գամ մնա­լու եմ ան­ծա­նոթ, օ­տար… չճա­նաչ­ված…Լավ չէ…եղ­բա՜յր, ա­մենևին էլ լավ չէ… Խո­սում ես` ծի­ծա­ղում են, գրում ես` ծի­ծա­ղում են, լռում ես` ծի­ծա­ղում են…Է­լի, միշտ էլ հա­մայն­քը զո­րեղ է… հա­մայնքն է թե­լադ­րո­ղը, ո­րո­շում կա­յաց­նո­ղը, պա­հան­ջո­ղը, ժխ­տո­ղը և հա­լա­ծո­ղը, ա­նի­ծո­ղը…հա­մայն­քից դուրս աշ­խահն ա­վարտ­վում է…Եվ, գու­ցե տա­րօ­րի­նակ ու ան­հա­վա­տա­լի բան եմ ա­սում, այդ գրող մար­դը պար­տա­դիր հա­մայն­քից դուրս է, այ­սինքն՝ այն­տեղ, որ­տեղ աշ­խարհն այդ­պես անս­պա­սե­լի ա­վարտ­վում է…Ինչ մնում է ինձ, ես էլ վա­ղուց այդ հա­մայնք կոչ­վող կա­ղա­պար­նե­րից հոգ­նել եմ, ա­նընդ­հատ կրկն­վող պատ­կեր­նե­րը, ի­րար նման մար­դիկ, նույն խոս­քը, նույն շարժն ու ձևը ինձ չեն ոգևո­րում… Այն­տեղ տխուր են ապ­րում, մեղ­քը թանձր է, ա­մեն քայ­լա­փո­խի, կու­տակ-կու­տակ… կյան­քի և մահ­վան հեր­թա­փո­խը մե­կը խառ­նել է… Ոչ մե­կը մինչև հի­մա չի հաս­կա­ցել քայ­լե­լու, շարժ­վե­լու, ճախ­րե­լու ի­մաս­տը, նույ­նիսկ մեռ­նե­լու փա­ռա­հեղ ի­րա­վուն­քը… Եվ երբ մա­հը իր սո­վո­րու­թյանն հա­մա­ձայն, ի­րեն հա­տուկ շու­քով մո­տե­նում է այդ բնա­կա­վայ­րի ար­դեն քա­րու­քանդ և ի­մաս­տազ­րկ­ված տա­րածք­նե­րին, բո­լո­րը սար­սա­փում են… Եվ չկա մե­կը, ով խի­զա­խո­րեն գնա նրա դեմ, ով ցան­կու­թյուն ու­նե­նա դի­մա­վո­րել նրան…Ինչ-որ բան փո­խե­լու հա­ճույքն ի­րա­կան չէ… Իսկ Հու­դան մե­կը չէ… ե­րե­սուն ար­ծաթն էլ ար­դեն շատ է հու­դա դառ­նա­լու հա­մար… Մեկն էլ է հե­րիք… Միակ ցուլն էլ, չգի­տես ին­չու, մե­կը ու­րա­խու­թյու­նից բռ­նել, մոր­թել է… ա­մենևին էլ չմ­տա­ծե­լով, որ նա­խի­րը թող­նում է ա­նօգ­նա­կան, թույլ, ան­տեր… ա­մուլ… հա­մոզ­ված, որ նա­խի­րը դժ­գո­հե­լու, ըն­դվ­զե­լու, իր ի­րա­վունք­նե­րը պաշտ­պա­նե­լու սո­վո­րու­թյուն եր­բեք չի ու­նե­ցել… Գրող մար­դը միշտ էլ, բո­լոր ժա­մա­նակ­նե­րում էլ, հոր կող­քին, այդ միակ ցու­լը մոր­թո­ղի կող­քին ապ­րող խո­նարհ որ­դին է… հոր հետ տա­ռա­պո­ղը, ծե­րը ծե­րին հասց­նո­ղը, հող մշա­կողն ու օ­ջա­խը պա­հո­ղը… Գնար, հայ­րը վախ­ճան­վե­լու էր… Մնաց, թե­պետ մինչև հի­մա ոչ մե­կին չի հա­ջող­վել նրան հա­մո­զել, որ մնա­լը ճիշտ էր… եղ­բոր մա­տին շող­շո­ղա­ցող հոր մա­տա­նին խան­գա­րում է, շե­ղում է, մո­տեց­նում է մեղ­քին… եր­կիրն էլ ա­նընդ­հատ պտտ­վում է……Մե­կը միշտ մե­ղա­վոր է……Մեկն էլ ա­ռա­ջինն է զոհ­վում……Մե­կին ա­մե­նուր փա­ռա­բա­նում են……Մեկն էլ ապ­րում է ինք­նաս­պա­նու­թյուն գոր­ծե­լու հա­մար…Մի օր էլ պար­տա­դիր գտ­նում են մե­կին ու բա­ցա­կան­չում են՝ կեց­ցե՜ թա­գա­վո­րը…Եվ սկս­վում են պա­տե­րազմ­նե­րը…Տես­նո­ղը գրող մարդն է… միայն նա, դեռ մինչև կոր­ծա­նում… դեռ մինչև ՙԿեց­ցե թա­գա­վո­րը՚… և պատ­մում է տե­սա­ծի մա­սին, չմ­տա­ծե­լով, որ չեն հա­վա­տա, ու քրք­ջա­լու են, ա­սե­լու են սուտ է, ա­սե­լու են ցն­դել է մար­դը… ու հա­լա­ծե­լու են, քար­կո­ծե­լու են… փա­կե­լու են դռ­նե­րը նրա ա­ռաջ, հայ­տա­րա­րե­լու են հա­մայն­քից դուրս… ան­դարձ մո­լո­րյալ…Մեկն ա­սել է` թռ­չուն­նե­րը եր­կն­քում էլ մեռ­նում են, բայց ցած չեն ընկ­նում… ինձ թվում է` ես եր­կն­քում էլ մնա­լու եմ… ո­րով­հետև, իս­կա­պես, ե­րա­նու­թյուն է գրող լի­նե­լը…

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ Fri, 12 Jul 2019 11:48:44 +0000
ԻՍ ԷԼ ՍՏԻ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27063-2019-07-05-15-44-36 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/27063-2019-07-05-15-44-36 ԻՍ ԷԼ ՍՏԻ
Նորեկ ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

 Շատ բան չեմ ա­սե­լու, ձեր ժա­մա­նա­կը չեմ ծան­րա­բեռ­նե­լու ա­վե­լորդ ման­րա­մաս­նու­թյուն­նե­րով ու բա­ցատ­րու­թյուն­նե­րով, ինչ­քան էլ զգաց­վի դրա կա­րի­քը, մի բան, ո­րը հա­ճախ նկա­տե­լի ու ըն­դուն­ված պատ­կեր է ՙժա­մա­նա­կա­կից՚ կոչ­վող լրագ­րու­թյան տա­րած­քում։ Եվ ա­մենևին էլ պա­տա­հա­կան չէ, որ տա­րի­նե­րի հետ գրե­լը դժ­վա­րա­նում է, որ բա­ռերն ա­վե­լի ու ա­վե­լի ծանր են շն­չում ու դա­դա­րում են կա­տա­րել քո հրա­ման­նե­րը, որ գրա­ծիդ տակ եր­կյու­ղա­ծու­թյամբ են տե­ղադր­վում ա­նուն-ազ­գա­նունդ, պա­տա­հում է նույ­նիսկ օ­րեր շա­րու­նակ մտա­ծե­լուց հե­տո։ Ծի­ծա­ղե­լի ու զար­մա­նա­լի բան է, կար­ծես, պար­տա­դիր 60 տա­րի պի­տի ապ­րեի` հաս­կա­նա­լու հա­մար շատ սո­վո­րա­կան, անն­կա­րագ­րե­լի պար­զու­նակ մի ճշ­մար­տու­թյուն. որ խղ­ճով գրե­լը, ազ­նիվ գրե­լը, շնորհ­քով գրե­լը խի­զա­խու­թյուն է։ Իսկ ան­դա­դար գրող­նե­րը, խոս­տո­վա­նենք, շատ են, ա­նա­սե­լի շատ, այն­քան շատ, որ հա­ճախ, թվում է, բո­լորն էլ գրում են, պա­րապ մարդ չկա, ա­վե­լի ճիշտ կլի­նի ա­սել՝ ու­րիշ գոր­ծով զբաղ­վող չկա։ Գրում են` ինչ ու­զում են, ինչ­պես ցան­կա­նում են, որ­տեղ պա­տա­հի։ Ա­մեն օր ոտ­նա­հար­վում է լրագ­րու­թյան, մի ժա­մա­նակ կար­գին մշակ­ված գայ­թակ­ղիչ տա­րածք­նե­րը։ Գրի­չը դուրս է մղ­վել գա­ղա­փա­րի, պե­տա­կան մտա­ծո­ղու­թյան, սկզ­բուն­քի ու ա­նանձ­նա­կա­նի հա­մա­կար­գից։ Ազ­գա­յին գա­ղա­փա­րա­խո­սու­թյու­նը դար­ձել է ան­տե­սա­նե­լի ու ան­շո­շա­փե­լի երևույթ, դա­րե­րով մշակ­ված ար­ժեք­նե­րը մատն­վել են ան­տար­բե­րու­թյան ու ար­հա­մար­հան­քի։ Տի­րու­թյուն ա­նո­ղը հա­ճախ օ­տա­րա­ծին չա­փա­նիշ­ներն են։ Մենք ա­նընդ­հատ հե­ռա­նում ենք ինք­ներս մեզ­նից, մենք մեզ դա­վա­ճա­նում ենք, և մեր մա­տու­ցա­ծի մեջ հա­ճախ բա­ցա­կա­յում են հի­շո­ղու­թյու­նը, տե­սա­կը, երկ­րա­շեն ցավն ու սե­րը...

Վա­խե­նում եմ... Չգի­տեմ որ­տեղ ենք մնա­ցել... Ա­վե­լի հաս­կա­նա­լի բան ա­սեմ. մեր հա­ցի մեջ ցո­րե­նը քիչ է, ա­ղը քիչ է, ձեռ­քի ջեր­մու­թյու­նը քիչ է, մեր հա­ցը չի կշ­տաց­նում... Մեր բա­ռը, ե­թե ու­զում եք ի­մա­նալ, չի ծոց­վոր­վում, չի պտ­ղա­վոր­վում...
Կռիվ չկա, խա­ղա­ղու­թյու­նը շատ է, ա­վե­լի ճիշտ, խա­ղա­ղու­թյան ա­վել­ցու­կի ձե­ռը կրակն ենք ըն­կել...
Գե­նե­րալ խոսք չու­նենք, ոչ էլ գն­դա­պետ, մեր ա­մեն մի խոս­քը, լա­վա­գույն դեպ­քում, շար­քա­յին է... ա­ռանց հրա­մա­նա­տա­րի մար­տա­դաշ­տում հայ­տն­ված... մե­նակ, խա­ղա­ղու­թյա­նը սի­րա­հար­ված...
Ի՞նչ ենք ա­նե­լու, ինչ­պե՞ս ենք ապ­րե­լու...
Ընտ­րու­թյուն­ներ, նոր նշա­նա­կում­ներ, հա­րուստ­ներ ու աղ­քատ­ներ, ով ինչ ա­սաց, ին­չու ա­սաց, ինչ­պես ա­սաց, ով ում հան­դի­պեց, պաշ­տո­նյա­նե­րի հա­գու­կապ, նս­տել-վեր­կե­նալ, նոր գներ, թան­կա­ցում­ներ... քա­ղա­քա­կան գնա­հա­տա­կան­նե­րի փորձ... Ա­մե­նա­քի­չը՝ սահ­ման, խրա­մա­տում կանգ­նած զին­վոր, երկ­րի դռ­նե­րը թա­կող թշ­նա­մի... Ա­նի­մաստ էլ է ա­սել, մեկ-մեկ այն տպա­վո­րու­թյունն է, որ դր­սե­րում թշ­նա­մի չու­նենք, որ մեր թշ­նա­մուն փնտ­րում ենք մայ­րա­քա­ղա­քի փո­ղոց­նե­րում, բա­կե­րում, խա­նութ­նե­րում ու տնե­րում, պե­տա­կան հիմ­նարկ­նե­րում ու աշ­խա­տա­սե­նյակ­նե­րում... գյու­ղե­րում ու փոք­րիկ բնա­կա­վայ­րե­րում... Ա­մե­նա­տա­րօ­րի­նակն ու զա­վեշ­տա­լին` բո­լո­րը կա­րող են և պատ­րաստ են եր­կիր ղե­կա­վա­րել, ա­ռաջ­նոր­դել տա­ռա­պյալ ժո­ղովր­դին, իսկ ե­թե պա­հանջ­վի, հա­նուն այդ ժո­ղովր­դի ու երկ­րի կա­խա­ղան բարձ­րա­նալ... Ու­զում եմ ա­սել՝ նա­հա­տակ­վել... Եվ, ա­մե­նա­զար­մա­նա­լին, մինչև այդ նոր ղե­կա­վա­րը, հան­կարծ պարզ­վում է երկ­րում ո­չինչ չի ար­վել, տուն չի շին­վել, սահ­ման չի պահ­վել, ա­մեն ինչ ե­ղել է սուտ, հո­րին­ված, կեղծ... ոչ մե­կը չի հա­մա­ձայ­նել ա­սել՝ վեր կաց և եկ իմ ետևից...
Եվ, պարզ­վում է, հի­շո­ղու­թյունն էլ սուտ կա­տե­գո­րիա է, ընդ­հան­րա­պես, չկա նման բան, այ­սինքն, ե­թե մե­կը կապ ու­նի հի­շո­ղու­թյան հետ, դա, հաս­տատ, ժո­ղո­վուր­դը չէ... Եվ ան­հար­մար էլ է ա­սել, բա­ցար­ձա­կա­պես այդ ժո­ղովր­դի վե­ջը չէ, ինչ­պի­սինն ես ե­ղել ե­րեկ, ըն­դա­մե­նը մի քա­նի տա­րի ա­ռաջ և ինչ­պես ես ապ­րել։ Ոչ մի խն­դիր։ Ինչ­պես ա­սում են՝ նոն պրոբ­լեմ։ Դու ա­ռա­քյալ ես... ու­ղարկ­ված... միա­կը...

Եր­բեք չես բռ­նա­ցել, չես պատ­ժել, չես ար­հա­մար­հել ու ճն­շել, եր­բեք չես լքել ա­նանձ­նա­կա­նի տա­րածք­նե­րը։
Իս­կա­պես, վա­խե­նա­լու բան է...
Պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ այդ­պես չէր։ Ա­մեն ինչ հս­տակ էր, շո­շա­փե­լի, ա­վե­լոր­դու­թյուն չկար։ Լրագ­րո­ղի ներ­կա­յու­թյունն ա­ռա­ջին գծում ո­գե­ղեն հաց էր, զին­վո­րի խոս­քը թեր­թի է­ջե­րում ու հե­ռուս­տաէկ­րա­նին՝ թի­կուն­քը պինդ պա­հող գա­ղա­փար։ Կա­րե­լի է ա­սել՝ է­լի ո­գե­ղեն հաց։ Սխալ­վելն ան­թույ­լատ­րե­լի էր, ար­գել­ված, դա­վա­ճա­նու­թյան նման։ Դա նոր ձևա­վոր­վող ստո­րա­բա­ժա­նում էր՝ ա­նընդ­հատ մշակ­վող կարգ ու կա­նո­նով, ըն­թաց­քի մեջ հաս­տատ­վող սկզ­բունք­նե­րով ու մո­տե­ցում­նե­րով, ա­նընդ­հատ կա­տա­րե­լա­գործ­վող, միշտ զգոն ու զո­րեղ։ Մի բան, որ, բնա­կա­նա­բար, չկար մինչև պա­տե­րազմն ու չկար նաև պա­տե­րազ­մից հե­տո: Ե­թե կար էլ, ոչ ամ­բող­ջա­կան, ոչ այն­քան մշակ­ված ու կա­րե­լի է ա­սել՝ դաշ­տա­յին։
Զին­վո­րին հաց ու­ղար­կո­ղին, թի­կուն­քում օր ու գի­շեր բա­նո­ղին, ե­րե­խա մե­ծաց­նո­ղին այլ բան մա­տու­ցեինք, հաղ­թե­լը կդժ­վա­րա­նար, ցա­վին դի­մա­նալ չէր լի­նի, հա­վա­տը կլի­ներ խա­խուտ ու բզկտ­ված։ Ու­զում եմ ա­սել` խոս­քը զեն­քի նման գործ էր ա­նում և վայ էն լրագ­րո­ղին, ով կա­տա­րյալ չէր տի­րա­պե­տում այդ զեն­քին, ով դի­պու­կա­հար չէր, հա­տուկ­ջո­կա­տա­յին։ Այդ ստո­րա­բա­ժա­նումն էլ ու­ներ իր շար­քա­յի­նը, իր սպա­յա­կան կազ­մը, իր գե­նե­րալ­նե­րը...
Եվ ա­մեն օր գործ կար ա­նե­լու, կան­գա­ռը նա­հանջ էր, հա­պա­ղե­լը՝ բար­ձուն­քի հանձ­նում, փա­խուստ... Ա­մեն ինչ չէր, որ թույ­լատր­վում էր, որ կա­րե­լի էր, բո­լո­րը չէին, որ դի­մա­նում էին, որ կա­րո­ղա­նում էին հաղ­թա­հա­րել, ընկ­նել ու բարձ­րա­նալ, զարկ­վել, բայց ապ­րել...
Զոր­քի հետ, զոր­քի ետևից, նաև՝ ա­ռանց զոր­քի, մե­նակ... Աշ­խար­հին ի տես... ազ­նիվ, ճշ­մա­րիտ... Տի­րոջ ի­րա­վուն­քով, տի­րոջ պա­հան­ջով... ՙմի­ջազ­գա­յին հան­րու­թյուն՚ կոչ­վա­ծից ո­չինչ չս­պա­սե­լով...
Դա իմ պա­տե­րազմն էր... ինձ պար­տադր­վա­ծը... իմ մղե­լի­քը... Ու­րի­շը կխան­գա­րեր, ու­րի­շը կա­րող էր շե­ղել և զր­կել հաղ­թե­լու շնորհ­նե­րից...
Ո­րով­հետև մենք մի ե­զա­կի ան­գամ հա­մոզ­վել էին, որ մե­նակ պի­տի ա­նեինք մեր գոր­ծը, որ մենք դա­տա­պարտ­ված ենք ա­զա­տագ­րե­լու, փա­ռա­վոր է­ջեր գրե­լու, զո­րա­նա­լու և պար­տադ­րե­լու...
Ու­զում եմ ա­սել` էս մենք, էս էլ՝ դուք...
Հենց այն օ­րե­րին էլ հա­մոզ­վե­ցինք, որ ՙԱշ­խարհ՚ կոչ­վող ա­ռեղծ­վա­ծը միշտ էլ ապ­րել է իր օ­րենք­նե­րով ու շա­հե­րով, իր անձ­նա­կա­նով, մենք՝ մեր։ Ցա­վոք, հա­ճախ ոչ մենք ենք նրան հաս­կա­ցել, ոչ էլ նա՝ մեզ։ Ա­վե­լի ճիշտ կլի­ներ ա­սել, որ մենք ուղ­ղա­կի ցան­կա­ցել ենք հա­վա­տալ, որ նա պատ­րաստ է օգ­նել մեզ, պատ­րաստ է կանգ­նել մեր կող­քին, պատ­րաստ է, ծի­ծա­ղե­լի է ա­սել, պատ­ժել՝ մե­ղա­վո­րին և մի օր, ան­կաս­կած, այդ­պես էլ լի­նե­լու է։ Եվ երբ օ­տար մե­կը, կապ չու­նի բրի­տա­նա­ցի, ֆրանկ, ա­մե­րի­կա­ցի, շվեդ, մխի­թա­րել է ինձ, մի քա­նի ժամ էլ կանգ­նել է կող­քիս, ես աստ­վա­ծաց­րել, պաշ­տել եմ նրան, հե­րո­սաց­րել, հա­մոզ­ված, որ հենց ամ­բողջ աշ­խարհն է ինձ հետ, այն էլ, պատ­կե­րաց­նո՞ւմ եք, ան­շա­հախն­դիր...
Մի շատ լավ բան ա­սեմ։ Ի­րար հա­ջոր­դող փոր­ձու­թյուն­նե­րը լա՛վ էլ հա­սու­նաց­րել են մեզ, և մենք այդ ԱՇ­ԽԱՐՀ կոչ­վող գայ­թակ­ղու­թյան ա­ռաջ կանգ­նած ենք հպարտ, ի­մաս­տուն, կոփ­ված, մեր խն­դիր­նե­րը միայ­նակ լու­ծե­լու վճ­ռա­կա­նու­թյամբ և նոր պա­տե­րազ­մի պատ­րաստ և, ա­վե­լի քան եր­բեք, իր աշ­խար­հի հետ հաշտ, ան­պա­հանջ, մեր շա­հե­րով, մեր փի­լի­սո­փա­յու­թյամբ, մեր ըն­կա­լում­նե­րով։ Շա­րու­նա­կեմ, թե­պետ ա­սածս կա­րող եք նաև չըն­դու­նել, այդ զա­ռա­մյալ ծե­րու­նին վա­ղուց նն­ջում է իր ա­նընդ­հատ վե­րա­նո­րոգ­վող ճո­ճա­թո­ռին՝ ա­մենևին էլ չգու­շա­կե­լով, որ կոր­ծա­նիչ պա­տե­րազ­մը վա­ղուց ար­դեն հա­սել է ի­րեն, և ի վի­ճա­կի չէ մտա­ծել, որ փրկ­վել չի լի­նե­լու, որ միակ փրկ­վո­ղը լի­նե­լու ենք մենք, միայն ու միայն մենք։ Ո­րով­հետև այդ մենք կա­տա­րե­ցինք Աստ­ծո պատ­վի­րա­նը և չե­րե­րա­ցինք մեզ վրա ե­կող­նե­րի քա­նա­կից և կռիվ տվե­ցինք Երկ­նա­յի­նի ու­ղեկ­ցու­թյամբ՝ մաք­րա­մա­քուր պա­հե­լով դաշ­տեր ու այ­գի­ներ, քա­ղաք­ներ ու գյու­ղեր, վան­քեր ու ամ­րոց­ներ։ Այդ մենք եր­կի­րը դարձ­րինք Նո­յյան տա­պան...
Եվ, քա­նի տեղն է, շա­րու­նա­կեմ խոսքս. ես եր­բեք սուրս պա­տյան չեմ դնե­լու, ո՜չ այ­սօր, ո՜չ վա­ղը, նույ­նիսկ ե­թե լսեմ, որ աշ­խար­հում ոչ մի զի­նյալ չկա, որ ան­ցել են պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ­նե­րը։ Ես միշտ էլ սուր եմ կրե­լու, իբրև Հի­սու­սի ա­շա­կերտ, իբրև ա­մե­նա­խա­ղա­ղա­սերն աշ­խար­հում... Իսկ, բան է, ե­թե այդ նույն աշ­խար­հը հու­սա­հատ, չհա­վա­տա­լով օգ­նու­թյուն խնդ­րի ինձ­նից, ես ա­մեն ինչ մո­ռա­ցած օգ­նե­լու եմ նրան, ես նրան փր­կե­լու եմ, և ա­սեմ ին­չո՞ւ, ո­րով­հետև ես այլ կերպ չեմ կա­րող, ո­րով­հետև դա է իմ ա­ռա­քե­լու­թյու­նը...
Կա­րող եք և ի­րա­վունք էլ ու­նեք հարց­նել` ինչ կապ ու­նի այս ա­մե­նը լրագ­րու­թյան հետ։ Դա­սա­կան լրագ­րու­թյան հետ՝ ոչ մի։ Բայց մենք այդ դա­սա­կան լրագ­րու­թյամբ տա­նուլ կտա­յինք։ Մեզ ու­րիշ լրագ­րու­թյուն է հար­կա­վոր, և մենք ստեղ­ծե­ցինք այդ լրագ­րու­թյու­նը՝ հենց խրա­մա­տում, դաշ­տա­յին հոս­պի­տալ­նե­րում, ա­վեր­ված գյու­ղե­րում ու բնա­կա­վայ­րե­րում, մեր զարկ­ված ըն­կեր­նե­րին ճա­նա­պար­հե­լիս...
Հի­մա էլ, երբ բա­վա­կա­նին ժա­մա­նակ է ան­ցել այդ օ­րե­րից, ապ­րա­ծի վա­վե­րագ­րու­թյունն ու­սում­նա­սի­րե­լիս, չենք ա­մա­չում, ա­վե­լին, հա­մոզ­ված ենք, որ ճիշտ ենք ապ­րել, որ տեղն ենք պա­հել երկ­րի անվ­տան­գու­թյունն ու ար­ժա­նա­պատ­վու­թյու­նը, զին­վո­րի ո­գին, ռա­մի­կի մտա­ծումն ու հա­վա­տը։
Եվ, ա­մե­նա­կարևո­րը, մեր ստո­րա­բա­ժան­ման մար­տիկ­նե­րը չեն գնա­ցել տնե­րով, թե­պետ զո­րացր­ված էլ կա, հան­գս­տի ան­ցած էլ, խոս­տո­վա­նենք, հիաս­թափ­ված էլ։ Բայց մնում են կարգ ու կա­նո­նը, ապ­րե­լու ձևը, գա­ղա­փարն ու սկզ­բուն­քը, ստեղ­ծա­ծին հեն­ված ապ­րե­լու կա­րո­ղու­թյու­նը։ Կան­գա­ռը պար­տու­թյուն է, իսկ մեր պար­տու­թյուն­նե­րի բո­լոր պա­շար­նե­րը վա­ղուց սպառ­ված են...
Պապս սո­վո­րու­թյուն ու­ներ. ա­մեն մի գործ ա­վար­տե­լուց հե­տո ա­սում էր՝ իս էլ ստի։ Այն օ­րե­րին, ի­հար­կե, ես ի վի­ճա­կի չէի հաս­կա­նալ այդ մի քա­նի բա­ռի ի­մաս­տը, և միայն հի­մա, երբ ա­մեն ինչ պարզ է, ես էլ պա­պիս նման ուղ­ղա­կի ա­սեմ՝ իս էլ ստի։

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ Fri, 05 Jul 2019 15:32:27 +0000
ՀԱՇՏ ԽՈՍ­ՔՈՒԿ­ՌԻՎ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/26855-2019-06-10-15-45-55 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/26855-2019-06-10-15-45-55 Ա­նա­հիտ ԳԱԲ­ՐԻԵ­ԼՅԱՆ

 Ան­ծա­նոթ­նե­րից ստաց­ված հա­ղոր­դագ­րու­թյուն­նե­րը ես ընդ­հան­րա­պես չեմ կար­դում… Սո­վո­րու­թյուն չու­նեմ… Ջն­ջում եմ` և վերջ… Չէ, բան ու գործ չու­նեմ, ա­մեն պա­րապ-սա­րա­պի վրա ժա­մա­նակ ծախ­սեմ… Ա­ռանց այն էլ եր­բեք ժա­մա­նակս չի հե­րի­քում… Բայց վեր­ջերս ինձ ու­ղար­կած ՙսա­լամ՚-ը զգաս­տաց­րեց… Աչ­քի պո­չով, ինձ դա­վա­ճա­նե­լու պես, նա­յե­ցի հե­ռա­խո­սիս էկ­րա­նին…

-Ինչ­պե՞ս ես… Դուք եր­ջա­նի՞կ եք… Ա­վե­լի եր­ջա­նիկ, քան Ադր­բե­ջա­նի կազ­մո՞ւմ…
Զգաս­տա­ցա… Այս ի՞նչ սադ­րանք է…
-Ին­չո՞ւ եք ձեր խե­րից փախ­չում… Դուք գի­տեք, որ մենք չենք նա­հան­ջի… Դուք պատ­րա՞ստ եք մշ­տա­պես պայ­քա­րի մեջ գտն­վել… Գու­ցե հա­մա­ձայ­նեք ապ­րել ա­ռաջ­վա պե՞ս, Ադր­բե­ջա­նի կազ­մում… Այս պայ­քա­րը ձեզ եր­ջան­կու­թյո՞ւն կբե­րի… Միայն չսկ­սեք հե­քիաթ­ներ պատ­մել ձեր հա­զա­րա­մյա պատ­մու­թյան մա­սին: Ե­կեք ա­վե­լի ի­րա­տես լի­նենք…
…Սա ո՞վ է… Ի՞նչ կա մտ­քին… Խա­ղա­ղու­թյան ջա­տա­գո՞վ է, խեղ­ճուկ­րա­կի մե՞­կը, թե՞ գոր­ծա­կալ… Գու­ցե ջն­ջե՞մ… Բայց էկ­րա­նը կր­կին լու­սա­վոր­վում է…
-Հի­մա դուք ա­վե­լի՞ եր­ջա­նիկ եք… Ա­ռանց Ադր­բե­ջա­նի… Ձեր աղ­քատ ու քար­քա­րոտ երկ­րում… Եվ ինչ­պե՞ս պետք է ձեր աղ­քա­տու­թյամբ պե­տու­թյուն կա­ռու­ցեք…
Չէ, սրան մի լավ դաս տալ է պետք… Ընդ­հան­րա­պես, դաս տալն իմ իս­կա­կան մաս­նա­գի­տու­թյունն է, թե­պետ վա­ղուց այլ գոր­ծով եմ զբաղ­վում… Բայց է­լի եր­բեմն շա­րու­նա­կում եմ ՙդաս տալ՚ ո­մանց…
-Բարև… Ես լավ եմ, շատ լավ… Ձեզ հե­տաք­րք­րում է իմ խա­թար­ված եր­ջան­կու­թյու­՞նը… Դա սկս­վեց այն ժա­մա­նակ, երբ դեռևս Բաք­վում սո­վո­րե­լու տա­րի­նե­րին ինձ՝ գե­րա­զան­ցիկ ու­սա­նո­ղու­հուս, հրա­ժար­վե­ցին մտց­նել լե­նի­նյան թո­շա­կա­ռու ու­սա­նող­նե­րի ցու­ցա­կի մեջ միայն այն պատ­ճա­ռով, որ հայ եմ… Կամ գու­ցե այն ժա­մա­նակ, որ մեր ոչ­խա­րի հոտն ա­մեն տա­րի խաշ­նա­րած ցե­ղա­կից­նե­րիդ գո­ղոնն էր դառ­նում, ու հորս դա­տարկ­ված հա­յացքն ու ան­զոր կախ­ված ու­սերն իմ հի­շո­ղու­թյան մշ­տար­թուն ու­ղե­կից­ներն են դար­ձել… Իմ եր­ջան­կու­թյու­նը խա­թար­վեց, երբ ձեր օգ­նու­թյամբ ես և ինձ նման շա­տերն ա­նօթևան ու ա­նա­մու­սին մնա­ցինք… Եվ ին­չո՞ւ հան­կարծ ձեզ հե­տաք­րք­րեց իմ եր­ջան­կու­թյու­նը… Ա­յո՜, ես եր­ջա­նիկ եմ, որ ապ­րում եմ իմ պա­պե­րի այժմ ար­դեն ա­զատ և ան­կախ երկ­րում, որ իմ որ­դին հա­յե­րեն է թո­թո­վում, որ ա­մե­նուր հա­յե­րեն երգն ու խոսքն է թևա­ծում: Եր­ջա­նիկ եմ, որ հա­լալ քր­տին­քով եմ վաս­տա­կում իմ հա­նա­պա­զօ­րյա հա­ցը, և ոչ ոք չի նսե­մաց­նում ինձ հայ լի­նե­լուս հա­մար… Եր­ջա­նիկ եմ, որ դեռևս ապ­րում եմ, և ա­մեն 21-րդ օ­րը քի­միան կյանքս եր­կա­րաց­նում է ևս մեկ ամ­սով, նշա­նա­կում է՝ ես դեռևս ե­րե­սուն օր­վա կյանք ու­նեմ և կա­րող եմ ոչ միայն պայ­քա­րել մար­մինս լա­փող այս հի­մար հի­վան­դու­թյան դեմ, այլև աշ­խա­տել տպագր­վե­լիք գր­քիս վրա, սի­րել, ժպ­տալ, երկ­րիս հա­մար ինչ-որ օգ­տա­կար բան ա­նել… Էլ ինձ հար­ցեր չտաք…, թե չէ իմ պա­տաս­խան­նե­րից կպայ­թի ոչ միայն ձեր գլուխն ու խիղ­ճը, ե­թե ու­նեք, ի­հար­կե, այլ ճաք կտա ձեր ստա­հոդ, թարմ մո­գոն­ված պատ­մու­թյու­նը… Ես ձեզ չեմ պատ­մի իմ նո­յաս­տեղծ երկ­րի բազ­մա­դա­րյան պատ­մու­թյու­նը, փնտ­րեք աշ­խար­հի բո­լոր գրա­դա­րան­նե­րում, ան­ցեք Ա­նա­տո­լիա­յի ա­նա­պատ­նե­րով, փոր­ձեք կար­դալ ծե­րու­նի Մա­սի­սի հա­յաց­քը, իմ նա­խա­պա­պե­րի մա­սունք­նե­րով ի­մա­ցեք իմ երկ­րի տա­րի­քը, այլ ոչ թե ձեր նո­րա­թուխ գիտ­նա­կան­նե­րի սու­տու­պա­տիր հոդ­ված­նե­րով, ո­րոնց հա­մար նրանք ա­ռա­տո­րեն գի­տա­կան կո­չում­ներ են ստա­նում… Իսկ ո՞րն է ձե՜ր պատ­մու­թյու­նը… Այն ձեր պա­պից դե­նը չի անց­նում… Ցո՜ւյց տվեք ան­ցած դա­րե­րում մնա­ցած նրանց մա­սունք­նե­րի հետ­քե­րը գո­նե…
Մեր հո­ղե­րին տեր եք դար­ձել, բնակ­վում եք հա­յի շի­նած տնե­րում, հարս­տա­ցել եք մեզ­նից գո­ղաց­ված ինչ­քով ու ա­նա­սուն­նե­րով, ձեր ազ­գը գե­ղեց­կաց­րել գեր­ված հա­յու­հի­նե­րով, ու ե­թե մի լավ տնտ­ղե­լու լի­նենք ար­մատ­ներդ, յու­րա­քան­չյու­րիդ ե­րակ­նե­րում էլ հայ տա­տի ա­րյուն է հո­սում երևի… Գո­նե ա­մա­չեիք… Ի՞նչ ու­նեք ձե­րը, սե­փա­կա­նը… Հա­յի հո­ղին եք տեր դար­ձել, տար­բեր մանր ազ­գե­րի ինք­նու­թյու­նը ձեզ­նով ա­րել-ադր­բե­ջա­նաց­րել ու հա­րյուր տա­րում ազգ դառ­նա­լով՝ փոր­ձում եք խեղ­դել հա­յին… Ին­չի՞ մա­սին է ձեր ազ­գա­յին է­պո­սը… Կոր­կոտ պա­պի­կի՞… Գո­նե մի կար­գին բան ստեղ­ծեի՛ք… Իսկ մե­րը Սա­սուն­ցի Դավ­թի մա­սին է, նրա կամ­քի, ու­ժի, պայ­քա­րի մա­սին… Իսկ Քուռ­կիկ Ջա­լա­լին ար­դեն կա­տա­ղած կտ­րել է կա­պը… Ու Փոքր Մհերն ար­դեն դուրս է ե­կել քա­րայ­րից…

Զգու­շա­ցե՜ք…
Ձեր էդ տաք, նավ­թա­հոտ հե­ռու­նե­րից ճո­ռոմ-ճո­ռոմ որ հար­ցեր եք տա­լիս, մտ­քիդ ու խել­քիդ ու­րիշ հարց չի թա­ռո՞ւմ… Չե՞ք մտա­ծում, թե էս մի բուռ ժո­ղո­վուր­դը մեր էս մի քա­նի մի­լիո­նին ո՞նց հաղ­թեց… Չե՞ք հարց­նում, թե շուրջ­բո­լո­րը շր­ջա­փա­կել ենք, մե­նակ օդն էր ձրի, էս դուք ո՞նց գո­յատևե­ցիք… Հարց­նում ես, թե ո՞նց ենք մտա­դիր պե­տու­թյուն կա­ռու­ցե­լու, ո՞նց ենք եր­կիր պա­հե­լու… Մենք մտա­դիր չենք դառ­նալ, մենք պե­տու­թյուն դա­ռել ենք, ար­դեն 30 տա­րի ա­ռաջ ենք դա­ռել, երբ հա­յին մոր­թե­ցիք Բաք­վում, երբ հա­յին լլ­կե­ցիք Սում­գա­յի­թում, երբ ու­սա­նող եղ­բայրս Կի­րո­վա­բադ դար­ձած Գան­ձա­կից մա­զա­պուրծ հա­սավ Երևան, որ հասց­նի դիպ­լո­մի հա­մար քն­նու­թյուն հանձ­նել… Ու հե­տո գա ու քեզ Ակ­նա­յի տակ մի լավ շնա­թակ տա… Մի լավ դնգս­տի իր զոհ­ված ըն­կեր­նե­րի, իր ա­վեր­ված գյու­ղի, վառ­ված հայ­րա­կան տան, թա­լան­ված ինչ­քի հա­մար… Որ դու հեռ­վից ոռ­նաս ու ե­րե­սուն տա­րի հե­տո հա­մա­կարգ­չի առջև նս­տած ինձ ՙխո­րին մտած­ված՚ հար­ցեր ուղ­ղես… Ու չու­զե­նաս հա­վա­տալ երկ­րիս հա­զա­րա­մյակ­նե­րի պատ­մու­թյա­նը… Տեղդ տաք է, շատ տաք, ու ձայնդ էլ տաք տե­ղից է գա­լիս… Իսկ իմ եղ­բայ­րը ե­րե­սուն տա­րի զին­վո­րա­կան սա­պոգ­նե­րը չի հա­նել ու ոտ­քը մի նուրբ կո­շի­կի կա­րոտ է… Չի հա­նել, որ մենք պե­տու­թյուն դառ­նանք… Ու պատ­րաստ է ե­րե­սուն տա­րի էլ չհա­նել… Որ մեր գերբ ու բա­նակ, դրոշ ու հիմն ու­նե­ցող պե­տու­թյու­նը, որ քար­տե­զի վրա լոկ մի կետ է, քո՝ քար­տե­զի վրա տերևա­չափ պե­տու­թյու­նից ա­վե­լի լավ երևա, ա­վե­լի ճա­նաչ­ված ու հարգ­ված լի­նի… Մեր ա­վե­րակ­ված ու նո­րեն կա­ռուց­վող գյու­ղե­րի, մեր քա­ջա­րի բա­նա­կի, իմ Արծ­վիկ եղ­բոր ե­րե­սուն տար­վա չհան­ված սա­պոգ­նե­րի հաշ­վին… Ու, ի­մա­նա՜ս, մենք դրա­նով ենք ու­ժեղ… Քո երկ­րի զին­վոր­նե­րի նման մե­րոնց չեն քշում սահ­ման պա­հե­լու, նրանք ի­րենք են գնում ի­րենց մայ­րե­րի ու քույ­րե­րի պա­տի­վը պաշտ­պա­նե­լու… քան­զի գի­տեն, որ ի­րենց թի­կուն­քը Մռավ սա­րի պես ա­մուր է, իսկ վերևից Տի­րոջ աջն է պա­հա­պան… Այդ Հա­վա՜­տը նրանց վեր հա­նեց Շու­շիի ժայ­ռերն ի վեր, այդ հա­վա­տո՜վ զին­ված ձե­րոնց քշե­ցին Ա­րաք­սից այն կողմ… Ու­րի­շի հո­ղը Հայ­րե­նիք չի դառ­նա,- շատ էլ ճիշտ են ա­սել… Մի՜ աղ­տո­տեք մեր սուրբ հո­ղը ձեր գաղջ շն­չով… Ձեր Ալ­լա­հին մեր Տի­րոջ հետ մի՜ խառ­նեք… Մի՜ կա­րո­տեք Շու­շիի ձեր տա­նը, այն իմ հայ նա­խա­պա­պի ձեռ­քով է շին­ված… Հի­մա ես՝ նրա ծոռն եմ ապ­րում այս­տեղ, քո ձեռ­քով վառ­ված իմ տան փո­խա­րեն ես հա­յե­ցի շունչ եմ տա­լիս նրան… ու չփոր­ձես կր­կին ոտք դնել այս­տեղ… Այ­գին ծաղ­կուն դրախտ եմ դարձ­րել… Վար­ձածդ զբո­սաշր­ջի­կին հենց էդ­պես էլ ապ­սպ­րել եմ, որ քեզ ա­սի. ՙՈւշքդ ետ չպա­հես, ես քե­զա­նից լավ եմ խնա­մում ու սի­րում էս հո­ղը՚… Էս ծա­ռերն ի­րենց տն­կող պա­պիս կա­րոտն ին­ձա­նից են առ­նում… Դեռ ծա­ռի ար­մա­տը ծնող կո­րիզն է հի­շում պա­պիս ա­փե­րի հո­տը… Ծաղ­կած բա­լե­նի­նե­րի ու խն­ձո­րե­նի­նե­րի բուր­մուն­քը սր­բել-տա­րել է շունչդ… Ա­մե­նուր ծաղ­կա­հան­դես է, ու ար­տա­սահ­ման­ցի ան­կոչ հյուրս թույ­լտ­վու­թյուն է խնդ­րում քեզ հա­մար լու­սան­կա­րել պար­տեզս… Հե­տո նա իր գր­քում կգ­րի, որ Բաք­վի բուլ­վա­րի մի ռես­տո­րա­նում նս­տած, քեզ հիա­ցած պատ­մել է մի քա­նի տաս­նյակ տա­րի քո­նը ե­ղած սի­րուն պար­տե­զի ու նույն­քան սի­րու­նիկ շու­շե­ցի հա­յու­հու մա­սին… Ու դու ֆրան­սիա­կան կո­նյա­կի՞ց, թե կա­րո­տից խո­նա­վա­ցած աչ­քե­րով կհա­վե­լես, որ հայրդ շատ էր սի­րում իր ըն­կեր­նե­րի հետ այդ այ­գում նար­դի խա­ղալ… Տու­րիստ լրագ­րո­ղը հաս­տատ կհի­շի իմ ապ­սպ­րան­քը, սա­կայն աչ­քիդ գրող չդառ­նա­լու հա­մար չի հա­ղոր­դի քեզ իմ ա­սա­ծը… Խա­վիա­րով հա­ցի կտո­րը դեմ կառ­նի բկիդ ու կուլ չի գնա… ու դու կհաս­կա­նա՞ս, ար­դյոք, որ իմ Շու­շին, իմ Ար­ցա­խը, իմ հայ­րա­կան տունն էլ է ա­հա այդ­պես բկիդ մնա­ցել ու մնա­լու է… Մնա­լու է բո­լոր նրանց բկին, ով­քեր աչք են տն­կե­լու այս մի բուռ հո­ղակ­տո­րի վրա… Ու չես էլ հաս­կա­նա, որ Խա­զա­րի ջրերն ան­գամ ան­զոր են վե­րաց­նել քո գաղջ ոչ­խա­րա­հո­տը, Բաք­վի երկ­նա­քեր­նե­րի որ հար­կում էլ ապ­րե­լիս լի­նես… Գնա, հա­վա­քիր սուտ պատ­մու­թյուն հո­րի­նող վայ-պատ­մա­բան­նե­րիդ ու միա­սին ՙֆիքր ա­րեք՚ աշ­խար­հի խեր ու շա­ռի մա­սին… Ու փոր­ձեք ապ­րել ա­ռանց մեզ… ձեր ին­չի՞ն են պետք մեզ նման ՙվատ՚ հարևան­նե­րը…
Բա­րով մնաք ձեր տա­փաս­տան­նե­րում…

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ Mon, 10 Jun 2019 15:43:04 +0000
ՎԵՐՆԱԳՐԻ ՄԱՍԻՆ ՄՏԱԾԵԼՈՒ ԺԱՄԱՆԱԿ ՉՈՒՆԵՄ, ՀԱՏԿԱՊԵՍ ԵՐԲ ԱՅԴ ՎԵՐՆԱԳՐԻ ԿԱՐԻՔԸ ՉԿԱ... http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/26843-2019-06-07-15-40-50 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/26843-2019-06-07-15-40-50 ՎԵՐՆԱԳՐԻ ՄԱՍԻՆ ՄՏԱԾԵԼՈՒ ԺԱՄԱՆԱԿ ՉՈՒՆԵՄ, ՀԱՏԿԱՊԵՍ ԵՐԲ ԱՅԴ ՎԵՐՆԱԳՐԻ ԿԱՐԻՔԸ ՉԿԱ...
Նո­րեկ ԳԱՍ­ՊԱ­ՐՅԱՆ

 Էս ի՞նչ բա­նի ենք, տիարք։ Չա­սեք` հարցս տե­ղին չէ։ Իս­կա­պես, էս ի՞նչ բա­նի ենք, էս ի՞նչ ի­րա­րան­ցում է, ի՞նչ պատ­րաս­տու­թյուն է։ Ա­սեմ` ո­չինչ չեմ հաս­կա­նում, ազ­նիվ չի լի­նի, ա­սեմ ա­մեն ինչ էլ հաս­կա­նում եմ, է­լի ազ­նիվ չի լի­նի։ Ես էլ եմ մի տե­սակ շփոթ­վել, խառն­վել, ինքս ինձ կորց­րել, մո­ռա­ցել ա­նե­լիքս ու ա­սե­լիքս։ Գի­տե՞ք ինչ, չեմ ու­զում, որ այս­պես լի­նի, տագ­նապ կա մեջս։ Մեկ էլ ե­րե­խա ժա­մա­նակ էի այս­պես, երբ օ­րե­րը ժա­մա­նա­կից շուտ սկ­սում էին ցր­տել, վա­խը մտ­նում էր մեջս, թվում էր փայ­տը չի հե­րի­քի, տու­նը չի տա­քա­նա, մի քա­նի տա­րի հա­գած վե­րար­կուն էլ բա­րակ է և ան­զոր ինձ պաշտ­պա­նել շան նման կծո­տող քա­մի­նե­րից ու ձյու­նա­խառն անձրևնե­րից։ Ե­րե­խա էի, բան չէի հաս­կա­նում։ Հի­մա ու­րիշ է, հի­մա, թվում է, ա­մեն ինչ էլ հաս­կա­նում եմ, բայց տագ­նա­պը ո՜չ մե­ծա­ցել է, ո՜չ էլ փոք­րա­ցել, նույնն է, և ինձ հան­գիստ թող­նե­լու մտադ­րու­թյուն, երևում է, չու­նի։ Օ­րի­նա­կի հա­մար, երբ փոքր էի, հայրս, նկա­տե­լով իմ այդ ի­րա­րան­ցու­մը, ծի­ծա­ղե­լով ա­սում էր, որ վա­խե­նա­լու բան չկա, փայ­տը, չէ, չէ, ա­մե­նա­քի­չը մի եր­կու տա­րի կա­րող է հե­րի­քել, և ցուրտ քա­մի­նե­րը ո՜չ տուն կա­րող են մտ­նել, ո՜չ էլ իմ վե­րար­կուի տակ, ո­րով­հետև իմ վե­րար­կուն ձմե­ռա­յին է, հաստ, այն էլ՝ մա­քուր բր­դից։ 

Հի­մա ես նման բա­նը ինձ պի­տի ա­սեմ, ես էլ չեմ ա­սում, չեմ ա­սում, ո­րով­հետև չեմ կա­րո­ղա­նում, ուժս չի պա­տում։
Սո­վե­տերկ­րում մի հե­տաքր­քիր բան կար. տոն օ­րե­րին դպ­րոց էին բե­րում Մեծ Հայ­րե­նա­կա­նի վե­տե­րան­նե­րի, որ­պես­զի նրանք մեզ պատ­մեն ի­րենց հե­րո­սու­թյուն­նե­րի, ան­ցած ճա­նա­պար­հի ու մեր ան­ծայ­րա­ծիր հայ­րե­նի­քի մա­սին։ Դա պա­տե­րազ­մից ըն­դա­մե­նը քսան-քսան­հինգ տա­րի անց։ Եվ այդ պա­տե­րազ­մի վե­տե­րան­նե­րը գա­լիս էին հե­նակ­նե­րով, ա­ռանց ձեռ­քի, կար­գին չէին էլ կա­րո­ղա­նում խո­սել, հա­զիվ էին ար­տա­բե­րում մի քա­նի բառն ու նա­խա­դա­սու­թյու­նը։ Եվ մենք այդ պատ­մու­թյուն­նե­րից բա­ցար­ձա­կա­պես ո­չինչ չէինք հաս­կա­նում, դա մեզ հա­մար նույ­նիսկ ծի­ծա­ղե­լի էր, մենք չէինք պատ­կե­րաց­նում, որ այդ մար­դիկ թշ­նա­մի են ոչն­չաց­րել, պայ­թեց­րել հա­կա­ռա­կոր­դի տան­կերն ու զրա­հա­մե­քե­նա­նե­րը, ա­ռանց վա­խե­նա­լու նետ­վել ա­ռաջ։ Իսկ երբ տանն ա­սում էին, որ նրանք բո­լորն էլ հո­րի­նե­լու մեծ վար­պետ­ներ են, այ­սինքն` նրան­ցից ոչ մեկն էլ պա­տե­րազ­մի ե­րե­սը չի տե­սել, և բո­լորն էլ ապ­րել են ֆրոն­տից հա­զա­րա­վոր կի­լո­մետ­րեր հե­ռու, ես ա­վե­լի էի խճճ­վում իմ հար­ցե­րի ու չս­տա­ցած պա­տաս­խան­նե­րի ոս­տայ­նում։ Ու­րեմն ի՞նչ, պա­տե­րազմ չի՞ ե­ղել, ե­թե չի ե­ղել, ա­պա որ­տե՞ղ են պա­տե­րազ­մի մա­սին մեզ պատ­մող­նե­րի ոտ­քերն ու ձեռ­քե­րը, իսկ գու­ցե հենց այդ­պես էլ ծն­վել են...
-Դրանք բո­լորն էլ մեծ սու­տա­սան են, գրող մար­դը դրանց մոտ, հաշ­վիր զե­րո... բա՛...
Բայց այն, որ պա­տե­րազմ ե­ղել է, դա` հաս­տատ։ Մեր պատ­մու­թյան դա­սա­տուի ա­սե­լով` ու­ղիղ հինգ տա­րի մար­դիկ ի­րար կո­տո­րում էին, քա­ղաք­ներ ու գյու­ղեր վե­րաց­նում աշ­խար­հի ե­րե­սից։ Շա­տերն ըն­կան հե­րո­սի մա­հով։ Վե­րա­դար­ձող­ներն էլ հի­վանդ էին, հե­նակ­նե­րով, կես մար­մին, ա­ռանց աչ­քե­րի...
...Դրանք բո­լորն էլ ճշ­տի հերն ա­մեն օր մի քա­նի ան­գամ ա­նի­ծում են... ո՞ւմ հա­վա­տալ։ Ո՞վ է հաղ­թել այդ պա­տե­րազ­մում։ Միայն զոհ­ված­նե՞­րը... մի քիչ դժ­վար էր հա­վա­տալ։ Ստաց­վում է այս­պի­սի մի հա­նե­լուկ։ Պա­տե­րազ­մը մտել է յու­րա­քան­չյու­րի տու­նը, մենք դրա հերն ա­նի­ծել ենք, բայց ինչ­քան էլ փնտ­րում ենք, չենք գտ­նում հաղ­թող­նե­րին։ Չնա­յած հայրս ա­ռանց կաս­կա­ծե­լու բա­ցատ­րում էր՝ հաղ­թող­նե­րը հո­ղի տակ են...

Պա­տե­րազ­մից ե­կած Տիգ­րան քե­ռին էլ էր ա­սում, որ ին­քը շատ խի­զախ ըն­կեր­ներ է թո­ղել նե­մե­ցի ֆրոն­տում, որ շա՛տ-շատ ջա­հել-ջի­վան տղա­ներ են մնա­ցել տան­կե­րի տակ ու խրա­մատ­նե­րում, նույ­նիսկ գե­ղե­ցիկ աղ­ջիկ­ներ։ Իր թո­ղածն էլ ոտքն է, ջա­հե­լու­թյու­նը... Եվ մենք նկա­տում էինք, որ Տիգ­րան քե­ռին (ի դեպ, կուրծքն ամ­բող­ջու­թյամբ մե­դալ էր) չէր կա­րո­ղա­նում ծի­ծա­ղել, փոր­ձում էր, բայց չէր ստաց­վում, և ա­վե­լի էր տխ­րում...
-Դրանք սուտ ա­սե­լու գոր­ծում մեծ վար­պետ­ներ են... ոչ մե­կը դրանց հետ չի կա­րող մր­ցել...
Իսկ Բար­խու­դա­րյան Տիգ­րանն ա­սում էր, որ նե­մե­ցը շուն-շան տղա է... լավ զին­ված ու հագն­ված շան տղա... որ դրանց շո­րե­րին ու սա­պոգ­նե­րին փո­շի էլ չկար..., որ էդ նե­մեցն ախ ու վախ չու­ներ։ Ես, օ­րի­նա­կի հա­մար, մտա­ծում էի, որ ե­թե դրա ա­ռա­ջը չառ­նեմ, հաս­նե­լու է Շու­շի... Դե, Տիգ­րան տղա, ա­րի այդ­քա­նից հե­տո, ե­թե կա­րո­ղա­նում ես, ապ­րիր, մարդ­կանց աչ­քե­րին նա­յիր, մար­դա­մեջ դուրս եկ... ա­սա­ցի դա լի­նե­լու բան չէ, Տիգ­րա­նը կմեռ­նի, բայց այդ բա­նը թույլ չի տա...
Ես, իս­կա­պես, ի­րա­վունք ու­նեի մտա­ծե­լու, որ ե­թե նե­մե­ցը չի հա­սել Շու­շի, Տիգ­րանն իր գոր­ծը ա­րել է, ճիշտ է, ոտ­քը թո­ղել է ֆրոն­տում, բայց տղա­մար­դա­վա­րի կռիվ է տվել էդ շուն, շան տղա նե­մե­ցի հետ...
Դրա հա­մար էլ ինձ ի­րա­վունք եմ վե­րա­պա­հում հարց­նել՝ էս ի՞նչ բա­նի ենք, տիարք, էս ի՞նչ ենք ա­նում...
Ախր կար­գին գործ ենք ա­րել, տղա­մար­դա­վա­րի կանգ­նել ենք թշ­նա­մու ա­ռաջ, օ­րե­րով, ա­միս­նե­րով չենք քնել, հա­րա­զատ ու մտե­րիմ ենք կորց­րել, ըն­կել ու բարձ­րա­ցել ենք, զարկ­վել, հա­րու­թյուն ենք ա­ռել, մե­նակ տա­սի, քսա­նի դեմ ենք գնա­ցել, կի­սել ենք հա­ցի պա­տա­ռը... Մեր զար­կից չենք հրա­ժար­վել... և մենք ենք ա­րել մեր գոր­ծը, մե­նակ, ա­ռանց ու­րիշ­նե­րի օգ­նու­թյան, ա­ռանց օ­տար­նե­րի սպա­սե­լու...: Մեր դաշ­նա­կի­ցը մենք էինք...
Պա­տե­րազմն էլ էր մե­րը, պար­տու­թյունն էլ, հաղ­թա­նակն էլ, ա­վեր­ված գյու­ղերն ու քա­ղաք­նե­րը, քա­րու­քանդ տներն ու դպ­րոց­նե­րը... Եվ մենք դրան­ցից չէինք հրա­ժար­վում։ Ա­մեն մեկն էլ ուս ու­ներ բե­ռան տակ, շա­լա­կին էլ՝ եր­կիր..., ոչ մե­կը չէր հարց­նում, ի՞նչ գործ ու­ներ այս կող­մե­րում իջևան­ցին, գյում­րե­ցին, թա­լին­ցին... ոչ մե­կի մտ­քո­վը չէր անց­նում կանգ­նել Փա­րի­զից կամ ա­մե­րի­կա­նե­րից ե­կած իր եղ­բոր ա­ռաջ ու հարց­նել՝ ե­կել ես, որ ի՞նչ...
Հարց­ներ, կա­սեին` խել­քը թռց­րել է մար­դը և չգի­տի ինչ է կա­տար­վում աշ­խար­հիս ե­րե­սին։
Մի բան էլ ա­սեմ, չա­սեմ չի լի­նի, հատ­կա­պես որ թաքց­նելն ի­մաստ էլ չու­նի. մեզ շատ էին սի­րում, մեր գով­քը գնա­ցել, հա­սել էր աշ­խար­հի ա­մեն մի` ի­րեն հար­գող, իր տեղն ի­մա­ցող քա­ղաք ու եր­կիր, և այդ եր­կր­նե­րից ու քա­ղաք­նե­րից գա­լիս էին տես­նե­լու մեզ, մեզ հետ զրու­ցե­լու, մեր կող­քին կանգ­նե­լու... և հա­ճախ այն­քան շատ էին ե­կող­նե­րը, որ մեր տա­նը չէին տե­ղա­վոր­վում...
Բան չու­նեմ ա­սե­լու, հի­մա ա­վե­լի շատ են ե­կող-գնա­ցող­նե­րը, այ­սօր էլ բո­լո­րին տե­ղա­վո­րե­լու խն­դիր ու­նենք, սակայն  նրանց աչ­քե­րում չկան մեր այն օ­րե­րի փայլն ու կա­րո­տը, պատ­կա­ռանքն ու սե­րը, որ ա­ռա­տո­րեն հոր­դում էին նրանց խոս­քից, հա­յաց­քից ու ծի­ծա­ղից։
Ի­րա­վունք ու­նեմ, չէ՞, հարց­նե­լու, ին­չո՞ւ է այս­պես, այս ի՞նչ է պա­տա­հել մեզ բո­լո­րիս։ Ի­հար­կե, ի­րա­վունք ու­նեմ, դու էլ, նա էլ, ա­մեն մի հայ էլ այդ հար­ցը տա­լու ի­րա­վունքն ու­նի, կապ չու­նի` որ­տեղ է ապ­րում և ինչ լեզ­վով է խո­սում։ Կապ չու­նի նույ­նիսկ այս երկ­րի հա­մար ա­րածն ու չա­րա­ծը։
-Ու­րեմն, էդ նե­մե­ցի ֆրոն­տը, ոնց ա­սեմ, մեր էս քա­ղա­քից, որ ա­սեմ հա­զար ան­գամ մեծ էր, դու ա­սա, հա­րյուր հա­զար ան­գամ, բայց, դե, կարևո­րը դա չէր, կարևո­րը էն շան տղա նե­մեցն էր, իմ ա­ռաջ կանգ­նած... ա­սա­ցի` կամ ես, կամ` ին­քը, ես չս­պա­նեմ, ինքն է սպա­նե­լու, և ես, ինչ­պես տես­նում եք, ողջ և ա­ռողջ ձեր ա­ռաջ կանգ­նած եմ...
Ճիշտն ա­սած, իմ մո­րա­կան պապն էլ է գնա­ցել նե­մե­ցի ֆրոն­տը, մի եր­կու տա­րի էլ էդ ֆրոն­տը վերց­րել Մասկ­վա­յից, ինչ­քան կա­րո­ղա­ցել է, ինչ­քան ու­ժը պա­տել է, հե­ռաց­րել է, բայց մի ան­գամ էլ ուղ­ղա­կի չի հասց­րել մտա­ծել՝ կամ ես, կամ՝ էն շան տղա նե­մե­ցը... Եվ ըստ մեր հարևան, քեֆ­չի Մա­կա­րի տե­սու­թյան, իս­կա­կան հե­րո­սը հենց իմ Ռու­բեն պապն է, ոչ թե մեր ա­ռաջ այս­պես սուտ-սուտ կանգ­նած, այդ քա­մի­ներ քշո­ղը... պա­տե­րազ­մի հենց ա­ռա­ջին օրն ինքն իր ո­տին կրա­կած վախ­կոտ Նա­զա­րը...
Չէ, ինչ­քան ի­րար մե­ղադ­րենք, այն­քան թու­լա­նա­լու ենք և տա­նուլ ենք տա­լու։ Ու­զում եմ ա­սել, քա­նի դեռ ժա­մա­նակ ու­նենք, պետք է այդ հի­վան­դու­թյու­նը ցաք ու ցրիվ ա­նել, վա­ռել ա­մե­նա­թեժ կրակ­նե­րի մեջ, հա­լա­ծել, քշել մեր տա­րածք­նե­րից։
Թե չէ, ա­սեմ` ինչ է տե­ղի ու­նե­նա­լու։ Մեր ամ­բողջ պա­տե­րազմն ան­ցած, է­լի մե­նակ տա­սի, քսա­նի դեմ կռիվ տված մե­կը, երբ վա­ղը փոր­ձի բա­ցատ­րել, որ ինքն ուղ­ղա­կի միշտ էլ հասց­րել է ա­ռա­ջի­նը կրա­կել, և կրծ­քին ըստ հար­գի շար­ված մե­դալ­ներն էլ երկ­րի գյու­ղերն ու քա­ղաք­ներն ա­զա­տագ­րե­լու հա­մար են, ոչ մե­կը չի հա­վա­տա­լու, ծի­ծա­ղե­լու էլ է։ Իսկ մի նոր քեֆ­չի Մա­կար, նոր ժա­մա­նակ­նե­րի մտա­ծո­ղու­թյանն ու տրա­մա­բա­նու­թյա­նը հա­մա­պա­տաս­խան, հայ­տա­րա­րե­լու է, որ ա­մեն ինչ սուտ է, որ ո­չինչ ի­րա­կա­նու­թյա­նը չի հա­մա­պա­տաս­խա­նում, և այդ ա­մե­նը պար­զա­պես քա­մի է, ո­րով­հետև հե­րոս­նե­րը եր­բեք պա­տե­րազ­մից չեն վե­րա­դառ­նում...
Հենց դրա հա­մար էլ ինձ ի­րա­վունք եմ վե­րա­պա­հում հարց­նել՝ էս ի՞նչ բա­նի ենք, տիարք... Պա­տաս­խա­նե­լը ա­մենևին էլ պար­տա­դիր չէ...

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ Fri, 07 Jun 2019 15:31:58 +0000