comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ՀԵՐՈՍՆԵՐ
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՍՈՎՈՐԱԿԱՆ ՀԵՐՈՍՆԵՐ

Նվարդ Ա­ԼԵՔ­ՍԱ­ՆՅԱՆ

 Պատ­մու­թյու­նը ցա­վա­լիո­րեն փաս­տում է, որ մենք միշտ էլ պա­տե­րազ­մի մեջ ենք ե­ղել, դա­րեր ի վեր , և ինչ­պես հի­մա, աշ­խար­հի ե­րե­սից վե­րա­նա­լու չթու­լա­ցող սպառ­նա­լի­քին ի հան­դի­ման՝ ինք­ներս մեզ պաշտ­պա­նե­լու հրա­մա­յա­կա­նով ենք: Եվ ե­թե ժա­մա­նակ առ ժա­մա­նակ հա­ջող­վել է մեզ­նից փոքր-ինչ վա­նել այդ վտան­գը, այն­չափ, որ կա­րո­ղա­նանք մեղ­մել պա­տե­րազ­մի բե­րած շն­չար­գե­լու­թյու­նը, ա­պա հենց այդ անն­շան հույսն էլ կոնկ­րետ գոր­ծե­լա­կերպ է դար­ձել, և շտա­պել ենք շե­նաց­նել մեր եր­կի­րը, վե­րաց­նել դա­ժան հետ­քե­րը, տա­ճար­ներ կա­ռու­ցել, մա­տյան­ներ ծաղ­կել: Այ­սօր էլ հս­տակ գի­տենք, որ միայն մեր շեն ու հզոր եր­կիրն է գա­լի­քին ուղղ­ված մեր հա­յաց­քը և որ մեզ­նից միայն այդ­պես ենք կա­րող հե­ռաց­նել պա­տե­րազ­մը: Սերն­դե­սե­րունդ ի­մաստ­նա­ցած այս պատ­գա­մը մեր ապ­րե­լու ու հա­րատևե­լու գաղտ­նա­գիրն է, մեր ան­կորն­չե­լի հույ­սի ո­գե­ղեն ա­վա­զա­նը:

Ա­շոտ Բեգ­լա­րյա­նի ռու­սե­րեն հրա­տա­րակ­ված ''Преодоление'' /ՙՀաղ­թա­հա­րում՚/ ար­ձակ գոր­ծե­րի ժո­ղո­վա­ծուն այս ա­մե­նի ևս մեկ հաս­տա­տումն է:
Ա.Բեգ­լա­րյանն իր այս գր­քով հենց այս ա­մե­նի մա­սին է ա­սում, և դա թե՜ իր՝ ար­ցա­խյան ա­զա­տագ­րա­կան պա­տե­րազ­մի մաս­նակ­ցի, և թե՜ զի­նա­կից ըն­կեր­նե­րի ու կյան­քի այս կամ այն հատ­վա­ծում ի­րեն հան­դի­պած մարդ­կանց խո­հե­րով:
Ե­ռաթև Ժո­ղա­վա­ծուի ա­ռա­ջին մա­սը կազ­մող ար­ցա­խյան պա­տե­րազ­մի թե­մա­յով գր­ված պատմ­վածք­նե­րը գրա­վում են ի­րենց ի­րա­կան հե­րոս­նե­րով: Վա­վե­րագ­րու­թյու­նը հե­ղի­նա­կի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյան ա­ռա­ջին հո­րի­զո­նա­կա­նում է. գր­քում ի­րա­կան դեմ­քեր և ի­րա­կան փաս­տեր են: Եվ ա­ռա­ջին հա­յաց­քից հա­վաս­տիու­թյամբ հառ­նող ու ըն­թեր­ցո­ղի մտ­քում շա­րու­նակ­վող պա­տում­նե­րում, թվում է, քիչ տեղ ու­նի գե­ղար­վես­տա­կան հո­րին­ված­քը: Բայց հետզ­հե­տե անն­կատ չի մնում մի շատ կարևոր հան­գա­մանք: Իր հե­րոս­նե­րի կեր­պար­ներն ու դի­տար­կած դեպ­քերն այն­քան լե­ցուն են դրա­մա­տիզ­մով, որ խոս­քա­յին մի­ջա­վայ­րում հե­ղի­նա­կի ար­տա­հայտ­չա­մի­ջոց­նե­րը չպետք ? ծան­րա­բեռ­նեն ա­ռանց այդ էլ սուր ե­լուստ­նե­րով ըն­թա­ցող սյու­ժեի զար­գաց­մա­նը: Եվ պետք է ա­սել, որ իր հետ ըն­թեր­ցո­ղին շն­չաս­պառ ա­նող հենց այդ պարզ պատ­մե­լաձևն է հե­ղի­նա­կի շատ հմ­տո­րեն օգ­տա­գոր­ծած գե­ղար­վես­տա­կան յու­րօ­րի­նակ հնա­րան­քը: Ա. Բեգ­լա­րյա­նին հա­ջող­վել է իր տո­ղը հյու­սել այն­պես, որ ի­րա­կան դեպ­քերն ու երևույթ­նե­րը չկորց­նեն ի­րենց հա­վաս­տի նկա­րա­գի­րը, երևան ան­խա­թար և այդ ա­մե­նով լի­նեն տի­րա­կան պա­տու­մի գե­ղար­վես­տա­կան հա­յաց­քում:
Ան­կեղ­ծո­րեն ա­սած՝ սկզ­բում միայն ժո­ղո­վա­ծուի պա­տե­րազ­մա­կան շար­քի ՙԵ­րազ՚ պատմ­ված­քի մա­սին էի ու­զում իմ խո­հե­րը թղ­թին հանձ­նել, բայց գր­քի՝ ար­ցա­խյան գո­յա­մար­տի թո­հու­բո­հով ան­ցած ան­վե­հեր հե­րոս­նե­րը ե­կան ու խառն­վե­ցին իմ մտ­քե­րին, ա­սես օ­ժան­դա­կե­լու, որ կա­րո­ղա­նամ փոքր-ինչ ամ­բող­ջաց­նել պա­տե­րազմ կոչ­վող ար­հա­վիր­քի նկա­րա­գի­րը:
ՙՄահ­վան թա­կարդ՚ պատմ­ված­քի հե­րոս, թա­ղա­վարդ­ցի Ար­սեն Խա­չատ­րյա­նը մար­տա­դաշ­տում ստիպ­ված էր կա­տա­րել մի շատ ա­ներևա­կա­յե­լի գոր­ծո­ղու­թյուն՝ հա­տել սե­փա­կան դաս­տա­կը: Զի­նա­կից­նե­րից ոչ մեկն այդ­պես էլ չի կա­րո­ղա­ցել կա­տա­րել նրա խնդ­րան­քը՝ հանձն չառ­նե­լով այդ սար­սա­փե­լի …օգ­նու­թյու­նը: Իսկ փրկ­վե­լու հա­մար զին­վորն այլ ելք չու­ներ, քան­զի միայն այդ­կերպ կա­րող էր ա­զատ­վել ի­րեն հո­ղին գա­մած ա­զե­րա­կան զրա­հա­մե­քե­նա­յից: Ուժ­գին հա­կագ­րո­հով հետ մղ­ված թշ­նա­մին նոր գրո­հի էր պատ­րաստ­վում, լս­վում էին նրանց մո­տե­ցող ձայ­նե­րը, ժա­մա­նակ չկար այլ հնար գտ­նե­լու հա­մար՝ ար­դեն զին­վո­րա­կան հոս­պի­տա­լում հի­շում է Ար­սե­նը՝ զար­մա­նա­լով հատ­ված ձեռ­քի… մատ­նե­րի այն­քան շո­շա­փե­լի զգա­ցո­ղու­թյու­նից…
Սա գր­քի մի դր­վագն է, բայց ի­րա­վի­ճա­կի կի­զա­կե­տի հզո­րու­թյամբ և, ինչ­պես այս շար­քի մյուս գոր­ծե­րում ներ­կա­յաց­ված դեպ­քե­րը, ի­րենց հե­րոս­նե­րի հա­մար՝ ճա­կա­տագ­րա­կան, նրանց անց­նե­լիք ճամ­փան կան­խո­րո­շող: Այդ պատ­ճա­ռով էլ Ա. Բեգ­լա­րյա­նի պա­տե­րազ­մա­կան թե­մա­յով գրա­ված պատ­մու­թյուն­նե­րը չեն ա­վարտ­վում պա­տու­մի վեր­ջին տո­ղով, շա­րու­նակ­վում են հայ զին­վո­րի աստ­վա­ծա­յին ո­գե­ղե­նու­թյան ու նրա ա­խո­յան՝ դա­ժան պա­տե­րազ­մի պար­տու­թյան հան­դեպ՝ ըն­թեր­ցո­ղիս սր­սուռ հպար­տու­թյամբ:
Դառ­նա­լով ՙԵ­րազ՚ պատմ­ված­քին, ու­զում եմ հա­կիրճ ներ­կա­յաց­նել բո­վան­դա­կու­թյու­նը. ա­ռաջ­նա­գիծ ե­կած լրագ­րո­ղը զին­վո­րին հարց­նում է. ինչ է պա­տե­րազ­մը, ի­րա­վամբ կար­ծե­լով, որ հենց նրա՝ մար­տա­դաշ­տից կար­ճատև հան­գս­տի ե­կած ա­զա­տա­մար­տի­կի բնու­թագ­րու­թյու­նը երևի կլի­նի ա­մե­նա­տի­պա­կանն ու ա­մե­նա­դի­պու­կը: Հայ­րե­նա­պաշտ­պա­նը պետք է բա­ցա­հայ­տի, այս­պես ա­սած, մաս­նա­տի, այն երևույ­թը, ո­րի դեմ մար­տն­չում է ու, ինչ­պես պարզ­վում է նրանց զրույ­ցից, զին­վո­րի հա­մար պա­տե­րազ­մը շն­չա­վոր­ված, միս ու ա­րյուն ա­ռած հա­կա­ռա­կորդ է: Դրան զին­վո­րա­վա­րի չի թե­րագ­նա­հա­տում, բայց և փնտ­րում է ոչն­չաց­նե­լու հնա­րա­վոր ել­քե­րը,
քան­զի իր ուժն էլ գի­տի: Եվ ա­հեղ գո­տե­մար­տի ե­լած մար­տի­կին, ան­շուշտ, պա­տե­րազ­մի բե­րած ար­հա­վիրք­նե­րը, դառ­նու­թյուն­նե­րը, թանկ ու ան­դառ­նա­լի կո­րուստ­նե­րը մղել են ինչ-որ տեղ նույ­նիսկ իր հա­մար անս­պա­սե­լի, խոր­հր­դա­ծու­թյուն­նե­րի՝ այդ սար­սա­փե­լի պա­տու­հա­սի մա­սին: Ինքն իր հա­մար պար­զել է, ու տե­սած ե­րազն էլ հաս­տա­տել, որ այն սկզ­բում անն­շան ու չերևա­ցող, նվազ էր, թույլ, բայց ժա­մա­նա­կի հետ դար­ձել է հո­րի­զո­նը ծած­կող մի սար­սա­փե­լի ու ա­մե­նա­կուլ որ­կոր, ան­կուշտ ու ա­րյուն­ռուշտ: Եվ զին­վո­րը լրագ­րո­ղին հենց իր ե­րազն է պատ­մել. պա­տե­րազմն այդ հրե­շի կեր­պա­րան­քով էր ի­րեն փնտ­րում: Եվ այդ հրե­շը, ան­շուշտ, ա­մե­նա­կուլ ու զո­րեղ կլի­նի այն­քան ժա­մա­նակ, քա­նի դեռ մարդ­կու­թյու­նը չի հրա­ժար­վել ինքն ի­րեն ոչն­չաց­նե­լու այդ մո­լուց­քից՝ իր խոսքն այս­պես է ա­վար­տում իր հայ­րե­նի­քի, տան պաշտ­պա­նու­թյան հա­մար մար­տի ե­լած ու խա­ղա­ղու­թյուն տեն­չա­ցող ա­զա­տա­մար­տի­կը: Մեկ այլ` ՙՏու­նը, որ կրա­կում է՚ պատմ­ված­քի հի­ման վրա նկա­րա­հան­վել է գե­ղար­վես­տա­կան կար­ճա­մետ­րաժ ֆիլմ: Տա­րեց կի­չան­ցին չի կա­մե­ցել հե­ռա­նալ հայ­րե­նի գյու­ղից, թող­նել իր օ­ջախն ան­գամ այն ժա­մա­նակ, երբ այն հայ­տն­վել է թշ­նա­մու գե­րու­թյան տակ: Զին­վո­րի պես ձեռքն է ա­ռել հին հրա­ցա­նը ու դրա­նից տունն՝ ամ­րոց­վել, բերդ­վել է, և թշ­նա­մուն դի­մա­վո­րել կրակ կտ­րած: Կրա­կող տու­նը շար­քից հա­նել է բակ մտած ադր­բե­ջան­ցի զին­վոր­նե­րի խմ­բին ու խու­ճա­պի մատ­նել մնա­ցած­նե­րին: Ադ­բե­ջան­ցի­նե­րը, ան­զոր լի­նե­լով դի­մադ­րել, հր­դե­հել են տու­նը, հույս ու­նե­նա­լով, որ կրակն այն­տե­ղից զին­ված ջո­կատ դուրս կբե­րի, սա­կայն, ի զար­մանս թշ­նա­մու, այդ­պես էլ ոչ ոք … տու­նը չի լքել.. Ար­ցախ­ցին նույ­նա­ցել է իր տան մոխ­րին, հա­վերժ մնա­ցել նրա ա­զա­տա­տենչ ու վրեժ­խն­դիր տան­տե­րը…
Ա. Բեգ­լա­րյա­նի պա­տե­րազ­մա­կան թե­մա­յով գր­ված պա­տում­ներն ի­րենց մեջ շատ վառ ար­տա­հայտ­ված պատ­կե­րա­յին գրա­վիչ նյութ ու­նեն, ըն­թեր­ցո­ղը նկա­րագր­վող դեպ­քե­րը տես­նում է ա­սես կադր առ կադր:
Դա, ի­հար­կե, ինչ­պես ար­դեն նշ­վել է, Ա. Բեգ­լա­րյան գրո­ղի գե­ղա­գի­տա­կան սկզ­բուն­քի հեն­քով. հե­ղի­նակն ա­զա­տու­թյուն է տվել իր հե­րոս­նե­րին, չփոր­ձե­լով խառն­վել նրանց հո­գե­բա­նա­կան նկա­րագ­րին, կամ ՙծած­կել՚ նրանց իր մտ­քե­րով: Այդ ա­մե­նին զու­գա­հեռ ներ­կա­յաց­նե­լով յու­րա­քան­չյու­րի նե­րաշ­խար­հի այս կամ այն տար­բե­րա­կիչ հատ­կա­նի­շը, դրա­նով ամ­բող­ջա­կան պատ­կե­րա­ցում է տա­լիս ըն­թեր­ցո­ղին, թե ով է իր հե­րո­սը և ին­չու է հենց այդ պատ­մու­թյուննն ա­ռել քն­նու­թյան: Ին­քը հո­գե­պես ա­մուր է կապ­ված իր հե­րոս­նե­րից յու­րա­քան­չյու­րի հետ, շա­տերն իր զի­նա­կից­ներն են, շա­տե­րի պես ինքն էլ ծանր վի­րա­վոր­վել է մար­տում, հրաշ­քով փրկ­վել մա­հից: Եվ հի­մա ա­զա­տա­մար­տիկ Ա. Բեգ­լա­րյա­նը շատ ու շատ բա­նով է օգ­նում գրող Ա.Բեգ­լա­րյա­նին՝ նրա տո­ղը պա­հե­լով զին­վո­րա­վա­րի ու­ժեղ և շի­տակ: Այդ պատ­ճա­ռով էլ Ա.Բեգ­լա­րյա­նի պա­տե­րազ­մա­կան ար­ձակն իր հե­րոս­նե­րով մի յու­րա­տե­սակ մար­տա­կան հեր­թա­փոխ է, իսկ աշ­խար­հի ճշգ­րիտ պատ­կե­րը պա­հա­կա­կե­տից է երևում և այս­տեղ ծն­ված մտ­քե­րը, պատ­կեր­նե­րը, մե­ղե­դի­նե­րը ողջ կյան­քի հա­մար են…: Եվ այս ա­մե­նի ար­դյուն­քում Ա. Բեգ­լա­րյա­նի նույ­նիսկ փոք­րա­ծա­վալ պատմ­վածք­նե­րը երևում են շատ տա­րո­ղու­նակ՝ նյու­թի բազ­մա­շերտ նկա­րագ­րով:
Դա­տե­լով գրո­ղա­կան իր հա­վա­տամ­քից` հայ­րե­նա­սի­րու­թյունն իր հա­մար սր­բա­զան պատ­վի­րան է, և պետք չէ զուր տե­ղը հի­շա­տա­կել, հայ­րե­նա­սի­րու­թյուն խա­ղալն էլ, ինչ­պես ինքն է բնո­րո­շում, սրի­կա­նե­րի ա­պաս­տա­րանն է: Իսկ հայ­րե­նի­քը հա­րատև է իր շատ սո­վո­րա­կան հե­րոս­նե­րի անձ­նու­րա­ցու­թյամբ. հին ու նոր ի­մաս­տու­թյունն է հու­շում: Ա. Բեգ­լա­րյա­նի ՙ կՐպՏՊՏսպվՌպ ՚ (ՙՀաղ­թա­հա­րում՚) ժո­ղո­վա­ծուն հրա­տա­րակ­վել է գրո­ղի կես­դա­րյա հո­բե­լյա­նի առ­թիվ, ու­րեմն, ժա­մա­նա­կի հետ իր շա­րու­նա­կու­թյու­նը պի­տի ու­նե­նա, հե­ղի­նա­կը հա­սուն տա­րի­քում է, գրի­չը՝ թրծ­ված պա­տե­րազ­մում, գրո­ղա­կան հա­վա­տամ­քը՝ ա­նե­րեր:

 

 

 

Last modified onԵրկուշաբթի, 09 Սեպտեմբերի 2019 16:00