comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Խճանկար http://www.artsakhtert.com Mon, 18 Nov 2019 23:32:10 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am ԼՈՒՍԱԿԵՐՏԻ ՔԱՐԱՆՁԱՎԻ ՆՈՐ ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄԸ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27794-2019-11-15-10-49-33 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27794-2019-11-15-10-49-33 ԼՈՒՍԱԿԵՐՏԻ ՔԱՐԱՆՁԱՎԻ ՆՈՐ ԲԱՑԱՀԱՅՏՈՒՄԸ
Տիգ­րան ՄԻՐ­ԶՈ­ՅԱՆ

 Գիտ­նա­կան­նե­րը են­թադ­րում են, որ նախ­նա­դա­րյան մար­դը կրակն սկ­սել է օգ­տա­գոր­ծել հա­րյուր հա­զա­րա­վոր տա­րի­ներ ա­վե­լի վաղ, քան հա­մար­վում է։ Այս մա­սին են վկա­յում նախ­նա­դա­րյան մար­դու բնա­կա­տե­ղի­նե­րի նոր հե­տա­զո­տու­թյուն­նե­րը, այդ թվում և Հա­յաս­տա­նի տա­րած­քում։

Կո­նեկ­տի­կու­տի հա­մալ­սա­րա­նի (ԱՄՆ) մար­դա­բան­ներն ա­պա­ցու­ցել են, որ նեան­դեր­թա­լյան մար­դը կա­րո­ղա­նում էր կրակ ստա­նալ և ոչ թե այն վերց­նել բնա­կան հր­դեհ­նե­րից, հետևա­բար` վար­կա­ծը, թե նրանք չէին կա­րո­ղա­նում ինք­նու­րույն կրակ ստա­նալ, չի կա­րող նրանց ան­հե­տաց­ման պատ­ճառ հա­մար­վել։ Այս մա­սին ՙԳո­լոս Ար­մե­նիի՚-ին հա­ղոր­դել է ՀՀ ԳԱԱ Հնա­գի­տու­թյան և ազ­գագ­րու­թյան ինս­տի­տու­տի գի­տաշ­խա­տող Բո­րիս ԳԱՍ­ՊԱ­ՐՅԱ­ՆԸ։ Այս կարևո­րա­գույն հայտ­նա­գոր­ծու­թյա­նը նվիր­ված հոդ­վածն օ­րերս հրա­պա­րակ­վել է Scientific Reports գի­տա­կան ամ­սագ­րում։
ՙԱ­մե­րի­կա­ցի գիտ­նա­կան­նե­րը Հա­յաս­տա­նում գտն­վող` նեան­դեր­թա­լյան մար­դու բնա­կա­տե­ղի հան­դի­սա­ցող Լու­սա­կեր­տի քա­րան­ձա­վի օր­գա­նա­կան նյու­թե­րի այ­րու­մից ա­ռա­ջա­ցող միա­ցու­թյուն­նե­րի տվյալ­նե­րը հա­մադ­րել են քա­րան­ձա­վի մո­տա­կայ­քից վերց­ված տվյալ­նե­րի հետ,- ա­սել է Բ. Գաս­պա­րյա­նը։- Պարզ­վել է, որ քա­րան­ձա­վում միշտ կրակ էր օգ­տա­գործ­վում, այն դեպ­քում, երբ ան­տա­ռա­յին հր­դեհ­ներն այդ տե­ղան­քում հազ­վա­դեպ երևույթ էին։ Նշա­նա­կում է՝ նե­րան­դեր­թա­լյան մար­դը կա­րո­ղա­նում էր ինք­նու­րույն կրակ ստա­նալ՚։
Հնա­գույն մար­դու տե­սակ­նե­րից ա­մե­նա­լավ ու­սում­նա­սիր­վածն ու, միա­ժա­մա­նակ, ա­մե­նաա­ռեղծ­վա­ծա­յի­նը նեան­դեր­թա­լյան մարդն է։ Հայտ­նա­բեր­ված ոս­կոր­նե­րի գրե­թե կե­սը կազ­մում են նեան­դեր­թա­լյան մար­դու ա­ճյուն­նե­րը։ Նրանց սե­րուդ­նե­րից շա­տե­րը մեր ան­մի­ջա­կան նախ­նի­նե­րի՝ կրո­մա­նյոն­ցի­նե­րի հետ նույն ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նում էին ապ­րում, իսկ նեան­դեր­թալ­ցի­նե­րի ան­հե­տաց­ման պատ­ճառ­նե­րի վե­րա­բե­րյալ հարցն անթ­րո­պո­լո­գիա­յում մինչ օրս ա­մե­նա­վի­ճա­հա­րույց­նե­րից է։ Նեան­դեր­թալ­ցի­նե­րը բնակ­վում էին Եվ­րո­պա­յի ու Ա­սիա­յի տա­րա­ծաշր­ջան­նե­րում, այդ թվում` Հայ­կա­կան լեռ­նաշ­խար­հում։
Այ­սօր գիտ­նա­կան­նե­րը են­թադ­րում են, որ նեան­դեր­թա­լյան մարդն ա­ռա­ջա­ցել է մոտ 500 հա­զար տա­րի ա­ռաջ և ան­հե­տա­ցել մոտ 30 հա­զար տա­րի ա­ռաջ՝ ժա­մա­նա­կա­կից մար­դու հետ ընդ­հար­ման ար­դյուն­քում։ Ի սկզ­բա­նե հնա­գետ­նե­րը են­թադ­րում էին, որ նեան­դեր­թա­լյան մարդն ստիպ­ված էր իր տե­ղը զի­ջել ժա­մա­նա­կա­կից մար­դուն, քա­նի որ նրանց նման չէր կա­րո­ղա­նում վար­պե­տո­րեն օգ­տա­գոր­ծել կրակն ու աշ­խա­տան­քի գոր­ծիք­նե­րը։ Ա­վե­լի ուշ հայտ­նա­բեր­ված վկա­յու­թյուն­նե­րը թույլ տվե­ցին հաս­տա­տել, որ նեան­դեր­թալ­ցի­նե­րը քա­րե գոր­ծիք­նե­րին տի­րա­պե­տում էին գու­ցե ա­վե­լի լավ, քան Homo sapiens-ը (մարդ բա­նա­կան), սա­կայն կրա­կին տի­րա­պե­տե­լը մինչև վեր­ջերս վե­րագր­վում էր ժա­մա­նա­կա­կից մար­դուն։
Այս դա­տո­ղու­թյան ճշգր­տու­թյու­նը ստու­գե­լու հա­մար գիտ­նա­կան­ներն ի­րա­կա­նաց­րե­ցին հնա­գույն մար­դու141 բնա­կա­տե­ղի­նե­րի ման­րա­մասն վեր­լու­ծու­թյուն՝ ու­սում­նա­սի­րե­լով խա­րույ­կի տար­բեր օ­ջախ­ներ, ինչ­պես նաև կրա­կի տա­քու­թյամբ մշակ­վող մի շարք ա­ռար­կա­ներ։ Բա­ցի այդ, ու­սում­նա­սի­րող­նե­րը ման­րազ­նին վեր­լու­ծու­թյան են են­թար­կել պե­ղում­նե­րի պատ­մա­կան ար­ձա­նագ­րու­թյուն­նե­րը, մա­սամբ և ան­մի­ջա­պես շփ­վել ո­րո­նո­ղա­կան աշ­խա­տանք­նե­րով զբաղ­վող մաս­նա­գետ­նե­րի հետ։ Կրկ­նա­կի հե­տա­զո­տու­թյան են են­թարկ­վել վառ­ված քա­րե գոր­ծիք­նե­րը, կեն­դա­նի­նե­րի ոս­կոր­նե­րի մնա­ցորդ­նե­րը, հո­ղի այր­ված շեր­տը և կրա­կի օգ­տա­գործ­ման այլ հատ­կա­նիշ­ներ։ Կրա­կի գոր­ծա­ծու­թյան եր­կու և ա­վե­լի հատ­կա­նիշ­նե­րի առ­կա­յու­թյու­նը գիտ­նա­կան­նե­րի հա­մար հիմք է ծա­ռա­յում հա­մա­րե­լու, որ կրա­կը միևնույն տե­ղում օգ­տա­գործ­վում էր կա­նո­նա­վո­րա­պես։
Ընդ ո­րում, բո­լոր գտա­ծո­նե­րը թվագր­ման մի շարք գոր­ծըն­թաց­նե­րով են ան­ցել, ին­չը թույլ է տվել հս­տա­կեց­նել ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նը՝ 400 հա­զար տա­րի ա­ռաջ՝ այն ժա­մա­նակ, երբ ի հայտ է ե­կել նեան­դեր­թա­լյան մար­դը։
Պրո­ֆե­սոր­ներ Ուի­լա Ռոբ­րոք­սի և Պաո­լա Վիլ­լա­յի եզ­րա­կա­ցու­թյուն­նե­րի հա­մա­ձայն՝ նեան­դեր­թա­լյան մար­դուն հա­սա­նե­լի էր նաև այն­պի­սի բարդ կա­րո­ղու­թյուն, ինչ­պի­սին կպ­չուն խե­ժի օգ­տա­գոր­ծումն է, ո­րի օգ­նու­թյամբ նրանք պատ­րաս­տում էին քա­րե և փայ­տե աշ­խա­տան­քա­յին գոր­ծիք­ներ։ Դրա հա­մար նեան­դեր­թա­լյան մար­դը պետք է կե­չու կեղևի ան­թթ­վա­ծին այ­րում ի­րա­կա­նաց­ներ, ին­չի հա­մար այն դր­վում էր հո­րի մեջ, վառ­վում և հեր­մե­տիկ ձևով վերևից քա­րով փակ­վում։
ՙՀա­յաս­տա­նի տա­րած­քում հա­մա­տեղ ար­շա­վախմ­բե­րի ժա­մա­նակ հայտ­նա­բեր­ված նոր փաս­տե­րը կա­րե­լի է սեն­սա­ցիոն հա­մա­րել,- ա­սել է Բ. Գաս­պա­րյա­նը։ -Դրանք լրի­վու­թյամբ փո­խում են մեր նախ­նի­նե­րի մա­սին ու­նե­ցած պատ­կե­րա­ցում­նե­րը։ Դա նշում է նաև ա­մե­րի­կյան ար­շա­վախմ­բի ղե­կա­վար, Կո­նեկ­տի­կու­տի հա­մալ­սա­րա­նի պրո­ֆե­սոր Դա­նիել Ադ­լե­րը։ Ա­մե­րի­կա­ցի գոր­ծըն­կեր­նե­րի հետ մո­տա­կա տա­րի­նե­րին կշա­րու­նա­կենք հնա­գույն մար­դու կա­ցա­րա­նի ու­սում­նա­սի­րու­մը։ Հա­մոզ­ված եմ՝ դեռ շատ բա­ցա­հայ­տում­ներ են մեզ սպաս­վում՚։

www.golosarmenii.am

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Fri, 15 Nov 2019 10:47:18 +0000
ՙՍԵ­ՐԱՎ ԿԱ­ՑԵՔ, ԼԱ­ՎՈւ­ԹՅՈւՆ Ը՜­ՐԵՔ՚ (Թայ­դին) http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27764-2019-11-11-12-33-42 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27764-2019-11-11-12-33-42 ՙՍԵ­ՐԱՎ ԿԱ­ՑԵՔ,  ԼԱ­ՎՈւ­ԹՅՈւՆ Ը՜­ՐԵՔ՚  (Թայ­դին)
Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

 Յու­րա­քան­չյուր բնա­կա­վայր իր հե­րոս­ներն ու­նի։ Դրանք կա­րող են և՜ բնա­կա­վայ­րի ա­ռա­ջին դեմ­քը լի­նել, և՜ կա­րող են լի­նել վառ ան­հա­տա­կա­նու­թյուն­ներ, և՜ ա­ռա­ջին հա­յաց­քից ոչն­չով աչ­քի չընկ­նող շար­քա­յին քա­ղա­քա­ցի­ներ… Ժո­ղո­վուրդն իր հի­շո­ղու­թյան ծալ­քե­րում պա­հում ու փայ­փա­յում է իր փոքր ու մեծ, ծուռ ու շի­տակ, խենթ ու խե­լառ հե­րոս­նե­րին։ Պա­տեհ բո­լոր ա­ռիթ­նե­րով հի­շում-վեր­հի­շում է իր հե­րոս­նե­րի ան­վան շուրջ հյուս­ված պա­տում­նե­րը։ Ու այդ մարդ­կանց ապ­րած տա­րի­նե­րով է նաև հյուս­վում Ստե­փա­նա­կեր­տի անկ­րկ­նե­լի դի­մա­պատ­կե­րը, նրանք նոր նախշ, նոր գույն ու ե­րանգ են հա­ղոր­դում մեր քա­ղա­քին և, ին­չո՞ւ չէ, նաև երկ­րին։

Իմ ա­ռա­ջին հե­րո­սի՝ ստե­փա­նա­կերտ­ցի­նե­րին ա­վե­լի շատ Թայ­դի մա­կա­նու­նով հայտ­նի Ռո­բերտ Կա­րա­պե­տյա­նի մա­սին ոչ միայն նրան ճա­նա­չող­նե­րը կա­րող են պատ­մել, այլև նրա գոր­ծե­րը։ Նա փոս­տի աշ­խա­տա­կից էր, մշ­տա­պես շտա­պում էր, շտա­պում էր հե­ռագ­րե­րը ժա­մա­նա­կին տեղ հասց­նել։ Քա­ղա­քում նրան հիմ­նա­կա­նում Թայ­դի էին ա­սում, նրա իս­կա­կան ա­նու­նը շա­տե­րը չգի­տեին։
Ա­վագ հե­ռագ­րա­վա­րու­հի Ժան­նա Պետ­րո­սյա­նը, ով ար­դեն վաս­տա­կած հան­գս­տի է ան­ցել, սի­րով ու ան­թա­քույց ափ­սո­սան­քով է խո­սում իր ար­դեն լու­սա­հո­գի գոր­ծըն­կե­րոջ մա­սին։
-Հա­մեստ կա­րո­ղու­թյուն­նե­րի տեր ըն­տա­նի­քից էր սեր­ված, ու չնա­յած դպ­րոցն ա­վար­տել էր գե­րա­զան­ցու­թյամբ, չի կա­րո­ղա­ցել կր­թու­թյու­նը շա­րու­նա­կել,- ա­սում է գոր­ծըն­կե­րու­հին,- մշ­տա­պես գիրք ու թերթ էր ըն­թեր­ցում, հրա­շա­լի ձե­ռա­գիր ու­ներ, պա­տաս­խա­նա­տու ա­ռա­քիչ էր, բո­լոր հե­ռագ­րերն ու գրու­թյուն­նե­րը տեղ էր հասց­նում խնամ­քով ու ճիշտ ժա­մա­նա­կին։ Մես­րոպ Մաշ­տոց փո­ղո­ցում էր ապ­րում, իմ տան ճա­նա­պարհն այդ կող­մե­րով էր, 4-րդ հար­կի իր պատշ­գամ­բում նս­տած թառ էր նվա­գում` Սա­յաթ-Նո­վա, ա­շու­ղա­կան ու հայ­րե­նա­սի­րա­կան երգ ու ե­րաժշ­տու­թյուն, բազ­մաշ­նորհ մարդ էր, եր­բեք մար­դու վատ խոսք ա­սած չկար։ Չե­ղավ, չլ­սե­ցինք, որ ի­րեն վս­տահ­ված մի թուղթ է կորց­րել, ապ­րում էր իր գոր­ծով ու եր­ջա­նիկ էր, քչով բա­վա­րար­վող, հա­մեստ իր հա­գու­կա­պով ու կեն­ցա­ղով, եր­բեք չլ­սե­ցինք, որ կյան­քից դժ­գո­հի, նա եր­ջա­նիկ էր։ Այն­քան լավ էր աշ­խա­տում, որ բո­լոր տնօ­րեն­նե­րի՝ Էդ. Զա­քի­յա­նի, Ռ. Մկրտ­չյա­նի, Ա. Միր­զո­յա­նի, Գ. Գրի­գո­րյա­նի ձեռ­քը չէր գնում նրան գոր­ծից ա­զա­տել, նաև չէին ու­զում նրան ապ­րուս­տի մի­ջո­ցից զր­կել։ Պա­տե­րազ­մա­կան տա­րի­նե­րին, երբ կա­պի մի­ջոց­ներ չկա­յին կամ խա­փան­վում էին, իսկ հա­մա­ցան­ցը դեռևս մեզ մոտ գո­յու­թյուն չու­ներ, նա աշ­խա­տում էր գեր­ծան­րա­բեռն­ված, բայց մի ան­գամ չլ­սե­ցինք, որ տրտն­ջար կամ ա­սեր հոգ­նել եմ։ Արկ ու ռումբ պայ­թում էին, ին­քը գնում էր նույն շտա­պո­ղա­կա­նու­թյամբ` ար­հա­մար­հե­լով ա­մեն վտանգ ու խո­չըն­դոտ։ Պա­տա­հա­կան չէ այդ հայտ­նի շր­ջիկ կա­տա­կը, որ երբ տաք­սին կանգ­նել է, որ վերց­նի, չի նս­տել, ա­սել է. ՙԵս թայ­դի եմ՚։
Ժո­ղո­վուր­դը նրան դարձ­րել է իր հե­րոսն այդ ո­լոր­տում, ով միշտ շտա­պում էր մարդ­կանց լուր տա­նել աշ­խար­հի տար­բեր եր­կր­նե­րից, ու­րա­խա­նում էր ու­րախ լուր տա­նե­լիս և տխ­րում, երբ այն չա­րա­գու­շակ էր, նա ապ­րում էր ոչ թե իր գոր­ծով, այլ այդ գոր­ծի բո­վան­դակ հե­տաք­րք­րու­թյամբ և միշտ շտա­պում էր, իսկ նրան սպա­սում էին ա­մեն հար­կի տակ, հա­ճախ էլ չս­պաս­ված հյուր էր, ա­նակն­կալ հյուր, ով ու­րա­խու­թյուն ու, ցա­վոք, նաև տխ­րու­թյուն էր բա­ժա­նում։
Հե­ռագ­րա­վա­րու­հի Ֆլո­րա Վար­դա­նյա­նը նույն­պես եր­կար տա­րի­ներ աշ­խա­տել է Թայ­դիի հետ։ Նրա բնու­թագր­մամբ` իր գոր­ծըն­կե­րը՝ հե­ռագ­րաց­րիչ Ռ. Կա­րա­պե­տյա­նը, բա­րե­խիղճ աշ­խա­տող էր։ Աշ­խա­տում էին 22 հո­գով, սա­կայն ա­մե­նա­բա­րե­խիղ­ճը Ռո­բերտն էր, շատ գրա­գետ էր: Բնա­վո­րու­թյամբ հան­գիստ էր, ստա­ցա­կան­նե­րը ի­րենք պի­տի գրեին, բայց ին­քը վերց­նում, խնամ­քով, գե­ղե­ցիկ ձե­ռագ­րով գրում էր ու նոր տա­նում բա­ժա­նե­լու։ Տան հոգ­սե­րից եր­բեք չէր խո­սում, միայն գի­տեին, որ կի­նը՝ Լյու­բան, հի­վանդ էր։ Կյան­քի վեր­ջին տա­րի­նե­րին վար­ձով էր ապ­րում, սուղ պայ­ման­նե­րում, բայց է­լի նույն բնա­վո­րու­թյամբ էր, հա­մեստ, մի կողմ քաշ­ված, իր գոր­ծին, նա, ինչ­պես Ֆլո­րան է նշում, ի­րե­նից էլ գրա­գետ էր, օր­վա ըն­թաց­քում միշտ շարժ­ման մեջ էր, և մեկ ան­գամ չտե­սան, որ բո­ղո­քեր, տրտն­ջար կամ գո­նե մի բա­ռով ա­սեր հոգ­նած եմ։
Իմ հե­րո­սի թո­ռը՝ Արև Ապ­րե­սո­վան, մո­րա­կան կող­մի պա­պի­կի մա­սին պատ­մում է հուզ­վե­լով։ Պա­պի­կը նրա հա­մար ա­ռաջ­նոր­դող կեր­պար է:

-Նա միայն մորս՝ Ռու­զան­նա­յի հետ էր սիր­տը բա­ցում,- ա­սում է Արևը ու շա­րու­նա­կում։ -Ծնն­դով Մար­տու­նու շր­ջա­նի Նն­գի գյու­ղից է, հայ­րը՝ Սու­րեն Կա­րա­պե­տյա­նը, ում գյու­ղում Դե­րունց Սու­րեն էին ա­սում, պատ­մու­թյան ու­սու­ցիչ էր ու խիստ ար­դար մարդ։ Պապս նրան էր քա­շել իր ե­զա­կի ազն­վու­թյամբ, կար­գա­պա­հու­թյամբ ու պա­տաս­խա­նատ­վու­թյամբ։ Հինգ զա­վակ է ու­նե­ցել և գրե­թե կես դար աշ­խա­տել է ՙԱր­ցախ­փոս­տում՚։ Շր­ջա­պա­տում իր վարք ու բար­քով բո­լո­րից տար­բեր­վում էր։ Աստ­վա­ծա­յին սեր կար նրա հո­գում, այդ սի­րով էր չա­փում աշ­խարհն ու մարդ­կանց։ Շախ­մատ էր խա­ղում, ե­րի­տա­սար­դա­կան տա­րի­նե­րին նրան ՙՖի­շեր՚ էին ա­սում, հե­ռուս­տա­ցույց էր նո­րո­գում, նրանց ըն­տա­նե­կան լու­սան­կա­րիչն էր, մի խոս­քով` ոս­կե մատ­ներ ու­ներ, բազ­մա­փե­շակ էր։ Մինչև կյան­քի վեր­ջը շախ­մա­տը նրա հոբ­բին էր և փոր­ձում էր սո­վո­րեց­նել զա­վակ­նե­րին ու թոռ­նե­րին, 21 թոռ ու 7 ծոռ ու­նի։ Պապս այն­պի­սի նվիր­վա­ծու­թյամբ էր հե­ռա­գիր տա­նում տնե­տուն, որ նրա նա­խան­ձախ­նդ­րու­թյա­նը կա­րե­լի էր նա­խան­ձել։ Հա­րա­զատ­նե­րը մի տե­սակ ծաղր էին տես­նում նրա Թայ­դի մա­կան­վան մեջ, ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քում հար­մար­վե­ցին։ Ժո­ղո­վուր­դը սի­րեց նրա պար­կեշ­տու­թյունն ու ազն­վու­թյու­նը։ Կյան­քում մե­կին վա­տու­թյուն ա­րած չկար, ե­ղել է` սպառ­նա­ցել են նրան, կոպ­տել են, բայց նա եր­բեք ա­փե­րից դուրս չի ե­կել, միշտ մնա­ցել է նր­բան­կատ ու ան­սահ­ման բա­րի։ Երբ ու­սա­նող էի, ճա­շի ժա­մին միշտ մեր տուն էր գա­լիս, ու ես հիա­նում էի նրա հան­դարտ կեց­ված­քով ու նրա բա­րի սր­տով։ Հի­շում եմ` եղ­բայրս կի­թառ էր գնել, լա­րե­րը հա­նեց, տվեց Ռո­բերտ պա­պի­կին, որ դնի իր թա­ռի վրա ու նվա­գի։ Ե­րաժշ­տա­կան կր­թու­թյուն չու­ներ, բայց հրա­շա­լի նվա­գում էր։ Կյան­քում նրա կար­գա­խոսն էր` ՙՍե­րավ կա­ցե՜ք, լա­վու­թյուն ը՜­րեք՚, ու նա իր ապ­րած կյան­քը դր­վա­գել է իր իսկ կար­գա­խո­սով։ Մեծ շր­ջա­պա­տի, մեծ գեր­դաս­տա­նի մարդ էր, բայց ին­քը էու­թյամբ մե­նակ մարդ էր, սի­րում էր ա­ռանձ­նա­նալ ու իր գոր­ծին մնալ միայ­նու­թյան մեջ, ինձ թվում է, որ նա ինչ գործ էլ որ ա­ներ, նույն կերպ կա­ներ։
ՙԱր­ցախ­փոստ՚ ՓԲԸ գոր­ծա­դիր տնօ­րեն Գա­րիկ Գրի­գո­րյա­նի խոս­քով` ե­թե եր­կու բա­ռով Ռ. Կա­րա­պե­տյա­նին բնու­թագ­րե­լու լի­նենք, կս­տաց­վի հետևյա­լը. գե­րազ­նիվ մարդ, խա­բել, կեղ­ծել, ե­րես­պաշ­տու­թյուն ա­նել չգի­տեր։ Ընդ­հան­րա­պես մար­դու մեջ եր­կու հատ­կա­նիշ ինձ հա­մար շատ գնա­հա­տե­լի է, դրանք են` ազն­վու­թյուն և պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն… Նրա բնա­վո­րու­թյան ըն­դգ­ծուն հատ­կա­նիշ­ներն են սրանք, հազ­վա­գյուտ տե­սակ էր։ Երբ նա ար­դեն հի­վանդ էր և գրե­թե ու­ժաս­պառ` աշ­խա­տում էր միևնույն պա­տաս­խա­նատ­վու­թյամբ։ Մի ան­գամ ե­կավ, թե` էլ ա­ռաջ­վա­նը չեմ, ինձ ա­զա­տիր աշ­խա­տան­քից, ա­սա­ցի` չէ, մնա` աշ­խա­տիր, մեկ-մեկ էլ օգ­նու­թյուն էինք տա­լիս, ծայ­րա­հեղ վի­ճա­կում էր, մտա­ծում էի եր­կու կո­պեկ կս­տա­նա, կա­րիք­նե­րը կհո­գա, ա­սում էինք` կօգ­նենք, այն­քան ազ­նիվ էր, որ հրա­ժար­վեց, ա­սաց` չեմ ու­զում, որ մար­դիկ ինձ­նից դժ­գոհ մնան։ Հե­ռագ­րե­րի 80 տո­կո­սը ՊԲ շտաբ էինք ու­ղար­կում, չէր ու­զում ծա­ռա­յո­ղա­կան ավ­տո­մե­քե­նա­յից օգտ­վել ու իր պար­տա­կա­նու­թյուն­նե­րը միշտ կա­տա­րում էր ոտ­քով քայ­լե­լով։
Իմ հար­ցին, թե ինչ կար­ծի­քի է ՙԱր­ցախ­փոս­տի՚ բա­կում Թայ­դի խոր­հր­դան­շա­կան հու­շա­քան­դակ տե­ղադ­րե­լու մա­սին, Գ. Գրի­գո­րյանն ա­սաց, որ ին­քը ըստ էու­թյան դեմ չէ, միայն թե այն գե­ղե­ցիկ լի­նի, ճա­շա­կով ու խո­սուն և, ա­մե­նա­կարևո­րը, ար­վես­տի գործ լի­նի։ ՙԵս որ­պես եր­րորդ սերն­դի ստե­փա­նա­կերտ­ցի գտ­նում եմ, որ ճիշտ լու­ծում գտ­նե­լու դեպ­քում այն մի շյուղ կա­վե­լաց­նի մեր քա­ղա­քի դի­մագ­ծին,- ա­սում է զրու­ցա­կիցս ու շա­րու­նա­կում,-Ստե­փա­նա­կեր­տը սոսկ քա­ղաք չէ, Ստե­փա­նա­կեր­տը մի­ջա­վայր է, ո­րը շունչ ու ո­գի ու­նի։ Ես ոչ թե ապ­րում եմ Ստե­փա­նա­կեր­տում, այլև այն զգում եմ ու ինձ նման շա­տե­րը, և նման կար­գի մարդ­կան­ցով է նաև կո­լո­րի­տա­նում Ստե­փա­նա­կեր­տի դի­մա­պատ­կե­րը, ին­չը բո­լո­րիս հա­մար շատ կարևոր է, և նաև դրա­նով ենք ապ­րում ու ապ­րեց­նում մեր մայ­րա­քա­ղա­քը՚։
ՙՀայ­բիզ­նես­բանկ՚-ի Խա­չեն մաս­նա­ճյու­ղի կա­ռա­վա­րիչ Ա­րա­յիկ Ա­վա­նե­սյա­նի բնո­րոշ­մամբ` Թայ­դին մեր քա­ղա­քի կո­լո­րի­տա­յին դեմ­քե­րից է։ Տա­րի­ներ ա­ռաջ մեկ-մեկ էլ ե­րե­խա­նե­րով չա­րաճ­ճիու­թյուն էինք ա­նում, հետևից վա­զում, մե­ծա­նա­լով հաս­կա­ցանք, որ Կենտ­րո­նը, Թայ­դին, Յա­րո­ջա­նը մեր քա­ղա­քի ընդ­հան­րա­կան դի­մագ­ծի մի նախշն են։ Շատ ենք խո­սում Ար­ցա­խում տու­րիզ­մը զար­գաց­նե­լու մա­սին, դրա խթա­նիչ­նե­րից մեկն էլ լե­գենդ­ներն են, մար­դիկ սի­րում են բա­ցա­հայ­տել լե­գենդ­նե­րը, իսկ մենք կեն­դա­նի ու նա­հա­տակ ժո­ղովր­դա­կան լե­գենդ­ներ ու­նենք` ինչ­քան ու­զեք։ Ու­նենք ան­հա­տա­կա­նու­թյուն­ներ, ո­րոնք Ղա­րա­բա­ղի այ­ցե­քարտն են, բայց առ այ­սօր մնում են չգ­նա­հատ­ված։ Վս­տահ եմ, որ ցան­կու­թյուն­նե­րի հա­մախ­մբ­ման դեպ­քում, մենք ֆի­նանս­նե­րի խն­դիր չենք ու­նե­նա։ Թայ­դին, գո­նե ինձ հա­մար լե­գենդ է, նա իմ ման­կութ օ­րե­րի ''Почтальон печкин''-ն է, ում մա­սին կա­րե­լի է տե­սա­ֆիլմ ու մուլտ­ֆիլմ նկա­րա­հա­նել։ ՙԱր­ցախ­փոս­տի՚ դի­մաց նրա քան­դա­կը կանգ­նեց­նե­լով ոչ միայն կհա­վեր­ժաց­նենք նրա կեր­պարն ու հի­շա­տա­կը, այլև մեր սե­րունդ­նե­րին կկ­տա­կենք մի փոքր հուշ-պա­տա­ռիկ այդ հի­րա­վի ազն­վա­գույն մար­դու մա­սին։
Ստե­փա­նա­կեր­տի քա­ղա­քա­պե­տի ընտ­րար­շա­վի ըն­թաց­քում մենք թի­մով մի քա­նի կարևոր գա­ղա­փար­ներ ենք ա­ռաջ քա­շել։ Մա­հը խոր­հր­դան­շող շատ հու­շար­ձան-հու­շա­քա­րեր ու­նենք, իսկ կյան­քը, ծնուն­դը, ա­պա­գան խոր­հր­դան­շող` շատ քիչ բան։
Իմ այն հար­ցին, թե չէր ցան­կա­նա իր գա­ղա­փա­րը կյան­քի կո­չել, ան­գամ քա­ղա­քա­պետ չըն­տր­վե­լու դեպ­քում, Ա. Ա­վա­նե­սյանն ա­սաց.
-Ընտ­րու­թյուն­նե­րից ա­ռաջ ես ոչ հան­րա­յին դեմք եմ ե­ղել, ընտ­րու­թյուն­նե­րից հե­տո էլ փոր­ձում եմ լի­նել այդ­պի­սին։ Զբաղ­վում եմ իմ և ինձ վս­տահ­ված գոր­ծե­րով։ Ե­թե այ­սօր փոր­ձեմ կյան­քի կո­չել իմ նա­խընտ­րա­կան ծրագ­րի կե­տե­րից մե­կը, ինձ ճիշտ չեն հաս­կա­նա։ Թատ­րո­նի մա­սին էլ եմ շատ խո­սել, բայց ինձ ի­րա­վա­սու չեմ հա­մա­րում` չու­նե­նա­լով լծակ­ներ ձեռքս վերց­նել ինչ-ինչ գոր­ծեր։ Նա­խա­ձեռ­նու­թյունն իմ ձեռ­քը չեմ վերց­նի, սա­կայն ե­թե լի­նեն գոր­ծը գլուխ բե­րող նա­խան­ձախն­դիր մար­դիկ, ա­պա պատ­րաստ եմ իմ հա­մեստ ներդ­րումն ու­նե­նալ այս կամ այն ծրագ­րի ի­րա­կա­նաց­ման գոր­ծում։ Ինչ վե­րա­բե­րում է Թայ­դիի հու­շա­քա­րի տե­ղադր­մա­նը, պատ­րաստ եմ ֆի­նան­սա­կան օգ­նու­թյուն տրա­մադ­րել, ե­թե Մշա­կույ­թի նա­խա­րա­րու­թյու­նը, քա­ղա­քա­պե­տա­րա­նը հար­մար կգտ­նեն: Ե­թե ի­րա­վա­սու օ­ղակ­նե­րում կգտ­նեն, որ այն անհ­րա­ժեշտ ատ­րի­բուտ է մեր քա­ղա­քի հա­մար, նո­րից եմ կրկ­նում` ես պատ­րաստ եմ, և ար­դեն պատ­կե­րաց­նում եմ, թե այդ հու­շա­քան­դա­կը ինչ­պի­սին պի­տի լի­նի։ Այն պետք չէ, որ չա­փե­րով շատ մեծ լի­նի և թող լի­նի մեր` ստե­փա­նա­կերտ­ցի­նե­րիս ՙԾա­ղիկ ծա­խող Կա­րա­բա­լան՚։
Կար­ծում եմ` այն ժա­մա­նա­կաշր­ջան է խոր­հր­դան­շե­լու, ո­րով­հետև հա­մա­ցան­ցը ներ­կա­յումս այն­պի­սի հնա­րա­վո­րու­թյուն է ըն­ձե­ռում, որ հե­ռու չէ այն օ­րը, երբ այլևս փոստ, հե­ռա­գիր կոչ­վող հաս­կա­ցու­թյուն­նե­րը հայ­տն­վե­լու են Կար­միր գր­քում։ Այն նաև հե­ռա­ցող ժա­մա­նա­կաշր­ջան ու վե­րա­ցող մաս­նա­գի­տու­թյուն է խոր­հր­դան­շե­լու։

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Mon, 11 Nov 2019 16:29:03 +0000
ԽԱՉԵՆԻ ԱՄԵՆԱԵՐԿԱՐԱԿՅԱՑ ԶՈՒՅԳԸ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27740-2019-11-06-15-49-19 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27740-2019-11-06-15-49-19 ԽԱՉԵՆԻ ԱՄԵՆԱԵՐԿԱՐԱԿՅԱՑ ԶՈՒՅԳԸ
Սր­բու­հի ՎԱ­ՆՅԱՆ

 Ղա­զա­րյան ա­մու­սին­նե­րը՝ Սու­րեն պապն ու Ե­լե­նա տա­տը Խա­չեն գյու­ղի ա­մե­նա­տա­րեց զույգն են։ Միա­սին են ար­դեն 70 տա­րի, 94, 93, տա­րե­կան են։

Սու­րեն պա­պը Հայ­րե­նա­կան մեծ պա­տե­րազ­մի միակ կեն­դա­նի վկան է գյու­ղում։ ՙՇա­տե­րը կա­յին, է~հ, մե­ռան-գնա­ցին,- վեր­հի­շում է նա մեզ հետ զրու­ցե­լիս և հա­յաց­քը հա­ռում հե­ռու սա­րե­րին։-Ա­մեն ինչ հի­շում եմ, բա­լա ջան, ոչ մի բան չեմ մո­ռա­ցել...Հի­շում եմ իմ ման­կու­թյու­նը, որ ան­ցել է այս գյու­ղում, այս հան­դե­րում, հի­շում եմ, թե ինչ­պես եմ գնա­ցել Ֆրոնտ....բա դա մո­ռա­նա­լու՞ բան է։ Շատ ծանր կյանք եմ ու­նե­ցել, բայց դե՝պինդ ոս­կոր եմ, ապ­րել եմ՚։ Թեք­վում է դե­պի կող­քին նս­տած, տա­րի­քից կո­րա­ցած, սմ­քած կի­նը ու տմբտմ­բաց­նում գլու­խը՝ մե­ծա­ցանք։ Կի­նը նա­յում է նրան, ո­չինչ չի խո­սում։ ՙԷհ, խռով­կան է պա­ռավս, ջա­հել ժա­մա­նակ էլ այդ­պի­սին էր,-շա­րու­նա­կում է ծե­րու­նին։- Չնա­յած ես էլ մի բա­րի պտուղ չէի, ա­ռիթ­ներ տվել եմ։ Մար­դու­նը իր կինն ա, մնա­ցա­ծը սուտ բան ա։ Դա ես հի­մա հաս­տատ գի­տեմ։ Բնու­թյունն ինքն է այդ­պես հո­գա­ցել, ու ճիշ­տը դա է՚։
Սու­րեն պա­պը 1925 թվա­կա­նին է ծն­վել։ Երբ սկս­վեց Մեծ Հայ­րե­նա­կա­նը, 15-16 տա­րե­կան էր ըն­դա­մե­նը։ 1943 թվի հուն­վա­րի 5-ին հո­րը տա­րան (նա այդ­պես էլ հետ չե­կավ)։ Ըն­դա­մե­նը 10 օր անց պա­տե­րազմ պի­տի գնար նաև 18-ա­մյա Սու­րե­նը։ Ի­րեն բախտ պի­տի վի­ճակ­վեր ողջ մնալ, վե­րա­դառ­նալ հայ­րե­նի գյուղ, աշ­խա­տել, ըն­տա­նիք կազ­մել ու ե­րե­խա­ներ մե­ծաց­նել։
Ե­լե­նան ի­րենց հարևանն էր, դեռ մինչև պա­տե­րազ­մը նկա­տել էր՝ գե­ղե­ցիկ, բաց գույ­նի աչ­քե­րով, սպի­տակ աղ­ջիկ էր։ Բայց դե ժա­մա­նակ չկար ա­ռա­ջարկ ա­նե­լու, ժա­մա­նակ­նե­րը խառն էին։ Երբ պա­տե­րազ­մից վե­րա­դար­ձավ, Ե­լե­նա­յի հետ սկ­սե­ցին աշ­խա­տել կոլ­տն­տե­սու­թյու­նում։ Հենց այդ­տեղ էլ հաս­կա­ցավ՝ նա այն միակն է, ո­րի հետ կու­զե­նա ապ­րել ամ­բողջ կյան­քը։
ՙՇատ սի­րուն էր, աչքս բռ­նեց,-նա­յե­լով կնո­ջը, վեր­հի­շում է Սու­րեն պա­պը։-Լավ ու վատ՝ ա­վե­լի քան 69 տա­րի միա­սին ենք անց­կաց­րել, 4 ե­րե­խա մե­ծաց­րել՝ 3 աղ­ջիկ, մեկ տղա՚ՙ։ Զա­վակ­նե­րից միայն մեկն է ապ­րում գյու­ղում։ Դուստ­րե­րից մե­կին կորց­րին։ Վիշ­տը ծե­րու­նի­նե­րը կրե­լու են ամ­բողջ կյան­քի ըն­թաց­քում։ Միակ տղան ապ­րում է Թուրք­մենս­տա­նում։

Ա­մու­սին­նե­րը հի­մա հի­շո­ղու­թյուն­նե­րով են ապ­րում. զա­վակ­ներն ու թոռ­ներն այ­ցե­լում կամ օգ­նում են՝ երբ կա­րո­ղա­նում են։ Չեն նե­ղա­նում, Ե­լե­նա տատն ա­սում է՝ կյան­քի օ­րենքն է այդ­պի­սին, ի­րենք չար­չար­վել, մե­ծաց­րել են ի­րենց զա­վակ­նե­րին, նրանք էլ պի­տի ծնո­ղա­կան ի­րենց պարտ­քը կա­տա­րեն։
Սու­րեն պա­պի հետ մեր զրույ­ցը ծա­վալ­վեց հիմ­նա­կա­նում Մեծ Հայ­րե­նա­կա­նի շուրջ. պա­տե­րազ­մի վե­տե­րա­նը տե­ղե­կաց­րեց` ծա­ռա­յել սկ­սել է Դաղս­տա­նից։ Ռազ­մա­ճա­կա­տի մի քա­նի թեժ կե­տե­րում է ե­ղել, այդ թվում՝ Ստա­լինգ­րա­դում, Վոլ­գոգ­րա­դում, Լվո­վում, Դնեպ­րո­պետ­րովս­կում, հա­սել է մինչև Չե­խոս­լո­վա­կիա։ Վի­րա­վոր­վել է ե­րեք ան­գամ, մի քա­նի ա­միս ստա­ցել բու­ժում ու վե­րա­դար­ձել մար­տի դաշտ։ ՙԼավ գն­դաց­րորդ եմ ե­ղել, - գն­դա­ցիրս ՙՄաք­սիմ՚ տե­սա­կի էր,-հպար­տա­նում է զրու­ցա­կիցս։- Լե­գեն­դար զենք էր, մեկ րո­պեում մինչև 300 կրա­կոց է ար­ձա­կում՚։ 1944 թվա­կա­նի մար­տին, եր­րորդ ան­գամ վի­րա­վոր­վե­լուց հե­տո նա զո­րացր­վում է։ Վե­րա­դառ­նա­լով տուն, չի մո­ռա­նում ոչ պա­տե­րազ­մը, ոչ ա­ռա­վել ևս այդ ըն­թաց­քում ձեռք բե­րած ըն­կեր­նե­րին։
ՙՀադ­րու­թից մի լավ ըն­կեր ու­նեի՝ Ար­տա­շե­սը Մկր­տու­մյան։ Նա ինձ հա­մար հա­րա­զատ եղ­բոր պես էր։ Պա­տե­րազ­մից հե­տո Կի­րո­վա­բա­դում էր ապ­րում։ Հրա­վի­րել էի աղջ­կաս հար­սա­նի­քին, ե­կավ։ Ցա­վոք, Ար­տա­շին կորց­րի հե­տո, երբ ադր­բե­ջան­ցի­նե­րը հա­յե­րին քշե­ցին Կի­րո­վա­բա­դից՚,-պատ­մում է Սու­րեն պա­պը, հա­վե­լե­լով, որ Ար­տաշն իր հին՝ նեղ ու լայն օ­րե­րի ըն­կերն է։ Հի­մա ըն­կեր­նե­րը չկան, կորց­րեց շա­տե­րին։ Կող­քին մնա­ցել է միայն կյան­քի ըն­կե­րը՝ Ե­լե­նան, ո­րը հի­մա և ՙկռ­վը­հըն­գե­րա՚, և
ՙզրուց­հըն­գեր՚։ ՙՀա, բա­լա ջան, ծե­րա­ցել ենք, մեկ-մեկ չա­րա­նում էլ ենք ի­րար վրա՚,-ա­սում է նա։
Ե­լե­նան խո­րի­մաստ ժպ­տում է միայն։ ՙ Եր­կու տա­րի հետևիցս վա­զում էր, պինդ էր սի­րա­հար­վել։ Մի եր­կու տա­րի թա­քուն-աշ­կառ հան­դի­պե­ցինք, հե­տո ա­մուս­նա­ցանք։ Ծանր էր ապ­րում ի­րենց ըն­տա­նի­քը. մայրն աղջ­կա­տար էր, ա­ռանց հայր էին՝ կորց­րել են ֆրոն­տում։ ՙԻմ ծնող­ներն ա­վե­լի ա­պա­հով էին ապ­րում, օգ­նե­ցին՝ տուն շի­նե­ցինք, ըն­տա­նիք դար­ձանք՚,- զրույ­ցին խառն­վում է կի­նը։- 22 տա­րե­կան էի..... Տա­րի­ներս թռան-գնա­ցին....՚
Սու­րեն պա­պը պատ­մում է , որ աչ­քա­բաց ե­րի­տա­սարդ էր, կոլ­խո­զում սկզ­բից տա­վա­րա­ծի, ա­պա և մե­խա­նի­զա­տո­րի, կոմ­բայ­նա­վա­րի ու տրակ­տո­րիս­տի, պա­հես­տա­պե­տի գործ վս­տա­հե­ցին։ Բո­լոր գոր­ծե­րը պատ­վով է կա­տա­րել, դժ­վա­րու­թյուն­նե­րից չի եր­կն­չել։
Այ­սօր, ար­դեն 94-ա­մյա ծե­րու­նին աշ­խա­տում է քիչ հի­շել իր կյան­քի դառ­նու­թյուն­նե­րը, ա­սում է` վա­տը պետք է մո­ռա­նալ, հի­շո­ղու­թյան մեջ պա­հե­լով միայն դրա­կա­նը։ Կի­նը լուռ գլուխն է շար­ժում՝ ի նշան հա­մա­ձայ­նու­թյան։ Գու­ցե հենց դա՞ է այս զույ­գի եր­կա­րա­կե­ցու­թյան գաղտ­նի­քը…

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Wed, 06 Nov 2019 15:47:40 +0000
ՄԻ ԼՈՒ­ՍԱՆ­ԿԱ­ՐԻ ՊԱՏ­ՄՈՒ­ԹՅՈՒՆ... http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27739-2019-11-06-15-43-11 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27739-2019-11-06-15-43-11 ՄԻ ԼՈՒ­ՍԱՆ­ԿԱ­ՐԻ ՊԱՏ­ՄՈՒ­ԹՅՈՒՆ...
Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

 Հին պատ­մա­կան փաս­տաթղ­թե­րի, դեղ­նած ու խու­նա­ցած լու­սան­կար­նե­րի հան­դեպ թու­լու­թյուն շա­տերս ու­նենք, հատ­կա­պես երբ դրանք ժա­մա­նա­կի հետքն ու կնիքն են կրում: Ան­հայտ հե­ղի­նա­կի` ձեզ ներ­կա­յաց­վող լու­սան­կարն ար­ված է ան­ցյալ դա­րի 60-ա­կան­նե­րին։ Ա­վե­լի կոնկ­րետ` 1963 թվա­կա­նին։

Ծա­նոթ դեմ­քե­րի կող­քին կան նաև, գո­նե մեզ հա­մար ան­հայտ ան­ձինք, ո­րոնց հնա­րա­վոր է մեր ըն­թեր­ցող­նե­րը ճա­նա­չեն։ Ա­ռա­ջին շար­քի կենտ­րո­նում Բո­րիս Բաղ­դա­սա­րյանն է (կո­մե­րիտ­միու­թյան Ստե­փա­նա­կեր­տի քաղ­կո­մի 1-ին քար­տու­ղար)։ Երկ­րորդ շար­քից ա­ռա­ջի­նը Ջա­լալ Գալս­տյանն է (ՙՄեհ­սուլ՚ մար­զա­յին սպորտ­կո­մի­տեի նա­խա­գահ), հա­ջոր­դա­բար՝ Բու­դաղ Հա­րու­թյու­նյան (մե­տա­ղամ­շակ­ման գոր­ծա­րա­նի տնօ­րեն), Ռո­բերտ Խա­չատ­րյան (կո­մե­րիտ­մարզ­կո­մի 3-րդ քար­տու­ղար), Սեր­գեյ Բախ­շի­յան (Աս­կե­րա­նի գյու­ղա­կան շրջ­գործ­կո­մի նա­խա­գահ), Սեր­գեյ Դա­վի­դով (գի­նու գոր­ծա­րա­նի տնօ­րեն), Սու­րեն Ջա­մա­լյան (Միջ­շր­ջա­նա­յին կի­նո­վար­ձույ­թի գրա­սե­նյա­կի տնօ­րեն), Սու­րեն Կա­րա­պե­տյան (Պատ­մաերկ­րա­գի­տա­կան թան­գա­րա­նի տնօ­րեն), Ռու­բեն Շու­մա­նյան (Շու­շիի կուսշ­րջ­կո­մի 3-րդ քար­տու­ղար), Մու­շեղ Օ­հան­ջա­նյան (Մարզ­գործ­կո­մի նա­խա­գահ)։ Երկ­րորդ շար­քից ա­ռա­ջի­նը Սեր­գեյ Դավ­թյանն է (կո­մե­րիտ­մարզ­կո­մի 1-ին քար­տու­ղար), հա­ջոր­դա­բար՝ Իմ­րան Խա­չատ­րյան (կու­սակ­ցու­թյան ԼՂ մարզ­կո­մի պրո­պա­գան­դա­յի և ա­գի­տա­ցիա­յի բաժ­նի վա­րիչ), Ա­լեք­սանդր Հա­րու­թյու­նյան (կուս­մարզ­կո­մի 3-րդ քար­տու­ղար), Եր­վանդ Բաղ­դա­սա­րյան (Մարզ­գործ­կո­մի նա­խա­գա­հի 1-ին տե­ղա­կալ), Ար­շակ Ա­ղա­ջա­նյան (կո­մե­րիտ­մարզ­կո­մի նախ­կին 1-ին քար­տու­ղար), Ար­մո Սո­ղո­մո­նյան (կու­սակ­ցա­կան աշ­խա­տող)։
Եր­րորդ շար­քի ձա­խից ա­ռա­ջի­նը խմ­բա­գիր, լրագ­րող Մա­մի­կոն Մար­գա­րյանն է, կող­քի­նի ինք­նու­թյու­նը մեզ չհա­ջող­վեց պար­զել, հա­ջոր­դը՝ Սեր­գեյ Խա­չատ­րյան (Ղար­մե­տաքս­կոմ­բի­նա­տի տնօ­րեն), ա­պա` Ա­րամ Գրի­գո­րյան (Մար­տա­կեր­տի կուսշ­րջ­կո­մի 1-ին քար­տու­ղար), հա­ջոր­դը՝ հա­մա­պա­տաս­խա­նա­բար Ջա­միլ Բեգ­լա­րով (Մարզ­գործ­կո­մի նա­խա­գա­հի տե­ղա­կալ), Գուր­գեն Մել­քու­մյան (կու­սակ­ցու­թյան ԼՂ մարզ­կո­մի 1-ին քար­տու­ղար), Հայկ Սարգ­սյան (կու­սակ­ցու­թյան Հադ­րու­թի շրջ­կո­մի 1-ին քար­տու­ղար)։
Եր­կա­րա­մյա կո­մե­րի­տա­կան, կու­սակ­ցա­կան ու արհ­միու­թե­նա­կան բնա­գա­վա­ռի ա­ռա­ջա­մար­տիկ Սեր­գեյ Դավ­թյա­նը վս­տահ է, որ ի­րենք ԼՂԻՄ մարզ­կո­մի ա­ռա­ջին քար­տու­ղար Գուր­գեն Մել­քու­մյա­նի շուրջ բո­լո­րել են Բեր­քա­ձո­րում (նախ­կին Հա­սա­նա­բադ), թիվ 2 կոլ­տն­տե­սու­թյան տա­րած­քում։ Հին կո­մե­րի­տա­կան և կու­սակ­ցա­կան աշ­խա­տող­նե­րի հան­դի­պում է։ Ըստ Ս. Դավ­թյա­նի` հան­դիպ­ման, ա­պա` լու­սան­կար­վե­լու հիմ­նա­կան պատ­ճառ­նե­րից մե­կը ե­րի­տա­սար­դու­թյան շր­ջա­նում կու­սակ­ցու­թյան ընտ­րած կուր­սի գա­ղա­փա­րա­խո­սու­թյան, կո­մու­նիս­տա­կան դաս­տիա­րա­կու­թյան տա­րա­ծումն էր։ Բո­լոր ներ­կա­ներն այս կամ այն կերպ ներգ­րավ­ված էին ե­րի­տա­սար­դու­թյան հետ տար­վող աշ­խա­տանք­նե­րին։ Նրան­ցից յու­րա­քան­չյուրն իր պարտքն է հա­մա­րել կա­տա­րած աշ­խա­տան­քի մա­սին տե­ղե­կատ­վու­թյուն ներ­կա­յաց­նել կու­սակ­ցու­թյան մարզ­կոմ, խմ­բագ­րու­թյուն և հա­մա­պա­տաս­խան ա­տյան­ներ։ Ձևա­վոր­ված էր, այս­պես կոչ­ված, ՙՀե­ղա­փո­խա­կան փառ­քի շտաբ՚, ո­րը ղե­կա­վա­րում էր կու­սակ­ցու­թյան մարզ­կո­մի ա­ռա­ջին քար­տու­ղա­րը։ Նպա­տակն էր Հոկ­տեմ­բե­րյան հե­ղա­փո­խու­թյան ո­գով դաս­տիա­րա­կել ե­րի­տա­սար­դու­թյա­նը։

Ս. Դավ­թյա­նի կար­ծի­քով, այդ ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նի հի­շո­ղու­թյուն­ներն ա­վե­լի հա­րուստ են, հե­տաքր­քիր: Տար­վող գա­ղա­փա­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րի մա­կար­դա­կը շատ բարձր էր։
Տա­րի­նե­րի փոր­ձա­ռու­թյամբ թրծ­ված կու­սակ­ցա­կան-արհ­միու­թե­նա­կան վաս­տա­կա­շատ աշ­խա­տո­ղի կար­ծի­քով` ներ­կա­յումս ե­րի­տա­սարդ­նե­րի հետ լուրջ, նպա­տա­կա­յին գա­ղա­փա­րա­կան աշ­խա­տանք չի տար­վում։ Հար­ցիս, թե Գուր­գեն Մել­քու­մյանն ինչ­պի­սի ղե­կա­վար է ե­ղել, Ս. Դավ­թյանն ա­սաց. ՙԹույլ ղե­կա­վար է ե­ղել, բայց հրա­շա­լի անձ­նա­վո­րու­թյուն էր՚։ Ե­րի­տա­սար­դու­թյան հան­դեպ ան­չափ ու­շա­դիր էր, նրանց բո­լոր խն­դիր­նե­րը ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­նում էր պա­հում։ Գա­ղա­փա­րա­կան ճա­կա­տի ռահ­վի­րա­նե­րից Ս. Դավ­թյանն ա­ռանձ­նաց­րեց Սեր­գեյ Խա­չատ­րյա­նին, Հայկ Գաս­պա­րյա­նին,
Սու­րեն Կա­րա­պե­տյա­նին, Սու­րեն Ջա­մա­լյա­նին, Սեր­գեյ Դա­վի­դո­վին, Ջա­լալ Գալս­տյա­նին, Ա­րամ Գրի­գո­րյա­նին, Ա­րամ Բա­բա­յա­նին։
Ան­կեղ­ծա­նա­լով` Ս. Դավ­թյա­նը նաև ա­սաց, որ ե­թե ի­րեն վերս­տին ծն­վե­լու հնա­րա­վո­րու­թյուն տր­վեր, ա­պա ինքն ա­ռանց վա­րա­նե­լու կր­կին կգ­նար նույն ճա­նա­պար­հով... Իսկ դա, ըստ մեր հե­րո­սի, խիստ, սա­կայն ար­դա­րա­ցի լի­նե­լու, ազ­նիվ ապ­րե­լու ճա­նա­պարհն է։ Ներ­կա­յիս նո­րա­թուխ և ար­դեն զգա­լի ճա­նա­պարհ ան­ցած գոր­ծիչ­նե­րին, ով­քեր քիչ թե շատ հե­ղի­նա­կու­թյուն են վա­յե­լում ժո­ղովր­դի շր­ջա­նում, խոր­հուրդ տվեց նոր թափ հա­ղոր­դել ի­րենց ծրագ­րե­րին և հետևել, որ ի­րենց բո­լոր նա­խա­ձեռ­նու­թյուն­նե­րը կյան­քի կոչ­վեն։
Ե­րի­տա­սարդ­նե­րին ցան­կա­ցավ գա­ղա­փա­րա­պես հա­սու­նա­նալ, ու­ժե­ղա­նալ և եր­բեք չձգ­տել պաշ­տո­նի` անձ­նա­կան հար­ցե­րը լու­ծե­լու հա­մար։ Լա­վա­գույն պաշ­տո­նյան նա է, ով մի կողմ է դնում անձ­նա­կան հե­տաք­րք­րու­թյուն­նե­րը, ա­մեն ինչ ստո­րա­դա­սում երկ­րի շա­հե­րին։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Wed, 06 Nov 2019 15:36:53 +0000
ՊԱ­ՏԱ­ՆԻ ԱՃ­ՊԱ­ՐԱ­ՐԸ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27677-2019-10-25-14-41-13 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27677-2019-10-25-14-41-13 ՊԱ­ՏԱ­ՆԻ  ԱՃ­ՊԱ­ՐԱ­ՐԸ
Լու­սի­նե ՇԱ­ԴՅԱՆ

 Աճ­պա­րա­րու­թյունն ար­վես­տի յու­րա­հա­տուկ ժան­րե­րից է: Ստե­փա­նա­կերտ­ցի­նե­րի հի­շո­ղու­թյան մեջ դեռևս թարմ են հայտ­նի աճ­պա­րար Ռա­ֆա­յել Պետ­րո­սյա­նի ե­լույթ­նե­րը, ո­րոնք անց­նում էին լեփ-լե­ցուն դահ­լիճ­նե­րում: Նրա Միա­ցյալ Նա­հանգ­ներ տե­ղա­փոխ­վե­լուց հե­տո այդ դաշ­տը մի տե­սակ ամ­լա­ցել է:

Այս ո­լոր­տում, հու­րա­խու­թյուն հան­դի­սա­տե­սի, իր ա­ռա­ջին քայ­լերն է ձեռ­նար­կում 13-ա­մյա Լևոն Մեժ­լու­մյա­նը: Հե­տաք­րք­րա­սեր տղա­յին մո­գա­կան ու զար­մա­նահ­րաշ աշ­խար­հը ձգել է ի­նը տա­րե­կա­նից: Հե­ռուս­տա­տե­սու­թյամբ դի­տե­լով աճ­պա­րա­րա­կան մի շարք հնարք­ներ` Լևո­նը հա­մակ­վեց ա­ռեղծ­վա­ծա­յին երևույթ­նե­րը բա­ցա­հայ­տե­լու մեծ ոգևո­րու­թյամբ: Աճ­պա­րա­րու­թյան ար­վես­տը գայ­թակ­ղեց տղա­յին, նրան մղեց ինք­նու­սուց­ման:Հա­մա­կարգ­չի մի­ջո­ցով ու­սում­նա­սի­րե­լով ար­վես­տի այս ճյու­ղի պատ­մու­թյու­նը, Լևո­նին շու­տով հա­ջող­վեց բա­ցա­հայ­տել այս կա­խար­դա­կան աշ­խար­հի շատ գաղտ­նիք­ներ: Նրա ա­ռա­ջին հան­դի­սա­տե­սը ըն­տա­նի­քի ան­դամ­ներն էին, հա­րա­զատ­ներն ու բա­րե­կամ­նե­րը: Ըն­տա­նե­կան բո­լոր մի­ջո­ցա­ռում­նե­րը հա­մեմ­վում էին տղա­յի նո­րա­նոր հնարք­նե­րով: Այ­սօր Լևո­նը հան­դի­սա­տե­սի լայն շր­ջա­նակ ու­նի: Հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լով ՙ Kids Show Stepanakert՚ կազ­մա­կեր­պու­թյան հետ` պա­տա­նին տո­նա­կան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րը վե­րա­ծում է հրաշք­նե­րով լի հե­քիա­թի:
Հան­դի­սա­տե­սին Լևո­նը ներ­կա­յա­նում է Leo Magic կեղ­ծան­վամբ: ՙԵրբ ինձ հա­ջող­վում է գրա­վել հան­դի­սա­տե­սի ու­շադ­րու­թյու­նը, զվար­ճաց­նել ու ժպիտ պարգևել նրան, երբ զգում եմ, որ իմ ներ­կա­յու­թյունն ա­նի­մաստ չէ, հա­մակ­վում եմ հպար­տու­թյամբ և ու­րա­խու­թյամբ, ներշ­նչ­վում կա­տա­րե­լա­գործ­վե­լու ձգ­տու­մով՚,- ա­սում է պա­տա­նի աճ­պա­րա­րը:

Աճ­պա­րա­րու­թյան ար­վես­տը սի­րո­ղա­կա­նից պրո­ֆե­սիո­նալ մա­կար­դա­կի հասց­նե­լու հա­մար Լևո­նը ջանք ու ե­ռանդ չի խնա­յում: Այ­սօր նա տի­րա­պե­տում է մի շարք հնարք­նե­րի, ո­րոն­ցից հին­գը հե­ղի­նա­կա­յին են: Իր հիա­նա­լի հնարք­նե­րով Լևո­նը զար­մաց­րեց նաև ինձ, և քա­նի որ գաղտ­նիու­թյունն աճ­պա­րա­րու­թյան հիմ­նա­կան սկզ­բունք­նե­րից է, Լևոնն այն ինձ հա­մար այդ­պես էլ չբա­ցա­հայ­տեց: Ան­կեղ­ծա­ցավ, որ միայն մի ան­գամ է խախ­տել այդ սկզ­բուն­քը, այն էլ՝ հայ­րի­կի հետ: Մեզ հետ զրույ­ցում Լևո­նը նշեց, որ աճ­պա­րա­րու­թյան ար­վես­տին տի­րա­պե­տե­լու հա­մար անհ­րա­ժեշտ է օժտ­ված լի­նել ձեռ­քե­րի ու մատ­նե­րի ճարպ­կու­թյամբ հան­դի­սա­տե­սին կլա­նե­լու, հիպ­նո­սաց­նե­լու կա­րո­ղու­թյամբ: Ար­վես­տի այս ժան­րում Լևոնն ա­ռանձ­նաց­նում է հար­ցա­կա­նի մո­գու­թյու­նը և խոս­տո­վա­նում, որ այն իր մոտ ա­ռա­վել հա­ջող­ված է: Մայ­րը՝ Ար­մի­նեն, ա­սում է, որ որ­դուն ան­չափ ու­րա­խաց­նում է նո­րա­նոր հնարք­նե­րի տի­րա­պե­տու­մը, դի­մա­ցի­նին զար­մաց­նե­լու կա­րո­ղու­թյու­նը: Ի դեպ, Լևոնն իր տա­ղան­դը գե­նե­տի­կո­րեն չի ժա­ռան­գել. նրա շնոր­հը բնա­ծին է: Մայ­րիկն ա­սում է, որ որ­դին ա­նընդ­հատ պրպ­տում­նե­րի մեջ է, նրա մոտ սո­վո­րա­բար ա­մեն ինչ շատ հեշտ է ստաց­վում:
Սրա­միտ տղան միշտ էլ տար­բեր­վել է իր հա­սա­կա­կից­նե­րից և գտն­վել է ու­շադ­րու­թյան կենտ­րո­նում: Նա Ստե­փա­նա­կեր­տի Խ. Ա­բո­վյա­նի ան­վան թիվ 1 հիմ­նա­կան դպ­րո­ցի 8-րդ դա­սա­րա­նի ա­շա­կերտ է: Դպ­րո­ցում ա­պա­հո­վում է գե­րա­զանց գնա­հա­տա­կան­ներ, նա­խընտ­րում է բնա­գի­տա­կան ա­ռար­կա­նե­րը: Աճ­պա­րա­րու­թյու­նը Լևո­նի հա­մար հոբ­բի է: Ի­րա­կա­նում տղան ե­րա­զում է դի­մած­նո­տա­յին բժիշկ դառ­նալ: Սպոր­տում նույն­պես Լևոնն ար­ձա­նագ­րել է բա­զում հա­ջո­ղու­թյուն­ներ: Ար­դեն 4-րդ տա­րին է, ինչ զբաղ­վում է կիո­կու­շին կա­րա­տեով: Մաս­նակ­ցել է Ար­ցա­խի, Հա­յաս­տա­նի, Վրաս­տա­նի, Եվ­րո­պա­յի բաց ա­ռաջ­նու­թյուն­նե­րին, նվա­ճել մե­դալ­ներ, գա­վաթ­ներ, պատ­վոգ­րեր, շա­կա­նա­կա­գույն գո­տի: Լևո­նը զբաղ­վում է նաև սե­ղա­նի թե­նի­սով: Հա­մա­տե­ղե­լով ար­վես­տը, սպորտն ու ու­սու­մը` շնոր­հա­շատ տղան ա­ռաջ­նորդ­վում է հետևյալ կար­գա­խո­սով՝ հս­տակ քայ­լեր մշա­կել ու հա­մա­կարգ­ված աշ­խա­տել: Նա դեռ առջևում բա­զում հե­տաքր­քիր նա­խագ­ծեր ու­նի:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Fri, 25 Oct 2019 14:37:39 +0000
ՀՈ­ՎԻ­ՎԸ կամ՝ ՍԱ­ՐԵ­ՐԻ ՙԳԵ­ՆԵ­ՐԱ­ԼԸ՚ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27657-2019-10-23-11-56-38 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27657-2019-10-23-11-56-38 ՀՈ­ՎԻ­ՎԸ  կամ՝ ՍԱ­ՐԵ­ՐԻ ՙԳԵ­ՆԵ­ՐԱ­ԼԸ՚
Նվարդ ՍՈ­ՂՈ­ՄՈ­ՆՅԱՆ

(Դի­ման­կա­րի էս­քիզ)
Ի­րիկ­նա­նում է։ Արևն իր վեր­ջին շո­ղե­րը քա­շել էր սա­րե­րի հետևը՝ եր­կն­քի վրա թող­նե­լով թեթևա­կի շա­ռա­գույ­նը։ Գյու­ղա­կան ա­ռօ­րյա­յին հա­տուկ ի­րա­րան­ցու­մը չկար. ոչ ա­նա­սուն­նե­րի բա­ռաչ, ոչ ե­րե­խա­նե­րի աղ­մուկ¬ա­ղա­ղակ։ Ոչ մի կանչ, ոչ մի ձայն չէր խա­թա­րում ժա­մը, և աստ­վա­ծա­յին խա­ղա­ղու­թյան մեջ ոչ­խա­րի հո­տը սա­րից իջ­նում է... 

Ե­կան, ե­կան, ե­կան, և ծայ­րը չէր երևում։ Վեր­ջա­պես երևաց նա՝ հո­վի­վը.
-Հը¬ռը¬ռը¬ե...։¬ Բո­լոր հո­վիվ­նե­րը նույն ձայ­նար­կու­թյամբ են քշում հո­տը։ Տե­սա­րանն այն­քան պատ­կե­րա­վոր էր, որ չէի կա­րող չհի­շել ՙՄենք ենք, մեր սա­րե­րը՚ (ըստ Հրանտ Մաթևո­սյա­նի) հայտ­նի կի­նոն­կա­րի այն տե­սա­րա­նը, երբ Մհեր Մկրտ­չյան ¬ Ա­զատ Շե­րենց ¬ Ար­տա­վազդ Փե­լե­շյան հո­վիվ­նե­րի խում­բը ոչ­խա­րի հո­տը քշում է քա­ղաք՝ մսամ­թեր­ման կա­յա­նին հանձ­նե­լու, և տպա­վոր­վում է Պավ­լե¬Խո­րեն Աբ­րա­հա­մյան¬հով­վի կան­չը.
-Հը¬ռը¬ռը¬ե...
Քա­ղա­քաբ­նակ դե­րա­սա­նը տես­նես ինչ­քան է փորձ ա­րել հո­վիվ­նե­րի հա­տուկ ձայ­նար­կու­թյու­նը նույ­նու­թյամբ վե­րար­տադ­րե­լու հա­մար։ ¬ Մտ­քե­րիս ըն­թացքն ի­րա­կան տե­սա­րա­նին դարձ­րի։
Դեռ լրի­վու­թյամբ լե­ռան լան­ջը չի­ջած, դեռ գյու­ղի տնե­րին չհա­սած` նա կանգ­նեց թմ­բի վրա, մա­հա­կը ծնո­տի տակ դրեց, ոտ­քե­րը մի քիչ լայն բա­ցած, ա­մուր կանգ­նեց ժայ­ռի վրա։ Ոնց որ գե­ղար­վես­տա­կան պատ­կեր, քան­դակ, մարդն ու բնու­թյու­նը ի­րար ձուլ­ված, ի­րար շա­րու­նա­կու­թյուն են կազ­մում։
-Ես զրույ­ցի բռն­վեմ, դու լու­սան­կա­րիր,¬ ցած­րա­ձայն ա­սում եմ ըն­կե­րու­հուս,- տար­բեր տե­սան­կյուն­նե­րից կբռ­նաց­նես, որ գո­նե մե­կը հա­ջող ստաց­վի, օգ­տա­գոր­ծենք։
Շնե­րը, որ հո­տից ան­պա­կաս են լի­նում, հա­չո­ցով վա­զե­ցին դե­պի ան­ծա­նոթ­նե­րը։ Վա­խից կուչ ե­կա, բայց հով­վի սաս­տող ձայ­նից շնե­րը հետ դար­ձան։
Ծա­նո­թա­նում ենք, ու լրագ­րող լի­նելս ի­մա­նա­լուց, հո­վի­վը դառ­նում է խիստ զգու­շա­վոր, նաև` խոս­քը չա­փած¬ձևած։
Ի­մա­ցանք, որ Սլա­վիկ Մնա­ցա­կա­նյա­նը Սի­սիա­նի Ան­գե­ղա­կոթ գյու­ղից է։ Ար­ցախ են տե­ղա­փոխ­վել ըն­տա­նի­քով, ին­քը, մայ­րը, Ա­րա­րատ եղ­բայ­րը (ե­րեք ե­րե­խա ու­նի)։ Գյու­ղում ա­ռան­ձին տներ ու­նեն, ին­քը մոր հետ է ապ­րում, նո­րա­ծին աղ­ջիկ ու­նի, ա­նու­նը Շու­շան։

-Ի~նչ շատ ոչ­խար­ներ ու­նես, Սլա­վիկ։ Ինչ­քա՞ն է։
-100 հատ։ Մկա սա ինչ ի, եր­կու տա­րի ա­ռաջ գա­յիք, 300¬400 հատ ոչ­խար ու­նեի։
-Դժ­վա՞ր է պա­հե­լը, որ քչաց­րիր։
-Հեշտ գործ չկա։ Ա­մեն գործ իր դժ­վա­րու­թյուն­ներն ու­նի։ Ա­սում է ար­ժա­նա­պատ­վո­րեն, իր ա­րա­ծի, իր գոր­ծի կարևո­րու­թյան գի­տակ­ցու­մով։ Ա­պա հարց­նում է.
-Ինչ­քա՞ն աշ­խա­տա­վարձ ես ստա­նում։
Ա­սում եմ։
¬Իսկ թո­շա՞կ։
Ա­սում եմ։
Հար­ցե­րի տակ թաքն­ված ի­մաս­տը չեմ հաս­կա­նում. ինչ է մտա­ծում, ինչ է փոր­ձում պար­զել, բայց ինք­նա­բե­րա­բար պա­տաս­խա­նում եմ։
¬Ան­գե­ղա­կո­թը մեծ գյուղ է, չէ՞, այն­տեղ ին­չով էիր զբաղ­վում։ ¬Հար­ցաքն­նու­թյան տու­տը ձեռքս եմ վերց­նում։
-Ան­գե­ղա­կո­թում բնակ­չու­թյու­նը խիտ է։ Հող ու­նեի, բայց քիչ էր՝ ըն­դա­մե­նը 8 հեկ­տար։
Զար­մանքս չեմ կա­րո­ղա­նում զս­պել, իսկ ին­քը բա­ցատ­րում է, որ այն­տեղ ա­նաս­նա­պա­հու­թյան հա­մար պայ­ման­նե­րը բա­րեն­պաստ չեն, իսկ ին­քը ա­նա­սուն­ներ էր պա­հում, ձմեռ­վա ա­նաս­նա­կե­րի պա­շար կու­տա­կե­լու հա­մար եր­կար ճա­նա­պարհ էր կտ­րում, հն­ձում, բե­րում։ Նո­րա­շե­նի­կում հեշտ է, խո­տը՝ շատ, ե­ղա­նա­կը՝ մեղմ, խս­տա­շունչ ձմեռ էլ չի լի­նում։
Նա­յում եմ չոր տա­փա­րա­կին, որ­տեղ կանգ­նած զրու­ցում ենք, ա­սում եմ.
¬Տա­րին ե­րաշտ էր, խոտ էլ կար­ծես չկա. իբր ես էլ խո­տից, ե­րաշ­տից բան եմ հաս­կա­նում։
¬Մկա էն սա­րից էն կողմ խոտ կա, էն էլ ինչ խոտ, էս­տեղս է հաս­նում (գոտ­կա­տեղն է ցույց տա­լիս)։
-Բայց ո՞նց ընտ­րե­ցիր Նո­րա­շե­նի­կը։
Պատ­մեց, որ զին­վո­րա­կան ծա­ռա­յու­թյունն անց­կաց­րել է Ղա­րա­բա­ղում, որ 2016¬ի ապ­րի­լյան պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ կա­մա­վո­րա­կան ջո­կա­տում ե­ղել է Թա­լի­շում...
Զրու­ցե­լով կա­մա~ց¬կա­մաց մո­տե­ցել էինք տա­նը, որ­տե­ղից դուրս ե­կավ մայ­րը։ Ի­մա­նա­լով մեր ով լի­նե­լը, ա­սաց.
¬Մեր գյու­ղի պն­դու­կի ծա­ռե­րը ձեզ փեշ­քեշ։
Նման բա­րե­մաղ­թանք ոչ լսել էի, ոչ կար­դա­ցել։ Փոր­ձե­ցի զրույ­ցի բռն­վել, բայց ա­սաց, որ ե­րե­խա­յին լո­ղաց­նե­լու ժամն է ու շտա­պեց տուն։
-Դու կի­մա­նաս, հի­մա ա­սա, տես­նեմ, մենք նա­խա­գա­հա­կա՞ն ենք, կի­սա­նա­խա­գա­հա­կա՞ն, թե՞...
-Է՛, Սլա­վիկ ինչ գործ ու­նենք խոր¬խոր բա­նե­րի հետ։ Կարևո­րը, որ ա­մենքս մեր գոր­ծը լավ ա­նենք։
-Հեշտ գործ չկա։ ¬ Կրկ­նում է։ ¬ Ա­մեն գործ իր դժ­վա­րու­թյուն­ներն ու­նի։ -Ա­պա զգա­լով, որ հայ­տն­վում է բջ­ջա­յին հե­ռա­խո­սի օ­բյեկ­տի­վում, մի կողմ ցատ­կեց.
-Սպա­սիր, չն­կա­րես։
-Նկարդ թեր­թում դուրս կգա, քեզ կճա­նա­չեն, ի՞նչ վատ բան կա որ։ ¬ Կար­ծե­լով թե հրա­ժար­վում է լու­սան­կար­վե­լուց, իբր հա­մո­զում եմ։
-Չէ, չէ, գնամ կոս­տյումս հագ­նեմ, հե­տո։
Նոր¬նոր ու­շադ­րու­թյուն եմ դարձ­նում, թե ինչ­քան կո­կիկ է հագն­ված, և ու­րա­խա­նա­լով, որ հա­մա­ձայն է լու­սան­կար­վե­լու, ա­սա­ցի.
-Շո­րերդ շատ հար­մար են, Սլա­վիկ, հատ­կա­պես, որ բլու­զիդ վրա գր­ված է։ ¬ Ցույց եմ տա­լիս անգ­լե­րեն տա­ռե­րով գր­վա­ծը՝ ՙգե­նե­րալ՚։
-Սլա­վիկ, դու էս սա­րե­րի գե­նե­րալն ես։
Լի­լի­թը, ում հրա­վե­րով հայ­տն­վել էի այս գյու­ղում, ոգևոր­ված լու­սան­կա­րում է։
-Էն­պես բռ­նաց­րու, որ ոչ­խա­րի հո­տը երևա։ Իսկ դու, Սլա­վիկ, գլ­խարկդ բարձ­րաց­րու, որ աչ­քերդ կար­գին երևան։
Նո­րա­շե­նի­կում ժայ­ռե­րը նման են մարդ­կա­յին կեր­պա­րան­քի: Ին­չու ենք մենք քա­րու­ժայռ պաշ­տում, գու­ցե նրա հա­մար, որ հա­յոց հե­թա­նո­սա­կան աստ­ված Միհ­րը ժայ­ռից է ծն­վել…

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Wed, 23 Oct 2019 11:53:27 +0000
ՎԱՐ­ՊԵՏ ՌԱ­ՖԻ­ԿԸ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27656-2019-10-23-11-53-21 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27656-2019-10-23-11-53-21 ՎԱՐ­ՊԵՏ ՌԱ­ՖԻ­ԿԸ
Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

 Գրե­թե հա­րյու­րա­մյա հի­շո­ղու­թյան բե­ռի տակ ծան­րա­ցած, ապ­րած տա­րի­նե­րի հետ ՙկռիվս՚ տվող, բա­րին չա­րից, ճշ­մար­տու­թյու­նը կեղ­ծի­քից, լույ­սը խա­վա­րից զա­նա­զա­նել փոր­ձող իմ հե­րո­սը՝ Ռա­ֆիկ Մար­տի­րո­սյա­նը, 1956թ.-ից ապ­րում է Հին Ար­մե­նա­վա­նում։ Ա­ռանձ­նա­տու­նը, որ աչ­քի է ընկ­նում մե­ծու­թյամբ, շի­նա­րար-վար­պետ Ռա­ֆի­կը միայ­նակ է կա­ռու­ցել, իր ձեռ­քե­րով հղ­կել-տա­շել ա­մեն քա­րը, յու­րա­քան­չյուր քա­րի մեջ շունչ ու ի­մաստ է դրել։ Այդ օ­ճոր­քի տակ 4 զա­վակ­ներ են հա­սակ ա­ռել, հո­րից ար­դար քր­տին­քով վաս­տա­կե­լու, ճշ­մա­րիտ ապ­րե­լու դա­սեր քա­ղել։ Ճիշտ է, ան­վա­նի շի­նա­րա­րի ու­ժերն օր օ­րի սպառ­վում են, բայց դեռ ոտ­քի վրա է, ար­դեն մի տա­րի է, ինչ չի կա­րո­ղա­նում այ­գի-բան­ջա­րա­նոց մշա­կել, սա­կայն միտքն աշ­խա­տում է ժա­մա­ցույ­ցի ճշգր­տու­թյամբ։ Իր կյան­քի բո­լոր նշա­նա­կա­լից անց­քերն ու ի­րա­դար­ձու­թյուն­նե­րը հի­շում է այ­սօր­վա պես, հի­շում-վեր­հի­շում է, հետն էլ ու­րա­խա­նում, տխ­րում ու ըմ­բոս­տա­նում...

Ծն­վել է Աս­կե­րա­նի շր­ջա­նի Խնա­ծախ գյու­ղում... Քյս­պա­րանց Ար­տա­շի յոթ զա­վակ­նե­րից ա­վագն է Ռա­ֆի­կը: Ծանր ման­կու­թյուն է ու­նե­ցել, սա­կայն եր­բեք չի ըն­կճ­վել ու ըն­կր­կել դժ­վա­րու­թյուն­նե­րից։ Ամ­բողջ կյան­քում փոր­ձել է իր խղ­ճի հետ հա­մե­րաշխ ապ­րել ու օր­վա հա­ցը վաս­տա­կել ճա­կա­տի քր­տին­քով։ Վար­պետ Ռա­ֆիկն ան­թա­քույց հպար­տու­թյամբ ա­սում է, որ միայն ի­րենց` Հին Ար­մե­նա­վան թա­ղա­մա­սում, աշ­խա­տան­քից հե­տո 27 խո­շոր ա­ռանձ­նա­տուն է կա­ռու­ցել, իսկ հայ­րե­նի գյու­ղում ու Ստե­փա­նա­կեր­տում կա­ռու­ցած տնե­րի քա­նակն ան­հա­շիվ է։ Վար­պետ Ռա­ֆի­կի կյան­քի պատ­մու­թյու­նը բազ­մա­շերտ է ու բազ­մի­մաստ, շատ ամ­պեր են գլ­խով ան­ցել, ու հի­մա չգի­տի` ո՞­րը պատ­մի, ո՞­րը թող­նի... Մեծ Հայ­րե­նա­կա­նի տա­րի­նե­րին ո՜չ կար­գին պա­տա­նի էր, ո՜չ էլ կար­գին ե­րի­տա­սարդ, բայց ար­դեն ստիպ­ված էր ծանր բեռ ու­սել։ Հայրն ու հո­րեղ­բայ­րը պա­տե­րազմ մեկ­նե­ցին մի տուն լի­քը մա­նուկ­նե­րի վի­զը ծուռ թո­ղած, յոթն ի­րենք էին, հինգն էլ հո­րեղ­բայրն ու­ներ, ու նա ստիպ­ված էր տան տղա­մար­դու հոգ­սե­րը կրել, երբ ին­քը դեռ խնամ­քի ու հո­գա­տա­րու­թյան կա­րիք ու­ներ։ Ժա­մա­նա­կից շուտ հա­սու­նա­ցավ, ժա­մա­նակ չկար վա­յե­լե­լու ջա­հե­լու­թյու­նը։ Հա­զիվ հասց­րեց 6-րդ դա­սա­րանն ա­վար­տել, աշ­խա­տան­քի ան­ցավ գյու­ղի կոլ­տն­տե­սու­թյու­նում. քա­նի՛ բե­րան իր ձեռ­քին էր նա­յում։ 1949 թվա­կա­նին էր, Բա­քուն գրա­վում, տա­նում էր ե­րի­տա­սարդ­նե­րին, Ռա­ֆիկն էլ տար­վեց լավ վաս­տա­կե­լու ակն­կա­լի­քով ու Բա­քու գնաց, և ինչ­պես ինքն է վկա­յում` մի կերպ փա­խավ, կոլ­տն­տե­սու­թյան նա­խա­գա­հը նրան բաց չէր թող­նում։ Վեց տա­րի աշ­խա­տեց Բա­քու քա­ղա­քում։ Ին­չի ա­սես, որ ա­կա­նա­տես չե­ղավ զրու­ցա­կիցս` մարդ­կա­յին ջերմ հա­րա­բե­րու­թյուն­ներ, ղե­կա­վար­նե­րի կող­մից գնա­հատ­ված լի­նել, սա­կայն նաև չի մո­ռա­նում ո­րոշ ՙին­տեր­նա­ցիո­նա­լիստ­նե­րի՚ ըն­դգ­ծուն խտ­րա­կան վե­րա­բեր­մուն­քը հատ­կա­պես հա­յե­րի հան­դեպ։ ՙՇինտ­րես­տի ադր­բե­ջան­ցի կուս­կազ­մա­կեր­պու­թյան քար­տու­ղա­րը շատ էր ու­զում ինձ կու­սակ­ցու­թյան շար­քերն անց­կաց­նել, ա­մեն կերպ փոր­ձում էի դի­մադ­րել, բայց ա­պար­դյուն,-վեր­հի­շում է Ռ. Մար­տի­րո­սյա­նը,-մեր փա­փա­խա­վոր չո­բան­նե՞­րը պի­տի կու­սակ­ցա­կան դառ­նան,-ա­սում էր սիրտս շա­հե­լու հա­մար,-ու այդ­պես էլ, ան­տե­սե­լով ցան­կու­թյունս, ներ­կա­յաց­րին կու­սակ­ցու­թյան շար­քերն ըն­դուն­վե­լու: Գլուխ գո­վել չլի­նի` այդ­քան շի­նա­րար­նե­րի մեջ ինձ հաս­նող չկար, լավ շի­նա­րա­րի ա­նուն էի վաս­տա­կել, և բո­լոր պա­տաս­խա­նա­տու գոր­ծերն ինձ էին վս­տա­հում։ Օ­րեր ան­ցան, մի օր Ռահ­մա­նո­վը (նույն ին­քը՝ կուս­կազ­մա­կեր­պու­թյան քար­տու­ղա­րը) ե­կավ, թե` Մար­տի­րո­սյա՜ն, պի­տի գնաս կո­մե­րիտշ­րջ­կոմ: Գնա­ցի... Կո­մե­րիտշ­րջ­կո­մի քար­տու­ղա­րը շու­ռու­մուռ տվեց ցու­ցա­կը ու ինձ մատ­նան­շե­լով ար­հա­մար­հա­կան տո­նով ա­սաց` սրան ին­չո՞ւ ես բե­րել, ու շպր­տեց ցու­ցա­կը` ա­տամ­նե­րի ա­րան­քից ֆշ­շաց­նե­լով, մենք կադ­րեր չու­նե՞նք, որ սրան ես ներ­կա­յաց­րել, կմտ­նեմ Բա­գի­րո­վի մոտ ու շալ­վարդ հա­նել կտամ։ Հե­տո ի­մա­ցա, որ Ռահ­մա­նո­վին կու­սակ­ցու­թյու­նից հե­ռաց­րել են՚։

Ռ. Մար­տի­րո­սյա­նը նաև վեր­հի­շեց, թե ինչ­պես էին հա­յե­րի ձեռ­քե­րով գե­ղե­ցիկ տներ, հի­վան­դա­նոց­ներ, դպ­րոց­ներ կա­ռու­ցում, իսկ հա­յե­րին ար­հա­մար­հե­լով` երկ­րորդ, եր­րորդ կար­գի մարդ հա­մա­րում։ Ե­րեք վար­ձա­չա­փով էին աշ­խա­տա­վարձ տա­լիս, ա­մե­նա­բարձրն ի­րենց ան­բան­ներն ու շնոր­հա­զուր­կերն էին ստա­նում, հե­տո գա­լիս էին ռուս­նե­րը, և ա­պա նոր հա­յե­րը, վար­ձատ­րում էին ինչ­պես որ կա­մե­նում էին։ 7-րդ կարգ ու­նե­ցող Մուա­լի­մո­վին մի սյուն են տվել, 3 օ­րում չկա­րո­ղա­ցավ տն­կել, մինչև հա­յերն օգ­նու­թյան չհա­սան։ Մի օր էլ ջա­հել, ու­ժե­րի ե­ռուն շր­ջա­նում գտն­վող վար­պետ-շի­նա­րար Ռա­ֆի­կը Բա­գի­րո­վին նա­մակ գրեց ու սիր­տը բա­ցեց նրա ա­ռաջ. բո­ղո­քեց, որ կո­մե­րիտշ­րջ­կո­մում ի­րեն ՙշան թու­լա՚ են կո­չել, որ ի­րենք՝ հա­յե­րը, աշ­խա­տում են շատ ու վար­ձատր­վում քիչ, մի խոս­քով` բո­ղո­քեց հա­յե­րի հան­դեպ ա­նար­դար, խտ­րա­կան վե­րա­բեր­մուն­քից, ու սկս­վե՛ց... մի­լի­ցիո­ներ­նե­րը մե­կը գա­լիս, մյու­սը գնում էր, նրան օր ու բա­րի չէին տա­լիս, տե­սավ, որ հետևում են, թո­ղեց ու վե­րա­դար­ձավ հայ­րե­նիք... Բայց այս­տեղ էլ նրան հան­գիստ չէին տա­լիս. նրա մեղքն այն էր, որ հան­դգ­նել է Բա­գի­րո­վին ան­հան­գս­տաց­նել։ Աշ­խար­հի հետ հաշտ ու ան­հաշտ Ռա­ֆիկ Մար­տի­րո­սյա­նին, ով ար­դեն հասց­րել էր լավ վար­պետ-շի­նա­րա­րի համ­բավ ձեռք բե­րել, ձեռ­քից ձեռք էին խլում։ Նա հպար­տու­թյամբ է վեր­հի­շում, թե ինչ­պի­սի նվիր­վա­ծու­թյամբ է աշ­խա­տել Ստե­փա­նա­կեր­տի Հու­շա­հա­մա­լի­րում, ու մինչև գլ­խա­վոր հու­շա­կո­թո­ղը կկանգ­նեց­վեր` եր­կու տա­րի միայն աշ­խա­տել է տե­ղան­քի բա­րե­կարգ­ման ուղ­ղու­թյամբ: Երբ ար­դեն սկ­սել են հու­շար­ձա­նի քա­րե­րը տա­շել, Հա­յաս­տա­նից եր­կու վար­պետ-շի­նա­րար են հրա­վի­րել՝ 24 մետր բարձ­րու­թյան հու­շար­ձա­նը կանգ­նեց­նե­լու հա­մար։ Անհ­րա­ժեշտ էր շատ ա­րագ գոր­ծը գլուխ բե­րել, պի­տի հասց­նեին, որ Հաղ­թա­նա­կի 30-ա­մյա­կին մեծ շու­քով բա­ցու­մը կազ­մա­կեր­պեին։ Հրա­վիր­ված վար­պետ­նե­րը մեծ գու­մար` 25 հա­զար ռուբ­լի պա­հան­ջե­ցին գոր­ծի հա­մար ու, մեր­ժում ստա­նա­լով, մեկ­նե­ցին։ Գոր­ծը գլուխ բե­րեց վար­պետ Ռա­ֆի­կը. նրա ձեռ­քե­րով բարձ­րա­ցավ հու­շար­ձա­նը, որն այ­սօր Ստե­փա­նա­կեր­տի խոր­հր­դա­նիշ­նե­րից մեկն է։ Հա­զար ռուբ­լի մր­ցա­նակ էին խոս­տա­ցել, առ այ­սօր դեռ տա­լիս են, բայց վար­պետ Ռա­ֆի­կը նույ­նիսկ չի ու­զում հի­շել պարգևավ­ճար խոս­տա­ցող­նե­րին, ինքն իր գոր­ծը միշտ հա­ճույ­քով ու պա­տաս­խա­նատ­վու­թյամբ է կա­տա­րել, և ե­րա­նի է տա­լիս ան­ցած-գնա­ցած տա­րի­նե­րին, տա­րի­ներ, ո­րոնք ի­րեն միայն բա­րի համ­բավ, ա­նուն, պա­տիվ են պարգևել։

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Wed, 23 Oct 2019 11:50:15 +0000
ԱՇԽԱՐՀԻ ԿԱՆԱՅՔ ՀԱՆՈՒՆ ՄԱՐԴԿԱՅԻՆ ԿՅԱՆՔԻ, ՄՇԱԿՈՒՅԹԻ, ԿԵՆԴԱՆԻ ԲՆՈՒԹՅԱՆ ՊԱՀՊԱՆՄԱՆ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27630-2019-10-16-15-38-05 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27630-2019-10-16-15-38-05 Պատ­րաս­տեց` Լու­սի­նե ԱԼԵՔՍԱՆՅԱՆԸ

 

Հոկ­տեմ­բե­րի 18-20-ը Չոլ­պոն-Ա­թա քա­ղա­քում ՙՀոգևոր կենտ­րոն Ա­ռուու­զատ՚ հա­սա­րա­կա­կան հիմ­նադ­րա­մի նա­խա­գահ Ալ­մա­կան Բե­կո­վա­յի նա­խա­ձեռ­նու­թյամբ հա­մա­ռու­սաս­տա­նյան ՙԿա­նանց երկ­խո­սու­թյուն՚ քա­ղա­քա­կան կու­սակ­ցու­թյան հետ հա­մա­տեղ տե­ղի կու­նե­նա մի­ջազ­գա­յին հա­մա­ժո­ղով՝ ՙԱշ­խար­հի կա­նայք հա­նուն մարդ­կա­յին կյան­քի, մշա­կույ­թի, կեն­դա­նի բնու­թյան պահ­պան­ման՚ խո­րագ­րով։ Հա­մա­ժո­ղո­վի շր­ջա­նակ­նե­րում կկազ­մա­կերպ­վի կլոր սե­ղան՝ ՙՄայ­րա­կան սր­տի ջեր­մու­թյու­նը ժո­ղո­վուրդ­նե­րին կփր­կի գա­լիք մեծ վտան­գից՚ թե­մա­յի շուրջ։

Ղր­ղըզս­տա­նի ՙԱ­ռուու­զատ Ա­յալ՚ կա­նանց կազ­մա­կեր­պու­թյան ղե­կա­վար Ալ­մա­կան Բե­կո­վա­յի խոս­քով `ՙՄայ­րը միշտ սի­րով, ջեր­մու­թյամբ է վե­րա­բեր­վում իր ե­րե­խա­յի հետ ցան­կա­ցած տա­րի­քում: Կինն իր սր­տի մի­ջով է անց­կաց­նում ցավն ու տագ­նա­պը և տղա­մար­դուն մղում փր­կու­թյան ու­ղի­ներ ո­րո­նե­լու: Մայ­րա­կան սր­տի ջեր­մու­թյու­նը բազ­միցս փր­կել է ժո­ղո­վուրդ­նե­րին, հի­մա էլ փր­կում ու կփր­կի աշ­խար­հը՚: Եվ­րագն­դի խա­ղա­ղու­թյան, անվ­տան­գու­թյան հա­մար պայ­քա­րին միա­նա­լու կո­չով ողջ աշ­խար­հի կա­նանց ու մայ­րե­րին դի­մել են հա­մա­ժո­ղո­վի կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րը` բո­լոր ցան­կա­ցող­նե­րին հրա­վի­րե­լով մաս­նակ­ցել հա­մա­ժո­ղո­վի աշ­խա­տանք­նե­րին: Հա­մա­ժո­ղո­վը հան­դես կգա պա­տե­րազմ­նե­րը դա­դա­րեց­նե­լու՝ բո­լո­րին ուղղ­ված կո­չով։ Նմա­նա­տիպ մի­ջո­ցա­ռում­նե­րը կլի­նեն շա­րու­նա­կա­կան ու կանց­կաց­վեն տար­բեր եր­կր­նե­րում։
Ար­ցա­խի ՙՄայ­րու­թյուն՚ հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյու­նը նույն­պես ստա­ցել է հա­մա­ժո­ղո­վին մաս­նակ­ցե­լու հրա­վեր։ Այդ կարևոր հան­գա­ման­քը գնա­հա­տե­լով որ­պես մեր չճա­նաչ­ված հան­րա­պե­տու­թյու­նը ճա­նա­չե­լու քայլ, կազ­մա­կեր­պու­թյան նա­խա­գա­հու­թյունն իր դրա­կան վե­րա­բեր­մունքն է հայտ­նել կա­յա­նա­լիք մի­ջո­ցառ­ման առն­չու­թյամբ, ինչ­պես նաև իր հո­ժա­րա­կա­մու­թյու­նը՝ շա­րու­նա­կե­լու պայ­քա­րը հա­նուն Ար­ցա­խի, տա­րա­ծաշր­ջա­նի և, ի­հար­կե, ողջ աշ­խար­հի խա­ղա­ղու­թյան, քա­նի որ պա­տե­րազ­մը, լի­նի դա տն­տե­սա­կան, տե­ղե­կատ­վա­կան, թե ցան­կա­ցած այլ տի­պի, ան­դառ­նա­լի ող­բեր­գու­թյուն­ներ կծ­նի։
Ստոև ներ­կա­յաց­նում ենք Ար­ցա­խի ՙՄայ­րու­թյուն՚ հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյան պա­տաս­խա­նը մի­ջո­ցառ­մա­նը մաս­նակ­ցե­լու հրա­վե­րին:

ՙԿա­նանց երկ­խո­սու­թյուն՚ հա­մա­ռու­սաս­տա­նյան քա­ղա­քա­կան կու­սակ­ցու­թյան նա­խա­գահ տի­կին Ե.Գ. Սե­մե­րի­կո­վա­յին
Հար­գար­ժա՜ն Ե­լե­նա Գե­նադևնա,
Ռու­սաս­տա­նի ՙԿա­նանց երկ­խո­սու­թյուն՚ կու­սակ­ցու­թյան ա­ռաջ­նորդ­ներ ու ան­դամ­ներ.
Ար­ցա­խի (ԼՂՀ) ՙՄայ­րու­թյուն՚ ոչ կա­ռա­վա­րա­կան հա­սա­րա­կա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյան նա­խա­գա­հու­թյունն իր ե­րախ­տա­գի­տու­թյունն է հայտ­նում կա­նանց հա­մընդ­հա­նուր շարժ­մա­նը միա­նա­լու հրա­վե­րի հա­մար, շար­ժում՝ հա­նուն խա­ղա­ղու­թյան, Եր­կիր մո­լո­րա­կի վրա կյան­քի պահ­պան­ման, մեր ընդ­հա­նուր տան, որ­տեղ ապ­րում ու պետք է ապ­րեն եր­ջա­նիկ մար­դիկ` ան­կախ ռա­սա­յա­կան ու դա­վա­նա­կան պատ­կա­նե­լու­թյու­նից։ Բա­րի կամ­քի ձեր այդ դրսևո­րումն ու միա­վոր­վե­լու, բա­րու­թյան ու խա­ղա­ղա­սի­րու­թյան միաս­նա­կան ուժ դառ­նա­լու կո­չը մենք գնա­հա­տում ենք որ­պես չճա­նաչ­ված Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի Հան­րա­պե­տու­թյու­նը ճա­նա­չե­լու քայլ, եր­կիր, որն ար­դեն 30 տա­րի է՝ ապ­րում ու զար­գա­նում է ՙոչ պա­տե­րազմ, ոչ խա­ղա­ղու­թյուն՚ պայ­ման­նե­րում։ Մեր ժո­ղո­վուր­դը, և հատ­կա­պես մեր մայ­րերն ու ե­րե­խա­նե­րը, ով­քեր ի­րենց մաշ­կի վրա զգա­ցել են ՙԿոլ­ցո՚ ռազ­մա­գոր­ծո­ղու­թյան ար­դյունք­նե­րը, Սում­գա­յի­թի, Բաք­վի, Կի­րո­վա­բա­դի, Շա­հու­մյա­նի, Մար­տա­կեր­տի ջար­դե­րը, 1991-1994թթ. պա­տե­րազ­մը, ա­պա և 2016թ. ապ­րի­լյան պա­տե­րազ­մը, ինչ­պես նաև Ադր­բե­ջա­նի հետ սահ­մա­նին տե­ղի ու­նե­ցող մշ­տա­կան սադ­րանք­նե­րը, չեն կա­րող ան­տար­բեր մնալ հայ­կա­կան հի­նա­վուրց ժո­ղովր­դի ճա­կա­տագ­րի հան­դեպ։
Այ­սօր Ար­ցա­խը՝ որ­պես հին հայ­կա­կան երկ­րա­մաս, պատ­րաստ է ցան­կա­ցած գնով պաշտ­պա­նել իր հո­ղը, իր ար­ժա­նա­պատ­վու­թյու­նը։ Նոր պա­տե­րազ­մի վտան­գը, Ադր­բե­ջա­նի ագ­րե­սիան սպառ­նում են ոչ միայն Հա­յաս­տա­նի ու Ար­ցա­խի ժո­ղովր­դին. դրանք կա­րող են 3-րդ հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի պատ­ճառ դառ­նալ, ո­րի դեմ պայ­քա­րե­լու հա­մար պետք է ոտ­քի ել­նենք բո­լորս՝ երկ­րագն­դի կա­նայք, մայ­րե­րը, ե­րե­խա­նե­րը։ Ար­ցա­խի կա­նայք, մայ­րերն ի­րենց պատ­րաս­տա­կա­մու­թյունն են հայտ­նում` բո­լո­րի հետ միա­սին պայ­քա­րե­լու հա­նուն խա­ղա­ղու­թյան։ Մենք պար­տա­վոր ենք հա­մախ­մբ­վել և թույլ չտալ, որ աշ­խար­հի որևէ տա­րա­ծաշր­ջա­նում պա­տե­րազմ լի­նի: Մեծ Հայ­րե­նա­կա­նի դա­սե­րը, ֆա­շիս­տա­կան Գեր­մա­նիա­յի դեմ տա­րած հաղ­թա­նա­կը, ո­րի 75-րդ տա­րե­դար­ձը ողջ ա­ռա­ջա­տար մարդ­կու­թյան հետ միա­սին պատ­րաստ­վում է նշել մեր ե­րի­տա­սարդ հան­րա­պե­տու­թյու­նը, ցույց տվե­ցին, որ մենք ու­ժեղ ենք միա­սին։ 1941-1945թթ. Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի 100 հա­զա­րա­նոց բնակ­չու­թյու­նից ճա­կատ մեկ­նեց գրե­թե ողջ ա­րա­կան սե­ռի հա­յազ­գի բնակ­չու­թյու­նը՝ 45.000 մար­տիկ­ներ, ո­րոն­ցից 22.000-ը չվե­րա­դար­ձան, տաս­նյակ հա­զա­րա­վոր­ներ վի­րա­վոր­վե­ցին։ Ղա­րա­բա­ղը տվել է 22 Խոր­հր­դա­յին Միու­թյան հե­րոս, այդ թվում՝ եր­կու կրկ­նա­կի հե­րոս, մար­շալ­ներ ու ադ­մի­րալ­ներ, ո­րոնց ա­նուն­նե­րը ոս­կե տա­ռե­րով են ար­ձա­նագր­ված մեր Հայ­րե­նի­քի՝ Ռու­սաս­տա­նի ու Հա­յաս­տա­նի պատ­մու­թյան է­ջե­րում։ Մա­յի­սի 9-ը մե՜ր հաղ­թա­նա­կի տոնն է, այն նաև Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի ինք­նա­պաշտ­պա­նա­կան բա­նա­կի ստեղծ­ման, Ադր­բե­ջա­նի իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի բռ­նա­տի­րու­թյու­նից Շու­շիի ա­զա­տագր­ման օրն է։ Դա Ան­կախ Ար­ցա­խի հաղ­թա­նա­կի ու ա­զա­տու­թյան օրն է։ Մենք մեր պատ­րաս­տա­կա­մու­թյունն ենք հայտ­նում՝ միա­վոր­վե­լու հա­նուն խա­ղա­ղու­թյան պայ­քա­րում, երկ­խո­սու­թյան, Մո­լո­րա­կի կա­նանց հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյունն ամ­րապն­դող ջան­քե­րում։

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Wed, 16 Oct 2019 15:36:54 +0000
ԱՄՐՈՑ ՙՔԱՐՈՒՏ՚ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27618-2019-10-14-16-57-50 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27618-2019-10-14-16-57-50 Սլա­վա ՍԱՐԳՍՅԱՆ Պատմաբան,…

 Ամ­րո­ցի մա­սին պատ­մա­կան աղ­բյուր­նե­րում տե­ղե­կու­թյուն­ներ չեն պահ­պան­վել։ Այն գտն­վում է Քա­շա­թա­ղի շր­ջա­նի հա­րա­վա­յին թևում, ներ­կա­յիս Քա­րո­տան գյու­ղից 2,6 կմ հա­րավ, Ո­րո­տան և Հա­կա­րի գե­տե­րի միջև։ Պատ­մա­կա­նո­րեն Քա­շու­նիք գա­վա­ռի մաս է կազ­մում։

Աշ­խար­հագ­րա­կան կոոր­դի­նատ­ներն են՝ N 39 12 56,4, E 46 43 15.5։ Բարձ­րու­թյու­նը ծո­վի մա­կար­դա­կից 836 է։ Բուն ամ­րոցն ամ­րաց­ված է շր­ջա­պա­րիսպ­նե­րով, ո­րի ներ­փակ տա­րած­քի ա­ռա­վե­լա­գույն եր­կա­րու­թյու­նը 107, լայ­նու­թյու­նը 36 մ է, ո­րը կազ­մում է 3680 քմ։ Պարս­պա­պա­տե­րի ընդ­հա­նուր եր­կա­րու­թյու­նը 278 մ է։ Պա­րիսպ­նե­րը կա­ռուց­ված են մի­ջին չա­փե­րի ճեղ­քած մոխ­րա­գույն ա­վա­զա­քա­րից և գե­տա­բե­րան­նե­րից հա­վաք­ված գլա­քա­րե­րից՝ ա­մուր կրա­շա­ղա­խով։ Ներ­կա­յումս գետ­նի մա­կե­րե­սին նշ­մար­վում է սոսկ 1.5-2.2 մ լայ­նու­թյամբ պարս­պա­պա­տե­րի հիմ­նա­մա­սե­րի ուր­վա­գի­ծը։ Նկա­տե­լի է, որ պա­տե­րը ամ­րաց­ված են ե­ղել ոչ հա­մա­չափ դա­սա­վոր­ված փոքր, ուղ­ղան­կյուն որմ­նա­հե­ծան­նե­րով։ Ամ­րո­ցի ներ­սի տա­րած­քը հիմ­նա­կա­նում հարթ է ու դա­տարկ։ Կա­ռու­ցա­պատ­ման հետ­քեր նկատ­վում են միայն հա­րա­վա­յին կող­մում, այն էլ հատ­վա­ծա­բար ուր­վագծ­վող հիմ­նա­պա­տե­րի տես­քով։
Ու­շագ­րավ է ամ­րո­ցի գլ­խա­վոր մուտ­քի կա­ռուց­ված­քը։ Այն գտ­վում է հա­րա­վա­յին կող­մում, գե­տե­րի խառ­նա­րա­նի դեմ-դի­մաց: Ան­ցու­ղին արևել­քից հսկ­վում էր հզոր աշ­տա­րա­կով, իսկ հա­րա­վից՝ մտ­նո­ղի թի­կուն­քին նա­յող ներ­փակ սե­նյա­կով։ Գլ­խա­վոր մուտ­քի արևե­լյան աշ­տա­րա­կը մոտ 4.0 X 4.5 մ չա­փե­րով ար­տա­քի­նից հն­գա­նիստ զանգ­ված է, ո­րի պահ­պան­ված ստո­րին մա­սը միա­ձույլ է։ Ա­մե­նայն հա­վա­նա­կա­նու­թյամբ նրա վերևի հատ­վածն ու­նե­ցել է սնա­մեջ ծա­վալ։ Ճիշտ նմա­նա­տիպ աշ­տա­րակ է տե­ղա­կայ­ված նաև ամ­րո­ցի հա­րավ-արևմտյան ան­կյու­նում։ Բա­ցի այս եր­կու աշ­տա­րակ­նե­րից ու կից հիմ­նա­պա­տե­րից, պահ­պան­վում են նաև ցո­կո­լա­յին հատ­վա­ծի 1.5-2.0 մ բարձ­րու­թյամբ զանգ­ված­նե­րը։ Վեր­ջին­ներս գլ­խի­վայր ըն­կած են ի­րենց իսկ հիմ­քե­րի դի­մաց։ Պոկ­ված, ըն­կած զանգ­ված­նե­րի դիրքն ակն­հայ­տո­րեն վկա­յում է, որ այս եր­կու աշ­տա­րակ­նե­րը ժա­մա­նա­կին պայ­թեց­վել են։ Ամ­րո­ցի կրա­շա­ղա­խով կա­ռուց­ված պա­րիսպ­նե­րի ա­վեր­վա­ծու­թյան աս­տի­ճա­նը թույլ է տա­լիս են­թադ­րե­լու, որ դրա կոր­ծան­ման մեջ առ­կա է հատ­կա­պես մարդ­կա­յին գոր­ծո­նը։
Ամ­րո­ցա­կալ բլ­րի լան­ջե­րին կա­ռու­ցա­պատ­ման ցայ­տուն հետ­քեր չեն նշ­մար­վում։ Միայն արևե­լյան կող­մում նկա­տե­լի են ո­րոշ պա­տա­շա­րե­րի մնա­ցորդ­ներ, ո­րոն­ցից կա­րե­լի է հան­գել այն հետևու­թյան, որ ամ­րոցն ու­նե­ցել է նաև երկ­րորդ՝ ստո­րին պարս­պա­շար։ Իսկ արևե­լյան՝ Հա­կա­րի գե­տին նա­յող լան­ջին հիմ­նա­կան պարս­պագ­ծի տակ փոր­ված պաշտ­պա­նա­կան խրա­մա­տը, ըստ ա­մե­նայ­նի, վե­րա­բե­րում է ուշ ժա­մա­նակ­նե­րի՝ են­թադ­րա­բար վեր­ջին ա­զա­տագ­րա­կան պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ­նե­րին։ Ամ­րո­ցի տա­րած­քը հա­րուստ է վեր­գետ­նյա խե­ցե­ղե­նով, ո­րոնց շար­քում մեծ թիվ են կազ­մում հատ­կա­պես ու­ռու­ցիկ եզ­րա­պա­տով ուղ­ղան­կյուն կղ­մին­դր­նե­րի ու դրանց կի­սա­խո­ղո­վա­կաձև կա­փա­րիչ­նե­րի բե­կոր­նե­րը։ Վեր­գետ­նյա խե­ցե­ղե­նի ու­սում­նա­սի­րու­թյուն­նե­րից դա­տե­լով, այս ու­շագ­րավ ամ­րո­ցը կա­րե­լի է վե­րագ­րել XIV-XVII դդ.։

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Mon, 14 Oct 2019 16:54:46 +0000
Ի­ՐԱ­ԶԵԿ­ՄԱՆ ԴԱ­ՍԸՆ­ԹԱՑ­ՆԵՐ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27594-2019-10-11-16-03-20 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/carriage/item/27594-2019-10-11-16-03-20 Լաու­րա ԳՐԻ­ԳՈ­ՐՅԱՆ

 Օ­զո­նա­յին շեր­տի պահ­պա­նու­թյան խն­դի­րը, ո­րը Երկ­րի կեն­դա­նի օր­գա­նիզմ­նե­րը պաշտ­պա­նում է ուլտ­րա­մա­նու­շա­կա­գույն ճա­ռա­գայթ­նե­րի կոր­ծա­նիչ ազ­դե­ցու­թյու­նից, հա­մար­վում է ա­ռաջ­նա­յին բո­լոր եր­կր­նե­րի հա­մար։

Օ­զո­նի շեր­տի պահ­պա­նու­թյու­նը սահ­ման­ներ չի ճա­նա­չում, այս խնդ­րի վե­րաց­ման շուրջ մի­մյանց հետ հա­մա­գոր­ծակ­ցում է աշ­խար­հի 194 եր­կիր: Սա մի հիմ­նախն­դիր է, ո­րը մտա­հո­գում է ողջ մարդ­կու­թյա­նը, ուս­տի յու­րա­քան­չյուր ոք պետք է իր ներդ­րումն ու­նե­նա օ­զո­նի շեր­տի պահ­պա­նու­թյան գոր­ծում:
Ներ­կա­յում ինչ­պես ողջ աշ­խար­հում, այն­պես էլ Հա­յաս­տա­նում և Ար­ցա­խում այդ ուղ­ղու­թյամբ տար­բեր մի­ջո­ցա­ռում­ներ են ձեռ­նարկ­վում, մաս­նա­վո­րա­պես՝ կազ­մա­կերպ­վում են ի­րա­զեկ­ման դա­սըն­թաց­ներ։
Օ­րերս էլ Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան է­կո­լո­գիա­կան կր­թու­թյան և դաս­տիա­րա­կու­թյան մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի 2019 թվա­կա­նի ծրագ­րի շր­ջա­նակ­նե­րում ԱՀ բնա­պահ­պա­նու­թյան և բնա­կան ռե­սուրս­նե­րի նա­խա­րա­րու­թյան աշ­խա­տա­կից­նե­րի նա­խա­ձեռ­նու­թյամբ Օ­զո­նա­յին շեր­տի պահ­պա­նու­թյան մի­ջազ­գա­յին օր­վա կա­պակ­ցու­թյամբ ի­րա­զեկ­ման դա­սըն­թաց­ներ անց­կաց­վե­ցին: Նա­խա­րա­րու­թյան բնա­կան ռե­սուրս­նե­րի և բնա­պահ­պա­նու­թյան կա­ռա­վար­ման բաժ­նի պետ Էլ­լա­դա Ա­րա­մյա­նի տե­ղե­կատ­վու­թյամբ՝ նա­խա­ձեռ­նած մի­ջո­ցա­ռում­նե­րի շար­քը մեկ­նար­կել է Բեր­ձո­րի դպ­րոց­նե­րից: Ի­րա­զեկ­ման մի­ջո­ցա­ռում­ներ անց­կաց­վե­ցին նաև Կար­միր Շու­կա­յի, Թա­ղա­վար­դի և Ճար­տա­րի դպ­րոց­նե­րում: Մի­ջո­ցառ­ման կազ­մա­կեր­պիչ­նե­րը ներ­կա­յաց­րին օ­զո­նա­յին շեր­տի հիմ­նախն­դի­րը և ուլտ­րա­մա­նու­շա­կա­գույն ճա­ռա­գայթ­նե­րից պաշտ­պան­վե­լու ե­ղա­նակ­նե­րը՝ շեշ­տե­լով, որ մթ­նո­լոր­տի օ­զո­նա­յին շեր­տի քայ­քա­յու­մը մարդ­կու­թյա­նը սպառ­նա­ցող բնա­պահ­պա­նա­կան վտանգ­նե­րից է: Ըստ Է. Ա­րա­մյա­նի՝ ա­շա­կերտ­նե­րը ման­րակր­կիտ տե­ղե­կու­թյուն­ներ ստա­ցան արևի բա­րե­րար ազ­դե­ցու­թյան, ջեր­մու­թյան անհ­րա­ժեշ­տու­թյան, ինչ­պես նաև ուլտ­րա­մա­նու­շա­կա­գույն ճա­ռա­գայթ­նե­րի վնա­սա­կար ազ­դե­ցու­թյան մա­սին: ՙՆրանք տե­ղե­կա­ցան, որ օ­զո­նա­յին շեր­տի քայ­քա­յու­մը կվ­տան­գի բո­լոր կեն­դա­նի օր­գա­նիզմ­նե­րի, այդ թվում նաև մար­դու կյան­քը: Ի­մա­ցան, որ օ­զո­նա­յին շեր­տի քայ­քայ­ման հետ կմե­ծա­նա մաշ­կի քաղց­կե­ղով և կա­տա­րակ­տով հի­վանդ մարդ­կանց թի­վը, այն կբե­րի ջեր­մո­ցա­յին է­ֆեկ­տի ու­ժե­ղաց­ման: Մեր կող­մից պատ­կե­րա­վոր ներ­կա­յաց­վե­ցին նաև արևի վնա­սա­կար ճա­ռա­գայթ­նե­րից պաշտ­պան­վե­լու բո­լոր մի­ջոց­նե­րը, ցու­ցադր­վեց ու­սու­ցո­ղա­կան մուլտ­ֆիլմ՚,- ա­սաց Է. Ա­րա­մյա­նը:
Մի­ջո­ցառ­ման ա­վար­տին ե­րե­խա­նե­րին բա­ժան­վե­ցին ուլտ­րա­մա­նու­շա­կա­գույն ճա­ռա­գայթ­նե­րից պաշտ­պան­վե­լու մա­սին կա­նոն­ներ պա­րու­նա­կող ծո­ցա­տետ­րեր:
Նշենք, որ նման մի­ջո­ցա­ռում­նե­րը շատ կարևոր են ա­շա­կերտ­նե­րի է­կոկր­թա­կան դաս­տիա­րա­կու­թյան գոր­ծում, քա­նի որ դպ­րո­ցում տր­վող տե­սա­կան գի­տե­լիք­նե­րից զատ անհ­րա­ժեշտ են նաև ի­րա­զեկ­ման- գործ­նա­կան դա­սըն­թաց­ներ` մա­տաղ սերն­դին բնու­թյան բա­ղադ­րիչ­նե­րին, բնու­թյան մեջ վար­վե­լա­կեր­պի կա­նոն­նե­րին ծա­նո­թաց­նե­լու հա­մար:

;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Խճանկար Fri, 11 Oct 2019 16:02:41 +0000