comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ՉԱՂԱՎԱՂԵՆՔ ՄԵՐ ՈՍԿԵՂԵՆԻԿ ՄԱՅՐԵՆԻՆ
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՉԱՂԱՎԱՂԵՆՔ ՄԵՐ ՈՍԿԵՂԵՆԻԿ ՄԱՅՐԵՆԻՆ

Լաուրա ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

 Լեզվի անաղարտության, գրական խոսքի խեղաթյուրման մասին բազմիցս խոսվել է։

Մեր օրերում հայերեն մաքուր խոսքի, գրական լեզվի հետ կապված մտահոգող բազմաթիվ խնդիրներ կան` սկսած ուղղախոսությունից, մինչև շարահյուսական կառույցներ, որոնց կարգավորման համար, կարծում ենք, ուղիներ պետք է փնտրվեն։

Գաղտնիք չէ, որ լեզվի անաղարտության պահպանման գործում մեծ է կրթօջախների դերը։ Հանրակրթական դպրոցներում դեռևս ցածր դասարաններից են սկսում ուղղագրություն և ուղղախոսություն սովորել։ Լեզվի ճիշտ գործածությունը, գրագետ, գեղեցիկ խոսքը լսելը միշտ էլ հաճելի է։ Բայց, ցավոք, շատ հաճախ ենք հանդիպում լեզվի այնպիսի խեղաթյուրումների, որոնք անթույլատրելի են, միաժամանակ զարմանալի, որ խեղաթյուրողները մտավորականներ են, պետական այրեր, լրագրողներ։ Գրեթե ամեն օր լսելով տարբեր հեռուստառադիոհաղորդումներ, պատգամավորների ելույթներ, պետական մակարդակի նիստերի, խորհրդակցությունների առանձին զեկուցումներ, առնչվում ենք հայերեն խոսքի մեծ աղավաղումների։ Շատերն, օրինակ, ինչպես բանավոր, այնպես էլ գրավոր խոսքում որոշ բառակապակցություններ, հատկապես` ինձ համար, մեզ համար, քեզ համար և այլն, մշտապես սխալ են հնչեցնում` ասելով` իմ համար, մեր համար, քո համար… Հեռուստաեթերում հաճախ են հնչում երեխու, պապուդ, տղես, խոսալ և նմանատիպ այլ ոչ գրական արտահայտություններ։ Երբեմն էլ կազմում են հայերենի քերականական կանոնների սահմաններում ոչ մի կերպ չտեղավորվող այնպիսի բառեր, ինչպիսիք են, ասենք` չփորձվես, վիճվել, կրկնվում եմ և այլն։ Ըստ իս, հայերենի անաղարտության պահպանումը մշտապես պետք է լինի պետության, նրա համապատասխան մարմինների, մամուլի, հեռուստառադիոընկերությունների ղեկավար օղակների ուշադրության կենտրոնում։ Աշխատանքներ պետք է տարվեն հեռուստալեզուն և համացանցի լեզուն մաքրելու ուղղությամբ։
Հայկական հեռուստատեսության մատուցած խոսքը շատ կարևոր է։ Այնինչ` այսօր հեռուստաեթերը լի է ոչ ճիշտ հայերենով մատուցվող հաղորդումներով, ինչն էլ ազդում է հատկապես անչափահասների խոսքի վրա։ Խոստովանենք, որ հեռուստատեսությունը ոչ միայն գեղագիտական արժեք է, այլև ուսուցողական։ Աշակերտը, երեխան նաև հեռուստատեսությամբ են հայերեն սովորում։
Մամուլի լեզուն բազմաշերտ է։ Կան թերթեր, հատկապես պաշտոնական, որոնք ապահովում են լեզվական բավարար որակ, բայց շատ թերթեր էլ` ո՜չ, լեզուն խճողում են ժարգոնային բառերով ու արտահայտություններով։ Ճիշտ է, հեռուստատեսային որոշ հաղորդումներում հնչում է մաքուր գրական հայերենը, բայց նույնը չենք կարող ասել հեռուստասերիալների կամ որոշ երգիծական հաղորդումների մասին, որոնցում խիստ աղավաղված է գրական հայերենը։ Փողոցի լեզուն մուտք է գործել հեռուստատեսություն, երևույթ, որը շատ վտանգավոր է։ Ինչպես գիտենք, մասնագիտական հիմնավորումներով ապացուցված է, որ դաժանությունը, անբարո երևույթները ենթակա են կրկնօրինակման։ Մեր հեռուստահաղորդումների գրեթե բոլոր ալիքներով տարբեր ժամերի ցուցադրվում են սերիալներ, որոնք ներկայացնում են դաժանություն, ծեծկռտուք, սպանություններ, անմարդկային տեսարաններ։ Դրանցում խոսք լինել չի կարող գեղագիտական արվեստի, բարձր ու վսեմ գաղափարների մասին։ Դրանք մատուցվում են ժարգոնով, ՙգողական լեզվով՚, ինչը, բնականանաբար, բացասաբար է ազդում հատկապես հասունացող սերնդի վրա։ Մեզ քաջածանոթ մի առակ եմ ուզում հիշեցնել։ Հին Հունաստանի իմաստասերներից Քսանթոսը մի օր ճաշկերույթի պատրաստություն էր տեսնում։ Նա իր ստրուկ Եզովպոսին հանձնարարում է շուկայից բերել աշխարհի ամենալավ բանը, որպեսզի պատվի հյուրերին։ Ճաշի ժամանակ յուրաքանչյուրի առջև դրվում է մի աման լեզու։ Քսանթոսը զարմացած հարցնում է Եզովպոսին. ՙԱ՞յս է աշխարհի ամենալավ բանը՚։ Ստրուկը պատասխանում է. ՙԱնշուշտ, դրանից ավելի լավ բան չկա։ Դրանից են դուրս գալիս ամեն իմաստություն ու զվարթ երգ։ Լեզվով են կառուցվում քաղաքներ, և մարդիկ իրենց միտքն ու զգացմունքները լեզվով են արտահայտում՚։
Մի ուրիշ անգամ Քսանթոսը Եզովպոսից պահանջում է, որ շուկա գնա և բերի աշխարհի ամենավատ բանը։ Ստրուկը դարձյալ լեզու է բերում։ Տերը բարկանում է նրա վրա, բայց վերջինս հանգիստ բացատրում է. ՙՄի զայրանա, տե՜ր իմ, լեզվից վատ ի՞նչ կա աշխարհի վրա։ Դրանով են կործանվում քաղաքներ, ասվում ստերն ու հայհոյանքները։ Լեզուն աշխարհի ամենալավ և ամենավատ բանն է, կախված նրանից, թե ինչպիսի բերանում է գտնվում և ով է նրա տերը՚։
Առակս զինչ ցուցանե. մաքու՜ր պահենք մեր ոսկեղենիկ մայրենին, որովհետև այն բարձրագույն արժեք է։ Հետևե՜նք լեզվի ճիշտ գործածությանը, գրագետ, գեղեցիկ խոսքին։ Հայ դասականներից Ղազարոս Աղայանն ասել է. ՙԲավական չէ ազգասեր ու հայրենասեր լինել, պետք է մի քիչ էլ լեզվասեր լինել, պետք է սիրել, գգվել, պաշտել հարազատ մոր հարազատ լեզուն. այս սերը միայն կբանան մեր առջև մեր լեզվի անհատնում ճոխությունը, նրա նրբությունն ու քաղցրությունը՚։