comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ՙՎԱ­ՐԱՆ­ԴԱ՚-Ն` ԱՄ­ԲՈՂ­ՋՈ­ՎԻՆ ՆՈՐ ԾՐԱԳ­ՐՈՎ
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՙՎԱ­ՐԱՆ­ԴԱ՚-Ն` ԱՄ­ԲՈՂ­ՋՈ­ՎԻՆ ՆՈՐ ԾՐԱԳ­ՐՈՎ

Նվարդ ՍՈ­ՂՈ­ՄՈ­ՆՅԱՆ

 Խմ­բա­վար, շվիա­հար ու դու­դու­կա­հար Զա­քար Քե­շի­շյանն այս ա­մառ նո­րից Ար­ցա­խում էր` 27-րդ ան­գամ՝ 1992-ից սկ­սած, երբ ա­զա­տագր­վեց Շու­շին, երբ ե­կավ ու Շու­շիի Ա­րամ Մա­նու­կյան վար­ժա­րա­նում հիմ­նադ­րեց ՙՎա­րան­դա՚ երգ­չա­խում­բը։ Հիմ­նադր­ման օր­վա­նից երգ­չախմ­բում եր­գել է ա­վե­լի քան 600 պա­տա­նի ու ե­րի­տա­սարդ, ո­րոն­ցից շա­տե­րը ե­րաժշ­տու­թյան ու­ղին են ընտ­րել որ­պես մաս­նա­գի­տու­թյուն։ Ան­ցած 27 տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում երգ­չա­խում­բը պատ­րաս­տել է 27 հա­մեր­գա­յին նոր ծրագ­րեր` կա­տա­րե­լով հայ թե օ­տար դա­սա­կան, ժա­մա­նա­կա­կից ու ժո­ղովր­դա­կան ա­վե­լի քան 500 խմ­բեր­գեր։ Հայ­րե­նի բա­նաս­տեղծ­ներ և եր­գա­հան­ներ 106 նոր եր­գե­րով հարս­տաց­րել են ՙՎա­րան­դա՚-յի եր­գա­ցան­կը։

Շու­շիում և Ստե­փա­նա­կեր­տում ե­րաժշ­տա­սեր­ներն սպա­սում են ա­վան­դա­կան դար­ձած հա­մերգ­նե­րին, ո­րոնք կա­յա­ցան նախ Շու­շիում` Կեր­պար­վես­տի պե­տա­կան թան­գա­րա­նում, սեպ­տեմ­բե­րի 5-ին, ա­պա` Ստե­փա­նա­կեր­տի մշա­կույ­թի և ե­րի­տա­սար­դու­թյան պա­լա­տի լեփ-լե­ցուն դահ­լի­ճում, սեպ­տեմ­բե­րի 6-ին։
27-րդ տա­րեշր­ջա­նի պաշ­տո­նա­կան հա­մեր­գին ներ­կա էր Ար­ցա­խի Ազ­գա­յին ժո­ղո­վի նա­խա­գահ Ա­շոտ Ղու­լյա­նը։
Հա­մեր­գա­յին ծրա­գի­րը ող­ջույ­նի խոս­քով բա­ցեց երգ­չախմ­բի գե­ղար­վես­տա­կան ղե­կա­վար և խմ­բա­վար Զա­քար Քե­շի­շյա­նը, ա­սե­լով, որ ա­մառ­վա այդ 33 օ­րե­րը լց­ված էին Կո­մի­տա­սի, Թու­մա­նյա­նի, Լևոն Շան­թի հա­վեր­ժա­խոս շն­չով ու ջեր­մու­թյամբ, և որ երգ­չախմ­բի 27-րդ օ­ղակն ամ­րաց­նում է կա­պը և հի­շա­տա­կը հայ մե­ծա­նուն ան­հա­տա­կա­նու­թյուն­նե­րի հետ, ո­րոնց ծնն­դյան 150-ա­մյակ­նե­րը նշ­վում են այս տա­րի։
Ա­ռա­ջին եր­գը, որ կա­տար­վեց, ՙՀայր մերն՚ էր, ո­րի խոս­քը և ե­րաժշ­տու­թյու­նը գրել է Կո­մի­տա­սը 1915 թվա­կա­նին. ՙԿյանք տուր մայ­րի­կիս, կյանք տուր հայ­րի­կիս, տեր Աստ­ված...՚։ Եվ կյան­քը շա­րու­նակ­վեց շնոր­հիվ մեր լեզ­վի: Երկ­րոր­դը` Կո­մի­տա­սի ՙՈվ մե­ծաս­քանչ դու լե­զու՚ երգն էր։
Կո­մի­տա­սյան շա­րե­րը (ՙԼո­րիկ՚, ՙԿուժն ա­ռա, ե­լա՚, ՙԻմ չի­նա­րի յա­րը՚...) ընդ­գր­կում էր թվով 13 երգ։
ՙԱ­նուշ՚ օ­պե­րա­յից խմ­բեր­գե­րը կա­տա­րե­ցին պա­տա­նե­կան և ե­րի­տա­սար­դա­կան կազ­մե­րը։
Լիա Մա­նա­սյանն ար­տա­սա­նեց Լևոն Շան­թի ՙՀին աստ­ված­նե­րից՚, ա­պա երգ­չա­խում­բը կա­տա­րեց Շան­թի խոս­քե­րով և Բար­սեղ Կա­նա­չյա­նի ե­րաժշ­տու­թյամբ ՙԽա­ղաղ գի­շեր է՚ եր­գը։
Երգ­չախմ­բի ե­րի­տա­սար­դա­կան կազ­մը կա­տա­րեց Կո­մի­տա­սից հետևյալ եր­գե­րը՝ ՙԳո­վեա Ե­րու­սա­ղեմ, զՏեր՚, ՙԱնձրև ե­կավ՚, ՙԶար-զըն­գը՚, ՙԵլ, ել՚, ՙԽու­մար՚, ՙԵր­կն­քի աստ­ղեր՚, ՙՍև ա չո­բա­նի շու­նը՚ և այլն։
Հա­մեր­գա­յին ծրագ­րի մեջ ընդգրկված էին նաև Տիգ­րան Ման­սու­րյա­նի ՙԵրևան՚, ՙԵս իմ ա­նուշ Հա­յաս­տա­նի՚ եր­գե­րը։ Ի դեպ, ՙԵրևան՚-ի ա­ռաջ­նա­խաղն էր և խմ­բա­վա­րում էր Մա­րիամ Բեգ­լա­րյա­նը։
Պա­հը հու­զիչ էր, երբ դահ­լի­ճից բեմ բարձ­րա­ցավ ՙՎա­րան­դա՚-յի նախ­կին սա­նե­րից 17 հո­գի։ Ող­ջա­գու­րանք­ներ, ծա­ղիկ­ներ…բո­լո­րը միա­սին կա­տա­րե­ցին ՙԵ­րազ իմ եր­կիր հայ­րե­նի՚ եր­գը։ Խմ­բա­վա­րում էր Լու­սի­նե Ե­սա­յա­նը։
Հա­մեր­գա­յին ծրագ­րի ժա­մա­նակ նվա­գակ­ցում էր դաշ­նա­կա­հար Նել­լի Սարգ­սյա­նը։
Հա­մեր­գի ա­վար­տին՝ մեր զրույ­ցը Զա­քար Քե­շի­շյա­նի հետ. ՙՄենք ու­նենք սկզ­բունք մը, որ փոր­ձում ենք մեր եր­գա­ցան­կը նոր եր­գե­րով հարս­տաց­նել, և ինչ­քան շատ ըլ­լան այդ եր­գե­րը, եր­բեմն ո­րոշ եր­գեր կկրկ­նենք։ Այս ի­մաս­տով այս տա­րի մենք հան­դի­պե­ցինք Թու­մա­նյա­նի, Կո­մի­տա­սի, Լևոն Շան­թի շն­չին և ապ­րե­ցինք ի­րենց ստեղ­ծած ժա­ռան­գու­թյամբ, և այս ա­ռի­թով ես փո­խան­ցում­ներ կա­տա­րե­ցի, եր­կու շար պատ­րաս­տե­ցի ա­ռա­վե­լա­բար հետևե­լով կո­մի­տա­սյան սկզ­բունք­նե­րուն, հետևա­բար օգտ­վե­լով նույն եր­գե­րի նրա խմ­բեր­գա­յին տար­բե­րակ­նե­րից, որ­պես­զի ա­ռա­վե­լա­գույնս ա­զատ մնանք և չխա­թա­րենք Կո­մի­տա­սը։ Թու­մա­նյա­նի պա­րա­գա­յին մենք առ­նչ­վե­ցինք ՙԱ­նուշ՚-ի օ­պե­րա­յին ար­վես­տին։ Թու­մա­նյա­նի խոս­քե­րով շատ եր­գեր կան, հատ­կա­պես ման­կա­կան։ Թու­մա­նյա­նը և Կո­մի­տա­սը ըն­կեր­ներ ե­ղած են, նրանք հա­մա­տեղ մեկ երգ ու­նին, դա ՙԿա­քա­վիկն՚ է, գե­ղե­ցիկ մի երգ, որ բո­լո­րը սի­րում և եր­գում են։ Իսկ Լևոն Շան­թի բա­ռե­րով շատ եր­գեր չկան, ես գտա ՙԽա­ղաղ գի­շեր է՚ եր­գը, ո­րը ե­րաժշ­տա­վո­րած է Կո­մի­տա­սի ար­ժա­նա­վոր սան Բար­սեղ Կա­նա­չյա­նը։ ՙԽա­ղաղ գի­շե­րը՚ նվիր­ված էր Լի­բա­նա­նում ապ­րող փոք­րիկ­նե­րուն, հի­մա այդ մար­դի­կը 70-80 տա­րե­կան են, ա­նոնց ես կճանչ­նամ։ Ինչ վե­րա­բե­րում է Կո­մի­տա­սին, ես կպատ­մեմ մի տխուր բան. Լի­բա­նա­նում ես ու­նեմ երգ­չա­խումբ, երբ հա­մերգ տվե­ցինք, ավ­տո­բուս­նե­րով ե­կել էին լսե­լու, և հարց տվե­ցի, թե ով կա­րող է կո­մի­տա­սյան եր­գի ա­նուն տալ, կամ տո­ղեր ա­սել, հա­րյու­րա­վոր հա­վաք­ված­նե­րից միայն չոր­սը կա­րո­ղա­ցան պա­տաս­խա­նել։ Իսկ ես ՙՎա­րան­դա՚-ի հետ սկ­սե­ցի պա­րա­պել, շա­տերն այդ եր­գե­րը գի­տեին, ա­սա­ցի և ա­սում եմ՝ ինչ է նշա­նա­կում հայ­րե­նի­քում ապ­րել և ինչ լավ է հայ­րե­նի­քում ապ­րել... Ի­մի­ջիայ­լոց, Թու­մա­նյա­նը Կո­մի­տա­սեն քիչ մը ա­վե­լի բախ­տա­վոր է` շնոր­հիվ իր հե­քիաթ­նե­րուն, ոչ թե պոե­զիա­յին։ Թու­մա­նյա­նը սփյուռ­քում ա­վե­լի հան­րա­հայտ է։ Կո­մի­տա­սի ա­նունն ալ լսած են, գի­տեն, որ մեծ ե­րաժշ­տա­հան է, ե­ղեռ­նի ա­մե­նաող­բեր­գա­կան է­ջե­րեն մեկն է, բայց ին­ձի հա­մար կարևոր է, որ եր­գերն ալ ի­մա­նան։ Ե­թե ո­րո­շած ես հայ մնալ, գո­նե 10 երգ պի­տի ի­մա­նաս։ Ե­թե Կո­մի­տաս կսով­րիս, մեջդ հայ­կա­կան ե­րաժշ­տու­թյան ա­վանդ­նե­րը կներ­ծծ­վին։ Օ­տար եր­գե­րը կըն­դու­նիս, կվա­յե­լիս, սա­կայն միշտ կգիտ­նաս, որ ա­նոնք օ­տար են, ու նաև այն, ինչ որ հա­յե­րեն է, տա­կա­վին հայ­կա­կան չէ։ Հայ­կա­կա­նը, ինչ­պես Կո­մի­տա­սը կը­սե, մեր ժո­ղովր­դա­յին եր­գերն են, գեղ­ջուկ եր­գերն են։ Կո­մի­տա­սը կը­սե՝ սով­րե­ցեք ա­նոնց­մե, ժո­ղո­վուրդն է մե­ծա­գույն ստեղ­ծա­գոր­ծո­ղը։ Ա­սի­կա շատ ճիշտ է, այս ի­մաս­տով ես սով­րեց­րի տաս­նյա­կից ա­վե­լի եր­գեր և՜ Լի­բա­նա­նին մեջ, և՜ այս­տեղ։ Ու­րախ եմ, հա­կա­ռակ որ այդ եր­գերն ի­րենց տա­րի­քեն հա­մե­մատ չեն, բայց ո­չինչ, թող սով­րին, ի­մաս­տը հե­տո կհասկ­նան։ Լի­բա­նա­նում հա­մերգ­նե­րի ժա­մա­նակ ես շատ ա­վե­լի ըն­դար­ձակ կխո­սիմ Կո­մի­տա­սի կյան­քի ու գոր­ծի մա­սին, և ՙԿար­կա­չի՚ սա­նե­րը ման­րա­մասն սով­րե­ցան Կո­մի­տա­սի կյանքն ու գոր­ծը։ Ու­րախ եմ, որ նրանք սի­րե­ցին և եր­գե­ցին Կո­մի­տա­սը։ Այս ա­ռու­մով ա­նե­լիք­ներ շատ կան, քա­նի որ Սփյուռ­քում հայ պա­հե­լու հա­մար մեծ ջան­քեր կպա­հանջ­վին. սա է մեր դպ­րոց­նե­րու ա­ռա­քե­լու­թյու­նը, ա­ռա­վել ազ­գա­յին, մշա­կու­թա­յին դաս­տիա­րա­կու­թյուն տալ։
Ա­սեմ, որ ինձ հա­մար Կո­մի­տա­սի հետ հան­դի­պու­մը սկս­վել է նրա լու­սան­կար­նե­րից, որ կա­յին մեր տա­նը, իսկ ե­րաժշ­տու­թյու­նը հայտ­նա­բե­րե­ցի կոն­սեր­վա­տո­րիա­յում սո­վո­րե­լու տա­րի­նե­րին։ Ես այ­սօր կդա­սա­խո­սիմ, ու­սա­նող­նե­րուն կփո­խան­ցիմ Կո­մի­տաս՚։
Մեր այն հար­ցին, թե ինչ­պես ան­ցավ ա­մա­ռա­յին այս շր­ջա­նը, խմ­բա­վա­րը պա­տաս­խա­նեց, որ ժա­մա­նա­կը կարճ էր, բայց ար­ցախ­ցի ե­րե­խա­նե­րը կա­րո­ղա­ցան շատ բան յու­րաց­նել։ ՙԱ­մա­ռա­յին շր­ջանն իր դժ­վա­րու­թյուն­նե­րը կբե­րե, գյուղ՝ տա­տիկ-պա­պիկ­նե­րու մոտ գնա­լը, ճամ­բար­նե­րուն մաս­նակ­ցի­լը, բայց փոր­ձե­րուն ոգևո­րու­թյամբ կգա­յին, ո­գեշ­նչ­ված կաշ­խա­տեին։ Ինչ­քան էլ ու­րախ և ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ե­ղավ մեր այս տար­վա հա­մեր­գա­յին փոր­ձե­րի ըն­թաց­քը, այս տար­վա կո­րուստ­նե­րի կս­կի­ծը դառ­նո­րեն տխ­րեց­րեց մեզ։ Անց­նող տար­վա ըն­թաց­քին մենք կոր­ցինք ՙՎա­րան­դա՚ երգ­չախմ­բի նախ­կին սա­ներ Սի­փան Ա­վե­տի­սյա­նին ու Արևիկ Պո­ղո­սյա­նին։ ԻՆձ հա­մար տրտ­մու­թյուն է նաև Երևա­նի Կո­մի­տա­սի ան­վան կոն­սեր­վա­տո­րիա­յի խմ­բեր­գա­յին ամ­բիո­նի եր­կա­րա­մյա վա­րիչ և իմ սի­րե­լի դա­սա­խոս, պրո­ֆե­սոր Ի­վան Վար­դա­նյա­նի, ինչ­պես նաև հայ ժա­մա­նա­կա­կից դա­սա­կան և ՙՎա­րան­դա՚ երգ­չախմ­բի հա­մար ա­վե­լի քան 20 եր­գե­րի հե­ղի­նակ Ստե­փան Շա­քա­րյա­նի կո­րուս­տը։ Խունկ ու մոմ` նրանց հի­շա­տա­կին։ Ու­րա­խա­լի է, որ այս տա­րի 13 նոր ան­դամ­ներ ու­նե­ցանք, ու­րա­խա­լի է, որ ան­ցած տար­վա եր­կու տղա­յի փո­խա­րեն ՙՎա­րան­դա՚-ում ու­նինք 7 տղա­ներ՚։
;