comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ՙԵՍ ՓՈՐ­ձԵԼ ԵՄ ՓՈ­ԽԱՆ­ՑԵԼ ԱՐ­ՑԱ­ԽՅԱՆ ԿՈ­ԼՈ­ՐԻ­ՏԸ՚
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՙԵՍ ՓՈՐ­ձԵԼ ԵՄ ՓՈ­ԽԱՆ­ՑԵԼ ԱՐ­ՑԱ­ԽՅԱՆ ԿՈ­ԼՈ­ՐԻ­ՏԸ՚

Նվարդ ՍՈ­ՂՈ­ՄՈ­ՆՅԱՆ

 Նկա­րիչ և քան­դա­կա­գործ Ռո­բերտ ԱՍԿԱՐՅԱՆԸ ծն­վել է 1956թ. Ստե­փա­նա­կեր­տում։ 1980-ին ա­վար­տել է Երևա­նի Մ. Սա­րյա­նի ան­վան գե­ղար­վես­տի ու­սում­նա­րա­նը։ 1980-83 թթ. ապ­րել և ստեղ­ծա­գոր­ծել է Մոսկ­վա­յում։ Գե­ղան­կար­չա­կան ու քան­դա­կա­գոր­ծա­կան բազ­մա­թիվ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի հե­ղի­նակ է։ Նրա մի շարք գոր­ծեր գտն­վում են Հա­յաս­տա­նի մշա­կույ­թի ֆոն­դում և տե­ղի ու ար­տա­սահ­մա­նյան մաս­նա­վոր հա­վա­քա­ծու­նե­րում։

2016 թվա­կա­նից ՙԳԱՄ-ԱՐՏ՚ Ար­ցա­խի նկա­րիչ­նե­րի մի­ջազ­գա­յին միու­թյան նա­խա­գահն է: 2004թ. ար­ժա­նա­ցել է Ե­ղի­շեի ան­վան ա­մե­նա­մյա մր­ցա­նա­կի։

Աս­կա­րյա­նը զա­նա­զան դի­տան­կյուն­նե­րից է պատ­կե­րում մեր բարդ ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նի հո­գե­բա­նա­կան էք­սպ­րե­սիվ դի­ման­կա­րը, ո­րը, սա­կայն, ա­վար­տուն լի­նել չի կա­րող, այն կեն­դա­նի ապ­րու­մի պես ան­վերջ փո­փոխ­վում է։ Նրան ա­ռանձ­նա­կիո­րեն հո­գե­հա­րա­զատ է ար­ցա­խյան մի­ջա­վայ­րը, ո­րի բնաշ­խար­հիկ կո­լո­րի­տի վա­վե­րաց­նողն է հատ­կա­պես իր կեր­տած կեր­պա­րի ինք­նա­տի­պու­թյամբ։ Գե­ղան­կար­չի ու քան­դա­կա­գոր­ծի մշ­տա­պես ան­հան­գիստ ու պրպ­տուն խառն­ված­քը շա­րու­նակ կռա­հել է տա­լիս նո­րա­նոր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րի ծնուն­դը, ո­րոնք սո­վո­րա­բար հա­գե­ցած են լի­նում գե­ղար­վես­տա­կան թարմ ու ա­նակն­կալ լու­ծում­նե­րով։ Քան­զի տա­ղան­դա­վոր ար­վես­տա­գե­տի մյուս տի­պա­կան ա­ռանձ­նա­հատ­կու­թյունն է գոր­ծել ար­գա­սա­վոր և ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան դի­նա­միկ օ­րենք­նե­րով։
Ան­հա­տա­կան ցու­ցա­հան­դես­ներ է ու­նե­ցել Ստե­փա­նա­կեր­տում (1994), Թեհ­րա­նում (1996), Բեռ­լի­նում(2001), Կաու­նա­սում (2004):
Խմ­բա­կա­յին ցու­ցա­հան­դես­նե­րի է մաս­նակ­ցել Երևա­նում, Մոսկ­վա­յում, Գո­րի­սում, Լե­նինգ­րա­դում, Տալ­լի­նում, Նյու Յոր­քում, Բեռ­լի­նում, Վեյ­մա­րում, Սան-Պաու­լո­յում, Ֆին­լան­դիա­յում, Շվե­դիա­յում…
Մաս­նակ­ցել է մի­ջազ­գա­յին սիմ­պո­զիում­նե­րի Երևա­նում, Բրա­զի­լիա­յում, Շու­շիում:
Նրա տե­ղադր­ված աշ­խա­տանք­նե­րից են Ար­ցա­խի պատ­մաերկ­րա­գի­տա­կան թան­գա­րա­նի դու­ռը (Ստե­փա­նա­կերտ), Գան­ձա­սա­րի մուտ­քի դու­ռը, Շու­շիի Ս. Ղա­զան­չե­ցոց ե­կե­ղե­ցու մուտ­քի դու­ռը,
Գրի­գոր Նա­րե­կա­ցու ՙՄա­տյան ող­բեր­գու­թյան՚ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյան 1000-ա­մյա­կին նվիր­ված խաչ­քա­րը (Կաու­նաս),
Գրե­րի գյու­տի 1600-ա­մյա­կի առ­թիվ դե­կո­րա­տիվ աշ­խա­տանք­նե­րը (Ա­մա­րաս), Ստե­փա­նա­կեր­տի Աստ­վա­ծա­մոր Սուրբ Հո­վա­նի Մայր Տա­ճա­րի մուտ­քի դու­ռը և այլն:
Ներ­կա­յաց­նում ենք մեր զրույ­ցը գե­ղան­կա­րիչ-քան­դա­կա­գոր­ծի հետ:

-Քա­նի որ մեր զրույ­ցի ա­ռի­թը հան­րա­պե­տու­թյան վաս­տա­կա­վո­րի կո­չում ստա­նալն է, ա­պա ինչ­պե՞ս եք վե­րա­բեր­վում կո­չում­նե­րին, մր­ցա­նակ­նե­րին։
-Ար­վես­տա­գե­տի հա­մար, կա­սեի, որ կո­չու­մը ոչ մի բան չի ա­վե­լաց­նում, բայց չի էլ պա­կա­սեց­նում, ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան ճա­նա­պար­հի մա­սին է խոս­քը։ Դա գնա­հա­տա­կան է քո ան­ցած ճա­նա­պար­հի: Ար­ցա­խում շատ չեն այն ար­վես­տա­գետ­նե­րը, որ ա­մեն օր ստեղ­ծա­գոր­ծում են: Խոսքս միայն նկա­րիչ­նե­րի մա­սին չէ։
-Ար­վես­տա­գե­տի ա­ռա­քե­լու­թյու­նը...
-Հայ­րե­նի­քին ծա­ռա­յե­լը։ Երկ­րին, հո­ղին ծա­ռա­յե­լը։ Կա­րող ես քան­դա­կել, նկա­րել, գրել, բայց կարևորն այն է, թե քեզ հե­տաք­րք­րո՞ւմ են ժո­ղովր­դի ցա­վը, հոգ­սը, ազ­գի խն­դի­րը։ Կյան­քի լույսն ու ստ­վե­րը... Ար­վես­տա­գե­տին խորթ պի­տի լի­նի ան­տար­բե­րու­թյու­նը։ Իմ ՙՃա­նա­պարհ՚ շար­քը շա­րու­նակ­վում է։ Հիմ­քում ազ­գա­յին ցավն է, ող­բեր­գու­թյու­նը, ջար­դե­րը, կո­տո­րած­նե­րը... Ա­սեմ, որ ՙՃա­նա­պարհ՚ շարքն սկ­սել եմ Ար­ցա­խյան շարժ­ման և պա­տե­րազ­մի ժա­մա­նակ։ Իմ ար­մատ­նե­րը Գյու­լիս­տա­նից են։ Երբ սկս­վեց Շա­հու­մյա­նի ար­տա­գաղ­թը, ես լսում էի նրանց պատ­մու­թյուն­նե­րը, և ստեղծ­վել են այդ շար­քի տաս­նյակ նկար­ներ։ Այդ շարքն ընդ­գր­կում է 50-ից ա­վե­լի գործ։ Ու­րիշ շար­քեր էլ ու­նեմ, ա­սենք՝ ՙՄունք՚-ը։ Ես ցան­կա­ցել եմ ցույց տալ հա­յի մեր տե­սա­կը։ Ինձ ան­հան­գս­տաց­նում է ազ­գի, այս հո­ղի, երկ­րա­մա­սի ճա­կա­տա­գի­րը։ Ես ե­րա­զում եմ միաս­նա­կան և հզոր եր­կիր։ Ար­վես­տա­գե­տը զգա­յուն մարդ է, ցա­վը, տա­ռա­պան­քը հետք է թող­նում։ 1988-ը մեծ հետք է թո­ղել իմ հո­գում. ՙԲռուն­ցք­ներ՚, ՙՊայ­քար՚ և այլն, շար­քը կոչ­վում է ՙԱր­ցախ՚։ Դա մեր զար­թոն­քի պահն էր։ Այս շար­քում մի 20 գործ կա ար­ված։ Մի շարք էլ ու­նեմ, կոչ­վում է ՙՍում­գա­յիթ՚։ Սա­ֆո­նո­վյան շր­ջա­նում բա­վա­կա­նին գոր­ծեր ստեղ­ծե­ցի, որ­տեղ երևում են օ­մո­նի դա­ժա­նու­թյուն­նե­րը և մեր դի­մագ­րա­վու­մը։ Այդ ող­բեր­գա­կան շր­ջանն ար­տա­ցոլ­ված է մի չորս տաս­նյակ գոր­ծե­րում։

-Ստեղ­ծա­գոր­ծող Ռո­բերտ Աս­կա­րյանն այ­սօր ին­չո՞վ է ապ­րում։
-Ինչ­պես միշտ, այ­սօր էլ այն, ինչն ինձ հու­զում է, տե­ղա­փո­խում եմ նկա­րի կամ քան­դա­կի մեջ։ Վեր­ջին տա­րի­նե­րին Մար­տու­նու շր­ջա­նի Մյու­րի­շեն գյու­ղում Ար­ցա­խյան պա­տե­րազ­մում զոհ­ված­նե­րի հի­շա­տա­կին հու­շար­ձան եմ ստեղ­ծել, մեկն էլ` Հադ­րու­թի շր­ջա­նի Աղ­բու­լաղ գյու­ղում, մի գործ էլ՝ Ստե­փա­նա­կեր­տում։ Ե­րեքն էլ քան­դակ­ներ են։ Սրանք 4-5 տար­վա կտր­ված­քով ար­ված գոր­ծեր են։ 3 տա­րի ա­ռաջ մեր մայ­րա­քա­ղա­քի հան­րա­պե­տա­կան հի­վան­դա­նո­ցի բա­կում տե­ղադր­վել է իմ քան­դա­կը, ո­րը կոչ­վում է ՙԸն­տա­նիք՚։ Մինչև էս­քիզ ա­նե­լը եր­կար մտո­րում­նե­րի մեջ էի. պետք է այն­պի­սի գործ ստեղ­ծեի, որ մարդ­կանց հա­մո­զեր։ Եվ քան­դա­կե­ցի հայ­կա­կան ըն­տա­նիք, ծնող­նե­րը ե­րե­խա­նե­րի հետ։
Ես ա­մեն օր աշ­խա­տում եմ։ Դա իմ ա­մե­նօ­րյա գործն է, ինչ­պես զին­վորն է իր պա­հա­կա­կե­տում։ Ար­վես­տա­գետն էլ զին­վոր է։ Նկար­չի ներ­կապ­նա­կը միշտ պի­տի ՙթաց՚ լի­նի։ Դա ար­վես­տա­գե­տի բնա­կան վի­ճա­կը պետք է դառ­նա։ Կապ չու­նի` վաս­տա­կա­վոր ես, թե ան­վաս­տակ։ Իմ ար­վես­տա­նո­ցում մո­տա­վո­րա­պես 100 նկար կա կախ­ված, մի 2 հա­րյուրն էլ չկախ­ված վի­ճա­կում, մի 5 հա­րյուրն էլ աշ­խար­հի տար­բեր ան­կյուն­նե­րում,- ես որ 63-ա­մյա տա­րի­քում եմ, դա քիչ եմ հա­մա­րում։ Հե­տո էլ` քա­նա­կը չէ կարևոր։ Ես սրա­նով ու­զում եմ շեշ­տել ար­վես­տա­գե­տի ա­մե­նօ­րյա տք­նա­ջան աշ­խա­տան­քը։ Միա­ժա­մա­նակ ես գտ­նում եմ, որ ար­վես­տա­գե­տը պետք է ա­պա­հով­ված լի­նի, կեն­ցա­ղը ար­վես­տա­գե­տին չպի­տի ճն­շի, ի տար­բե­րու­թյուն այն կար­ծի­քի, թե ար­վես­տա­գե­տը ՙսո­ված պի­տի լի­նի՚։ Սա սխալ մո­տե­ցում է։ Վան Գո­գը սո­ված չի ե­ղել։ Իմ կար­ծի­քով` ա­մե­նա­կուշ­տը ար­վես­տա­գե­տը պի­տի լի­նի։
-Բայց ար­վես­տը զո­հա­բե­րու­թյուն է պա­հան­ջում։
-Ա­յո՜։ Եվ ոչ միայն՝ ֆի­նան­սա­կան։ Ընդ­հան­րա­պես ներ­կե­րը, կտավ­նե­րը շատ թանկ են։ Զո­հա­բե­րու­թյու­նը քրիս­տո­նեա­կան գա­ղա­փար է։ Պա­տա­հա­կան չէ, որ շատ ար­վես­տա­գետ­ներ նկա­րել են Քրիս­տո­սին։ Ես էլ եմ նկա­րել։ Զո­հա­բե­րու­թյան, նվի­րու­մի գա­ղա­փա­րը հա­րա­զատ է ինձ։ Պի­տի կա­րո­ղա­նաս լույս վա­ռել։ Մեր­ձա­վո­րիդ պի­տի տաս քո հո­գու լույ­սը։ Պի­տի կի­սես քո մի կտոր հա­ցը։ Շեղ­վա­ծին պի­տի ճա­նա­պարհ ցույց տաս։ Այս գա­ղա­փարն է դր­ված իմ ՙԼույս՚ շար­քի գոր­ծե­րի հիմ­քում։ Ա­սեմ, որ իմ ե­րեք շար­քերն էլ շա­րու­նակ­վում են, դա իմ ճա­նա­պարհն է, ազ­գիս ճա­նա­պարհն է։
-Ռո­բերտ, քո գոր­ծե­րը վա­ճառ­վո՞ւմ են։
-Ո­չինչ։ Դժ­գոհ չեմ։
-Ստեղ­ծա­գոր­ծե­լու հա­մար տար­վա ո՞ր ե­ղա­նակն է հո­գուդ հա­րա­զատ։
-Գա­րու­նը։ Գու­ցե գար­նան ծնունդ եմ, դա է պատ­ճա­ռը։ Իմ գոր­ծե­րի 30-40 տո­կո­սը գար­նանն է ծն­վել։ Գա­րունն իմ ո­գեշ­նչ­ման աղ­բյուրն է։ Տար­վա այդ ե­ղա­նա­կին նվիր­ված շարք ու­նեմ։
Իմ ա­մեն մի գործ մի փոք­րիկ ակ­նարկ է, մի բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն է։ Ծն­վում է պա­հի ազ­դե­ցու­թյան տակ։ Մար­դը բնու­թյան ծնունդ է, պի­տի ներ­դաշ­նակ ապ­րի բնու­թյան հետ։
-Դու կար­ծեմ, շատ ես ցու­ցադր­վել ար­տերկ­րում։
-Ա­յո։ Եր­կու ան­գամ ցու­ցադր­վել եմ Բրա­զի­լիա­յում, Եվ­րո­պա­յի տար­բեր եր­կր­նե­րում։ Ա­մեն տեղ իմ գոր­ծե­րով Ար­ցախն եմ ներ­կա­յաց­րել։ Բայց դա քիչ է։ Ա­մեն տա­րի մեր ար­վես­տը, գրա­կա­նու­թյու­նը, գե­ղան­կար­չու­թյու­նը, մեր մշա­կու­թա­յին ար­ժեք­նե­րը, հոգևոր թե նյու­թա­կան ժա­ռան­գու­թյու­նը, պի­տի ներ­կա­յաց­վեն աշ­խար­հին։ Մշա­կույ­թի ա­ռու­մով մեր հո­ղը պա­րարտ է, տա­ղանդ­ներ է ծնում։
-Դու ստեղ­ծա­գոր­ծում ես տար­բեր ժան­րե­րում...
-Ա­յո։ Գան­ձա­սա­րի դու­ռը փայ­տա­փո­րագ­րու­թյուն է։ ԻՆձ հա­մար նյու­թը կապ չու­նի։ Նա­յած ինձ ինչն է ոգևո­րում, ինչ խն­դիր եմ լու­ծում։ Խն­դիր կա, որ քան­դա­կով հեշտ է փո­խանց­վում։ Կարևո­րը ա­սե­լիք ու­նե­նալն է և ձևը գտ­նե­լը։ Քո ձևը պի­տի գտ­նես, քո լե­զուն պի­տի ստեղ­ծես։ Ես միշտ փոր­ձել եմ փո­խան­ցել ար­ցա­խյան կո­լո­րի­տը, մեր տե­սա­կի ու­ժը, նկա­րա­գի­րը։ Ար­վեստն ստեղծ­վում է ան­կեղծ պոռթ­կու­մից։
-Ար­վես­տի էլ ո՞ր ճյուղն է քեզ գրա­վում։
-Գրա­կա­նու­թյու­նը։ Սի­րում եմ Հա­մո Սա­հյան կար­դալ։ Բա­կուն­ցը բա­ռե­րով, խոս­քով... նկա­րում է։
Ար­վես­տը պի­տի պարզ լի­նի, ես փոր­ձում եմ իմ ար­վես­տի մեջ հաս­նել պար­զու­թյան։
-Դու զբաղ­վել ես նաև ման­կա­վար­ժու­թյամբ։
-35 տա­րի դա­սա­վան­դել եմ։ Ե­րե­խա­նե­րին սո­վո­րեց­րել եմ ան­կեղծ ու ազ­նիվ լի­նել ինքն իր և շր­ջա­պա­տի հետ։ Իմ սա­նե­րը հո բո­լո­րը ար­վես­տի ճա­նա­պար­հը չեն բռ­նել, բայց գե­ղա­գի­տա­կան դաս­տիա­րա­կու­թյուն են ստա­ցել, ո­րը կր­թում է մար­դու միտքն ու հո­գին։ Իսկ դա ա­ռա­վել քան անհ­րա­ժեշտ է: