[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՀԱՅՏ­ՆՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ՆԵՐ ԴԵՌ ՍՊԱՍ­ՎՈՒՄ ԵՆ

Էմ­մա ԲԱ­ԼԱ­ՅԱՆ

 Օ­րերս Ստե­փա­նա­կեր­տի մշա­կույ­թի և ե­րի­տա­սար­դու­թյան պա­լա­տում տե­ղի ու­նե­ցավ յու­րա­հա­տուկ հա­մերգ՝ նվիր­ված մեծն Կո­մի­տա­սի 150-ա­մյա­կին: ՙԿո­մի­տաս. տա­սը հայտ­նու­թյուն՚ վեր­տա­ռու­թյու­նը կրող ծրագ­րով ե­լույթ էր ու­նե­ցել կոմ­պո­զի­տոր, եր­գիչ, ե­րա­ժիշտ-կա­տա­րող Վա­հան ԱՐԾ­ՐՈՒ­ՆԻՆ, ո­րի հետ հար­ցազ­րույ­ցը ներ­կա­յաց­նում ենք ըն­թեր­ցո­ղին:

-Պա­րոն Արծ­րու­նի, որն էր այս հա­մեր­գա­շա­րի խոր­հուր­դը:
-Կու­զե­նա­յի նշել, որ իմ առն­չու­թյու­նը Կո­մի­տա­սի հետ գրա­կա­նու­թյան մի­ջո­ցով է, այ­սինքն՝ ՙԿո­մի­տաս. տա­սը հայտ­նու­թյուն՚ եր­գա­շա­րի խոս­քե­րը Կո­մի­տա­սի բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­ներն են, ե­րաժշ­տու­թյո?նը` ի­մը: Հո­բե­լյա­նա­կան այս տար­վա մեջ պար­տա­վոր­ված զգա­ցի ներ­կա­յաց­նե­լու Կո­մի­տա­սի գրա­կան ժա­ռան­գու­թյունն իմ կող­մից գր­ված ե­րաժշ­տու­թյամբ: 10 երգ և 10 հա­մերգ տար­բեր վայ­րե­րում: Եր­ջա­նիկ եմ, որ հա­ջո­ղեց մի հա­մեր­գը կազ­մա­կեր­պել Ար­ցա­խում. սա 9-րդն է, եզ­րա­փա­կիչ 10-դը տե­ղի կու­նե­նա Երևա­նում` Կո­մի­տա­սի ան­վան կա­մե­րա­յին տա­նը: Ինձ հա­մար խոր­հր­դան­շա­կան էր նրա­նով, որ ընտ­րում էի ոչ միայն հա­մեր­գա­յին դահ­լիճ­ներ, այլ նաև մշա­կու­թա­յին օ­ջախ­ներ՝ Մա­տե­նա­դա­րան, Ազ­գա­յին գրա­դա­րան, Գա­ֆես­ճյան կենտ­րոն:
-Դուք հան­դես ե­կաք ՙՎել­վետ՚ քա­ռյա­կի հետ: Ինչ­քա՞ն ժա­մա­նակ է, որ հա­մա­գոր­ծակ­ցում եք, և ի՞նչ կա­սեք այդ­տեղ հան­դես ե­կող ար­ցախ­ցի ե­րա­ժիշտ­նե­րի մա­սին:
-ՙՎել­վետ՚ քա­ռյա­կի հետ մեկ տա­րի է, ինչ հա­մա­գոր­ծակ­ցում եմ: Սկիզ­բը ե­ղավ Ա. Խա­չատ­րյա­նի ան­վան դահ­լի­ճում իմ կող­մից կազ­մա­կերպ­ված բա­րե­գոր­ծա­կան հա­մեր­գը՝ ի զո­րակ­ցու­թյուն Ա­րա­յիկ Խան­դո­յա­նի (Միայ­նակ գայ­լի) ըն­տա­նի­քին: Այդ հա­մեր­գից հե­տո սկս­վեց մեր սերտ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թյու­նը. հա­մեր­գով հան­դես ե­կանք Մա­տե­նա­դա­րա­նում, Գա­ֆես­ճյան կենտ­րո­նում… Տար­բեր կազ­մե­րով եմ հա­մերգ­ներ տվել՝ Հա­յաս­տա­նի պե­տա­կան կա­մե­րա­յին նվա­գախմ­բի, ՙՇո­ղա­կաթ՚ ման­կա­կան երգ­չախմ­բի, բայց քա­ռյակ և ֆլեյ­տա խմ­բի հետ ա­ռա­վել սերտ, քա­նի որ շատ մո­բիլ են ու հն­չյու­նա­յին ա­ռու­մով բա­վա­րա­րում են իմ գե­ղա­գի­տա­կան պա­հանջ­նե­րը: Ե­րի­տա­սարդ, բայց փայ­լուն ե­րա­ժիշտ­ներ են. ջու­թա­կա­հար­ներ Դա­վիթ Հա­կո­բյանն ու Դիա­նա Մես­րո­պյա­նը փայ­լուն կեր­պով ներ­կա­յաց­նում են Ար­ցա­խը Երևա­նի կոն­սեր­վա­տո­րիա­յում:
-Որ­քա­նո՞վ է բա­ցա­հայտ­ված Կո­մի­տա­սը:
-Մենք դեռ բա­ցա­հայ­տում­նե­րի ճա­նա­պար­հին ենք: Ինչ­քան շատ ու­սում­նա­սի­րենք Կո­մի­տա­սի ժա­ռան­գու­թյու­նը, այն­քան հա­րուստ կլի­նի մեր պատ­կե­րա­ցու­մը: Հա­մոզ­ված եմ, որ շատ-շա­տե­րի հա­մար հայտ­նու­թյուն կլի­նի, որ Կո­մի­տա­սը նաև բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րի հե­ղի­նակ է: Թե՜ պատ­մու­թյու­նը, թե՜ մեր մե­ծե­րի ժա­ռան­գու­թյու­նը դեռևս ու­սում­նա­սիր­ման կա­րիք ու­նեն: Այդ շար­քում է նաև մեծն Մաշ­տո­ցը, ով լայն հա­սա­րա­կու­թյա­նը հայտ­նի է որ­պես հայ­կա­կան այ­բու­բե­նի ստեղ­ծող և հա­յոց դպ­րու­թյան հիմ­նա­դիր, բայց նա նաև շա­րա­կան­նե­րի և բա­նաս­տեղ­ծու­թյան հե­ղի­նակ է: Հան­րա­հայտ Պա­տա­րա­գի հիմ­քում հենց այդ շա­րա­կան­ներն են, ո­րոնց բո­վան­դա­կու­թյու­նը, ե­րաժշ­տու­թյու­նը մշակ­վել են Սա­հակ Պարթևի հետ:
-Վա­հան Արծ­րու­նի ա­նու­նը ա­վագ ու մի­ջին սերն­դին ծա­նոթ էր որ­պես ռոք-ե­րա­ժիշ­տի: Ինչ­պե՞ս ռո­քից ան­ցում կա­տար­վեց դե­պի Կո­մի­տաս:

-Դպ­րո­ցա­կան տա­րի­նե­րին ոգևոր­ված էի ռոք-ե­րաժշ­տու­թյամբ, նվա­գում էի դպ­րո­ցում գոր­ծող ռոք-խմ­բում: Ան­շուշտ, եր­կր­պա­գում էի ՙԲիթլզ՚ խմ­բին: 21 տա­րե­կա­նում սկ­սե­ցի եր­գել ՙՆա­րեկ՚ ա­րա­կան երգ­չախմ­բում, ո­րի եր­գա­ցան­կում էր Կո­մի­տա­սի ա­րա­կան երգ­չախմ­բի հա­մար գր­ված ՙՊա­տա­րա­գը՚, և սա­հուն ան­ցա Կո­մի­տա­սի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­նե­րին, հե­տաք­րք­րու­թյուն ա­ռա­ջա­ցավ հայ­կա­կան ե­րաժշ­տու­թյան հան­դեպ, սկ­սե­ցինք ազ­գագ­րա­կան եր­գեր գոր­ծի­քա­վո­րել: Իսկ Կո­մի­տա­սի բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րով վա­ղուց տպա­վոր­ված էի, ա­ռա­ջին երգն էլ` ՙՃա­նա­պար­հը՚, գրե­ցի 17 տա­րե­կա­նում: Իսկ ՙԿո­մի­տաս. տա­սը հայտ­նու­թյուն՚ եր­գա­շարն ստեղծ­վեց եր­կար տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում: Այդ եր­գա­շա­րի ձայ­նաս­կա­վա­ռա­կը լույս տե­սավ, երբ 37 տա­րե­կան էի, այ­սինքն՝ 20 տա­րի ստեղ­ծա­գոր­ծում էի՝ գրե­լով Կո­մի­տա­սի բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րի հի­ման վրա եր­գե­րը, և հաս­կա­ցա, որ դրանք շարք են դար­ձել: Ա­մեն մի բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն ինձ հա­մար հայտ­նու­թյուն էր: Դրա­նով է պայ­մա­նա­վոր­ված, որ եր­գա­շարն այդ ան­վա­նու­մը ստա­ցավ:
-Ձեր կող­մից կա­տար­ված եր­գե­րը նման էին պա­հի տպա­վո­րու­թյան ար­տա­ցոլ­ման…
-Դուք ճիշտ եք նկա­տել: Դա գա­լիս էր պոե­զիա­յից, բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­ներն էին թե­լադ­րում: Այդ բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րը հա­մար­վում են իմպ­րե­սիո­նիս­տա­կան՝ պատ­կեր ստեղ­ծող, տպա­վո­րու­թյուն թող­նող: Ընդ­հան­րա­պես, Կո­մի­տա­սի ե­րաժշ­տու­թյու­նը դր­սում ըն­կալ­վում է որ­պես իմպ­րե­սիո­նիս­տա­կան: Բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րի մեջ այդ պատ­կե­րայ­նու­թյու­նը հա­մե­մա­տում են ճա­պո­նա­կան ՙխո­կու՚-նե­րի և ՙ?ան­կա՚-նե­րի հետ, ո­րոնք հա­մար­վում են ճա­պո­նա­կան պոե­զիա­յի գո­հար­նե­րը: Գու­ցե դրա­նի՞ց է գա­լիս ճա­պո­նա­ցի­նե­րի ընդ­գծ­ված սերն առ Կո­մի­տաս: Ան­գամ հա­տուկ գա­լիս են Հա­յաս­տան՝ կա­տա­րե­լու Կո­մի­տա­սի եր­գե­րը:
-Կո­մի­տա­սյան բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րով եր­գա­շա­րը կու­նե­նա՞ շա­րու­նա­կու­թյուն:
-Իմ ներ­քին հա­մոզ­մամբ, այն ամ­բող­ջա­կան է և ինք­նա­բավ: Չեմ գտ­նում, որ շա­րու­նա­կե­լու կա­րիք կա: Իմ ըն­թաց­քը շա­րու­նա­կե­ցի՝ դի­մե­լով մաշ­տո­ցյան թե­մա­յին: Հա­ջորդ աշ­խա­տանքս ե­ղավ շա­րա­կան­նե­րի գոր­ծի­քա­վո­րու­մը և բազ­մա­ձայն մեկ­նու­թյու­նը:
-Ձեր հե­տա­գա պլան­նե­րի մա­սին…
-Այս տա­րին ամ­բող­ջո­վին կո­մի­տա­սյան էր: Ինչ­պես նշե­ցի, 10-րդ եզ­րա­փա­կիչ հա­մեր­գը տե­ղի կու­նե­նա Երևա­նի Կո­մի­տա­սի ան­վան կա­մե­րա­յին ե­րաժշ­տու­թյան տա­նը, իսկ կո­մի­տա­սյան ամ­բող­ջա­կան ծրագ­րի եզ­րա­փա­կիչ ա­կոր­դը կլի­նի դեկ­տեմ­բե­րին՝ Ա. Խա­չատ­րյա­նի դահ­լի­ճում, որ­տեղ, ին­ձա­նից բա­ցի, ե­լույթ կու­նե­նան նաև այլ բազ­մաոճ հա­մույթ­ներ, երգ­չախմ­բեր, եր­գիչ­ներ: Դրա­նից բա­ցի, ու­նեմ 5 հա­մեր­գա­յին նա­խա­գիծ՝ ժան­րա­յին ա­ռու­մով հս­տակ տար­բեր. պրոգ­րե­սիվ (ռո­քա­յի ուղ­ղու­թյուն) ե­րաժշ­տու­թյու­նից մինչև սիմ­ֆո-ռո­քա­յին. հիմ­նա­կա­նում գոր­ծի­քա­յին ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյուն­ներ են:
-Այս տա­րի վեր­ջա­պես պե­տա­կա­նո­րեն, կար­ծես թե, հա­մար­ժեք վե­րա­բեր­մունք ցու­ցա­բեր­վեց՝ նվիր­ված Կո­մի­տա­սի հո­բե­լյա­նին…
-Սա իս­կա­պես բա­ցա­ռիկ վե­րա­բեր­մունք էր: Ան­շուշտ, դրան նպաս­տել է նաև Կո­մի­տա­սի տուն-թան­գա­րա­նը, ո­րը, որ­պես ինս­տի­տու­ցիո­նալ կա­ռույց, պա­տաս­խա­նատ­վու­թյուն է կրում հա­վուր պատ­շա­ճի ներ­կա­յաց­նե­լու մեծն Կո­մի­տա­սին: Բայց կա­րող էր ա­վե­լի լավ լի­նել, ա­վե­լի ամ­բող­ջա­կան. խոսքս վե­րա­բեր­վում է Սփյուռ­քի այն ե­րա­ժիշտ­նե­րին, ո­րոնք ևս մեծ գործ են ա­նում՝ ներ­կա­յաց­նե­լով մեծ ե­րաժշ­տա­գե­տին: Ցա­վոք, նրանք նե­րառ­ված չէին հո­բե­լյա­նա­կան այս մեծ ծրագ­րին: Սրա մա­սին բարձ­րա­ձայն­վել է, և հա­մոզ­ված եմ, որ ա­ռա­ջի­կա տա­րի­նե­րին այս բա­ցը կլ­րաց­վի: