[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՄԱՐԴ, ՈՎ ՉԻ ՓՈ­ԽԱ­ՐԻ­ՆԵԼ ԳԱ­ՂԱ­ՓԱ­ՐԸ ԱՆՁ­ՆԱ­ԿԱՆ ՇԱ­ՀՈՎ

Լաու­րա ԳՐԻ­ԳՈ­ՐՅԱՆ

 93 տա­րե­կան հա­սա­կում երկ­րա­յին կյան­քին հրա­ժեշտ տվեց մեր ժո­ղովր­դի ար­ժա­նի զա­վակ­նե­րից մե­կը՝ Ար­շա­վիր Ա­լեք­սա­նի ԳԱԼՍ­ՏՅԱ­ՆԸ։ Մարդ, ում ա­րածն ու թո­ղա­ծը սե­րունդ­նե­րի հա­մար անգ­նա­հա­տե­լի է։ Մարդ, որ ի­րա­վունք ու­ներ հպար­տա­նա­լու իր ապ­րած ի­նը տաս­նյա­կից ա­վե­լի տա­րի­նե­րի ձեռք­բե­րում­նե­րով։ Իր հա­մեստ ու ար­ժա­նա­պա­տիվ պահ­ված­քով նա հա­յի այն տե­սակն էր, որ ան­խոնջ ու լուռ աշ­խա­տում էր՝ իր նե­րաշ­խար­հում զգա­լով ազ­գա­յին ու հա­մա­մարդ­կա­յին ար­ժեք­նե­րը պահ­պա­նե­լու և գնա­հա­տե­լու կարևո­րու­թյու­նը։

Ծն­վել է 1927 թվա­կա­նի հուն­վա­րի 19-ին Աս­կե­րա­նի շր­ջա­նի Նո­րա­գյու­ղում։ Սկզբ­նա­կան կր­թու­թյունն ստա­ցել է տե­ղի յոթ­նա­մյա դպ­րո­ցում, իսկ միջ­նա­կար­գը՝ Խնա­պա­տում։ 1946թ. ըն­դուն­վել է Ստե­փա­նա­կեր­տի եր­կա­մյա ման­կա­վար­ժա­կան ինս­տի­տու­տի պատ­մա­կան բա­ժի­նը։ Ա­վար­տե­լուց հե­տո աշ­խա­տել է Նո­րա­գյու­ղի յո­թա­մյա դպ­րո­ցում՝ որ­պես պատ­մու­թյան ու­սու­ցիչ։ 1949թ. նշա­նակ­վել է նույն դպ­րո­ցի տնօ­րեն։ 1952թ. ըն­տր­վել է Ստե­փա­նա­կեր­տի կո­մե­րիտշ­րջ­կո­մի ա­ռա­ջին քար­տու­ղար։ 1954թ. նշա­նակ­վել է Խնա­պա­տի միջ­նա­կարգ դպ­րո­ցի տնօ­րեն, իսկ 1961 թվա­կա­նի փետր­վա­րի 5-ին ըն­տր­վել է Նո­րա­գյու­ղի խո­շո­րաց­ված կոլ­տն­տե­սու­թյան վար­չու­թյան նա­խա­գահ։ Ե­րեք տաս­նյա­կից ա­վե­լի տա­րի­ներ ե­ղել է այդ տն­տե­սու­թյան ղե­կա­վա­րը, և նրա նա­խա­գա­հու­թյան տա­րի­նե­րին Նո­րա­գյու­ղի ՙՀաղ­թա­նակ՚ կոլ­տն­տե­սու­թյու­նը դար­ձել է մար­զի ա­ռա­ջա­վոր, զար­գա­ցած տն­տե­սու­թյուն­նե­րից մե­կը։
1993 թվա­կա­նին՝ Ար­ցա­խյան պա­տե­րազ­մի ծանր տա­րի­նե­րին, ՙժա­մա­նա­կի հրա­մա­յա­կա­նով՚՝ ան­ցավ վաս­տա­կած թո­շա­կի, բայց տա­նը ՙհան­գիստ՚ նս­տել չկա­րո­ղա­ցավ… Աշ­խա­տան­քի ան­ցավ ՙԱր­ցախ­շինտ­րեստ՚ օ­ժան­դակ տն­տե­սու­թյու­նում՝ որ­պես վա­րիչ։
Ա. Գալս­տյա­նի աշ­խա­տան­քա­յին գոր­ծու­նեու­թյան ծան­րա­գույն կշի­ռը նոր Նո­րա­գյու­ղի կա­ռու­ցումն էր. նրա մե­ծա­գույն ե­րա­զան­քը հայ­րե­նի գյու­ղը լեռ­նա­յին գո­տուց հար­թա­վայր տե­ղա­փո­խելն էր, ինչն էլ պսակ­վեց հաղ­թա­նա­կով։ Բազ­մա­ճյուղ տն­տե­սու­թյան բազ­մա­թիվ հոգ­սե­րին զու­գըն­թաց նա կա­րո­ղա­ցավ նա­խա­ձեռ­նել հին, ան­հե­ռան­կար բնա­կա­վայ­րի տե­ղա­փո­խու­մը և նոր բա­րե­կե­ցիկ բնա­կա­վայ­րի կա­ռու­ցու­մը։ Գա­ղա­փարն ի­րա­կա­նու­թյուն դար­ձավ գյու­ղա­ցի­նե­րի և տն­տե­սու­թյան ղե­կա­վար­նե­րի հա­մախ­մբ­վա­ծու­թյան ու միաս­նա­կան լի­նե­լու շնոր­հիվ։ Խո­շոր տն­տե­սու­թյան բա­զա­յի հեն­քի վրա հնա­րա­վոր ե­ղավ եր­կու գյու­ղե­րի՝ հին Նո­րա­գյու­ղի և Սար­դա­րա­շե­նի վե­րաբ­նա­կե­ցու­մը նոր Նո­րա­գյու­ղում։
Խո­ջա­լու ադր­բե­ջա­նա­կան բնա­կա­վայ­րի դեմ-դի­մաց կա­ռուց­վեց գյուղ, ո­րը դար­ձավ բերդ, դար­ձավ պատ­նեշ և ռազ­մա­վա­րա­կան նշա­նա­կու­թյուն ու­նե­ցավ Ղա­րա­բա­ղյան շարժ­ման տա­րի­նե­րին. Հա­ցու­տի տե­ղա­մա­սով Աս­կե­րա­նի պաշտ­պա­նա­կան գն­դի հետ կա­պող ՙկյան­քի ճա­նա­պարհ՚ (քա­րե) կա­ռուց­վեց… Իսկ Նո­րա­գյու­ղի ալ­րա­ղա­ցը պա­տե­րազ­մի ծանր ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նում մեծ նշա­նա­կու­թյուն ու­նե­ցավ հարևան գյու­ղե­րի բնակ­չու­թյան հա­մար։
Ար­շա­վիր Գալս­տյա­նի հա­վա­տամքն ու ցան­կու­թյու­նը գյու­ղա­կան բնա­կա­վայ­րե­րի զար­գա­ցումն էր։ Նրա հետ ու­նե­ցած մեր հար­ցազ­րույց­նե­րի ժա­մա­նակ նա միշտ էլ ցա­վով է խո­սել ար­ցա­խյան գյու­ղե­րի ներ­կա­յիս վի­ճա­կի մա­սին։ ՙԳյու­ղը մեր հարս­տու­թյան շտե­մա­րանն է, տն­տե­սու­թյան զար­գաց­ման հիմ­նա­քա­րը, ո­րին պետք է մեծ ու­շադ­րու­թյուն դարձ­նել։ Երկ­րի տե­րե­րը նրանք են, ով­քեր կապ­ված են հո­ղի հետ։ Հո­ղա­գործ մարդ­կանց պա­տի­վը պետք է բարձր պա­հել, մե­ծա­րել, ա­նընդ­հատ քա­րո­զել։ Նոր սե­րուն­դը պետք է ճա­նա­չի նրանց, չա­սի, թե Ար­ցա­խում աշ­խա­տա­տեղ չկա։ Նա, ով ա­սում է, թե աշ­խա­տանք չու­նի, նշա­նա­կում է՝ չի կա­րո­ղա­նում, չի ու­զում աշ­խա­տել։ Հո­ղը միշտ վար­ձա­հա­տույց է լի­նում տի­րո­ջը։ Հո­ղա­գոր­ծու­թյամբ զբաղ­վո­ղը սո­ված չի մնում։ Պետք է ի­մա­նալ հո­ղի լե­զուն՚,- ա­սում էր նա։
Ին­քը՝ Ա. Գալս­տյա­նը, լավ էր հաս­կա­նում հո­ղի լե­զուն և մինչև կյան­քի վեր­ջին րո­պեն աշ­խա­տում էր իր իսկ ձեռ­քով ստեղ­ծած մի քա­նի հեկ­տար տա­րա­ծու­թյամբ հրաշք այ­գում։ Շա­տերն էին բա­րի նա­խան­ձով նա­յում նրա պատ­կա­ռե­լի տա­րի­քին ոչ յու­րա­հա­տուկ աշ­խա­տա­սի­րու­թյանն ու աշ­խու­ժու­թյա­նը, ու­ժին ու ե­ռան­դին, կեն­սա­սի­րու­թյա­նը։ Նա կողմ­նա­կիցն էր տն­տե­սու­թյուն­նե­րի խո­շո­րաց­մա­նը, և հույս ու­ներ, որ մոտ ա­պա­գա­յում նման գոր­ծըն­թաց կսկս­վի։ Բո­լո­րո­վին վեր­ջերս մի ա­ռի­թով ա­սել էր. ՙՆո­րա­գյու­ղի ՙՀաղ­թա­նակ՚ տն­տե­սու­թյու­նը միա­վո­րում էր հարևան չորս գյու­ղե­րը։ Մի­մյան­ցից 10 կմ հե­ռա­վո­րու­թյան վրա գտն­վող այդ գյու­ղե­րը կա­րո­ղա­ցել են միաս­նու­թյան շնոր­հիվ 30-32 տա­րի ապ­րել ա­պա­հով։ Մի հա­մայն­քում ե­թե ե­րաշտ է ե­ղել, կամ կարկ­տա­հար­վել են ցան­քա­տա­րածք­նե­րը, մյուս կող­մը՝ մյուս հա­մայն­քը, լրաց­րել է բա­ցը։ Պե­տու­թյունն էլ կանգ­նել է գյու­ղա­ցու թի­կուն­քին, սեր­մա­ցու է տրա­մադ­րել… Ա­պա­խո­շո­րա­ցու­մը տն­տե­սու­թյուն­նե­րի մեջ­քը կոտ­րեց, գյու­ղա­կան բնա­կա­վայ­րե­րը թա­ռա­մե­ցին, Նո­րա­գյու­ղը՝ ա­ռա­վել ևս։ Սիրտս ցա­վում է իմ հա­րա­զատ գյու­ղի հա­մար՚։
Հի­րա­վի, մինչև կյան­քի վերջն էլ մտա­ծում էր գյու­ղի բա­րե­կե­ցու­թյան մա­սին։ Ան­կա­տար ե­րա­զանքն էլ դար­ձյալ գյու­ղի հետ էր կապ­ված. ՙԵ­րա­զում եմ Նո­րա­գյու­ղի կենտ­րո­նը դարձ­նել մի գե­ղե­ցիկ դրախ­տա­վայր՝ մշա­կույ­թի իր օ­ջախ­նե­րով, ման­կա­կան խա­ղահ­րա­պա­րակ­նե­րով, որ ե­րե­կո­յան այն­տեղ թն­դան մարդ­կանց ծափն ու ծի­ծա­ղը, ե­ռա կյան­քը… ՚։
Ար­շա­վիր Գալս­տյա­նը եր­բեք շա­հի հետևից չի ըն­կել. ժա­մա­նա­կին ինքն է ա­սել՝ ՙչեմ փո­խի գա­ղա­փա­րը հա­զար տե­սակ շա­հի հետ՚։
Տար­բեր ժա­մա­նակ­նե­րում՝ ինչ­պես խոր­հր­դա­յին, այն­պես էլ հետ­խոր­հր­դա­յին, ար­ժա­նա­ցել է բազ­մա­թիվ պարգևնե­րի և գո­վա­սա­նագ­րե­րի։ Ստա­ցել է ՙԳե­րա­զան­ցիկ ու­սու­ցիչ՚ կո­չում, պարգևատր­վել ՙԱշ­խա­տան­քա­յին Կար­միր դրո­շի՚ եր­կու շքան­շա­նով, ՙԱշ­խա­տան­քա­յին ա­րիու­թյան հա­մար՚ 4 մե­դալ­նե­րով։ Իսկ 2006-ին ար­ժա­նա­ցել է ԼՂՀ պե­տա­կան բարձր պարգևի՝ ՙԳրի­գոր Նա­րե­կա­ցի՚ մե­դա­լի։ Բա­ցի այդ, վեր­ջին ժա­մա­նակ­ներս էլ ԱՀ Նա­խա­գա­հի հրա­մա­նագ­րով պարգևատր­վել է ՙԱ­նա­նիա Շի­րա­կա­ցի՚ մե­դա­լով, ար­ժա­նա­ցել գյուղ­նա­խա­րա­րու­թյան ՙՈս­կե մե­դա­լի՚։
2016 թվա­կա­նին եր­կա­րա­մյա և բա­րե­խիղճ աշ­խա­տան­քա­յին գոր­ծու­նեու­թյան, գյու­ղի զար­գաց­ման գոր­ծում ու­նե­ցած անգ­նա­հա­տե­լի ա­վան­դի և նոր Նո­րա­գյու­ղի հիմ­նադր­ման 50-ա­մյա­կի կա­պակ­ցու­թյամբ հա­մայն­քի ա­վա­գա­նու ո­րոշ­մամբ Ա. Գալս­տյա­նին շնորհ­վեց հա­մայն­քի Պատ­վա­վոր քա­ղա­քա­ցու կո­չում։
Ար­շա­վիր Գալս­տյա­նի հի­շա­տա­կը միշտ վառ կմ­նա ե­րախ­տա­պարտ նո­րա­գյուղ­ցի­նե­րի, ինչ­պես նաև բո­լոր նրան ճա­նա­չող­նե­րի սր­տե­րում։