[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՈՒ­ՍՈՒՑ­ՉԻ ԿԱՐ­ԳԱ­ՎԻ­ՃԱ­ԿԻ ԵՎ ԱՅԼ ՀԱՐ­ՑԵ­ՐԻ ՄԱ­ՍԻՆ

Սու­սան­նա ԲԱ­ԼԱ­ՅԱՆ

 Երկ­րում լայ­նա­ծա­վալ ու թեժ քն­նար­կում­ներ են ըն­թա­նում ա­ռա­ջի­կա նա­խա­գա­հա­կան և խոր­հր­դա­րա­նա­կան ընտ­րու­թյուն­նե­րի շուրջ: Թե ով կդառ­նա երկ­րի նա­խա­գահ, և ո՞ր քա­ղա­քա­կան ու­ժը կհա­վակ­նի դառ­նալ մե­ծա­մաս­նու­թյուն խոր­հր­դա­րա­նում. այդ մա­սին խո­սում են հա­սա­րա­կա­կան ցան­կա­ցած վայ­րում` տրանս­պոր­տից մինչև ու­սում­նա­կան հաս­տա­տու­թյուն­ներ, պե­տա­կան և մաս­նա­վոր հիմ­նարկ­ներ, ըն­կե­րու­թյուն­ներ… Մինչ­դեռ կյանքն ըն­թա­նում է, այն էլ` իր բազ­մա­թիվ խն­դիր­նե­րով:

Խոսքս ու­սուց­չի կար­գա­վի­ճա­կի մա­սին է: Կա­սեք` մի՞ թե դա էլ է խն­դիր: Պարզ­վում է, որ խն­դիր է:

Խնդ­րի ա­ռար­կան ար­վես­տի բնա­գա­վա­ռում աշ­խա­տող ու­սու­ցիչ­ներն են: Բանն այն է, որ նույն մաս­նա­գե­տը` եր­գի, պա­րի, նկար­չու­թյան ու­սու­ցի­չը, ե­թե աշ­խա­տում է իր բնա­կա­վայ­րից հե­ռու հան­րակր­թա­կան դպոր­ցում, ար­ժա­նա­նում է պե­տու­թյան կող­մից նա­խա­տե­սած մի քա­նի կարևոր ար­տո­նու­թյուն­նե­րի. աշ­խա­տա­վարձն է ստա­նում, ըստ գոր­ծող օ­րեն­քի, ե­ղա­ծից կես չա­փով ա­վե­լին, պե­տու­թյու­նը ճա­նա­պար­հա­ծախսն է հո­գում, գի­շե­րա­կա­ցի գու­մարն է տրա­մադ­րում: Ան­շուշտ, շատ ճիշտ քա­ղա­քա­կա­նու­թյուն է վա­րում պե­տու­թյու­նը` նպա­տակ ու­նե­նա­լով գյու­ղա­կան հան­րակր­թա­կան դպ­րոց­նե­րը հա­մալ­րել անհ­րա­ժեշտ կադ­րե­րով: Բայց, երբ խոս­քը գնում է գյու­ղա­կան վայ­րե­րում գոր­ծող ար­վես­տի դպ­րոց­նե­րում աշ­խա­տող ու­սու­ցիչ­նե­րի մա­սին, ի­րա­վի­ճա­կը կտ­րուկ փոխ­վում է. ե­թե նա ոչ մի ար­տո­նու­թյան չի ար­ժա­նա­նում: Ա­վե­լին` նրանք ի­րենց սե­փա­կան մի­ջոց­նե­րով են հո­գում թե՜ ճա­նա­պար­հի և թե՜ գի­շե­րա­կա­ցի ծախ­սե­րը: Ստաց­վում է, որ հենց պե­տա­կան մո­տե­ցում­ներն են տար­բեր հան­րակր­թա­կան և ար­վես­տի դպ­րոց­նե­րում աշ­խա­տող ու­սու­ցիչ­նե­րի հան­դեպ:
Հի­շում եմ, տա­րի­ներ ա­ռաջ հան­րակր­թա­կան, ար­վես­տի, ե­րաժշ­տա­կան դպ­րոց­նե­րում աշ­խա­տող մաս­նա­գետ­նե­րի ան­գամ աշ­խա­տա­վարձն էր տար­բեր­վում: Բնա­կա­նա­բար, հան­րակր­թա­կան դպ­րոց­նե­րում աշ­խա­տող մաս­նա­գե­տի աշ­խա­տա­վար­ձը զգա­լիո­րեն բարձր էր, քան ար­վես­տի բնա­գա­վա­ռում աշ­խա­տող­նե­րի­նը: Հե­տա­գա­յում դա հարթ­վեց, և այդ եր­կու կարևոր բնա­գա­վառ­նե­րում աշ­խա­տող ու­սու­ցիչ­նե­րի աշ­խա­տա­վար­ձե­րը հա­վա­սար­վե­ցին: Սա­կայն հարց է ա­ռա­ջա­նում, հան­րակր­թա­կան և ար­վես­տի դպ­րոց­նե­րում իր բնա­կա­վայ­րից հե­ռու աշ­խա­տող ու­սու­ցիչ­նե­րի միջև նշ­ված ար­տո­նու­թյուն­նե­րի հար­ցում ին­չո՞ւ է ան­հա­վա­սա­րու­թյուն դր­վում: Գյու­ղա­կան վայ­րե­րում գոր­ծող մշա­կու­թա­յին ու­սում ու դաս­տիա­րա­կու­թյուն ի­րա­կա­նաց­նող կր­թա­կան հաս­տա­տու­թյուն­նե­րը, ի գի­տու­թյուն հան­րու­թյա­նը, ըն­դա­մե­նը 4-ն են` Մար­տա­կեր­տի շր­ջա­նի Վան­քի, Աս­կե­րա­նի շր­ջա­նի Աստ­ղա­շե­նի, Մար­տու­նու շր­ջա­նի Ճար­տա­րի, Հադ­րու­թի շր­ջա­նի Տո­ղի ար­վես­տի դպ­րոց­նե­րը, իսկ գյու­ղա­կան հան­րակր­թա­կան դպ­րոց­նե­րը` 200-ից ա­վե­լի: Ճար­տա­րի ար­վես­տի դպ­րո­ցի նախ­կին տնօ­րեն Ն. Ա­վա­նե­սյա­նի վկա­յու­թյամբ` Ստե­փա­նա­կեր­տից մեկ­նող և պա­հան­ջարկ ու­նե­ցող բազ­մա­թիվ մաս­նա­գետ­ներ ու­սում­նա­կան տար­վա կե­սից հրա­ժար­վել են աշ­խա­տան­քից նշ­ված խնդ­րի պատ­ճա­ռով: Լա­վա­գույն դեպ­քում նրան­ցից ե­զա­կի­ներն են ըն­դա­մե­նը մեկ տա­րի դի­մա­ցել: Ստա­ցած աշ­խա­տա­վար­ձի մեծ մա­սը ծախս­վում էր տրանս­պոր­տի և կա­ցու­թյան հա­մար: Կամ էլ, ինչ­պես վկա­յում է Ն. Ա­վա­նե­սյա­նը, բա­րե­րա­րի ա­ջակ­ցու­թյամբ են լուծ­վել նման խն­դիր­նե­րը:
Մի՞­թե հնա­րա­վոր չէ փո­խել պե­տա­կան մո­տե­ցու­մը ար­վես­տի ո­լոր­տում աշ­խա­տող ու­սու­ցիչ­նե­րի հան­դեպ: Այս հար­ցով դի­մե­ցինք ԱՀ կր­թու­թյան, գի­տու­թյան և սպոր­տի նա­խա­րար Նա­րի­նե Ա­ղա­բա­լյա­նին:

-Տի­կին Ա­ղա­բա­լյան, չե՞ք կար­ծում, որ նման մո­տե­ցումն ար­դար չէ ար­վես­տի բնա­գա­վա­ռում աշ­խա­տող ու­սու­ցիչ­նե­րի հան­դեպ:
-Ե՜վ ա­յո, և՜ ոչ: Ու­ղեգր­ման կարգն ըն­դուն­վել է` հաշ­վի առ­նե­լով հան­րակր­թա­կան դպ­րոց­նե­րը, հատ­կա­պես գյու­ղա­կան վայ­րե­րում գոր­ծող, մաս­նա­գետ­նե­րով ա­պա­հո­վե­լու խն­դի­րը: Ե­թե մենք պար­տա­դիր կր­թու­թյուն ենք սահ­մա­նում բո­լոր ե­րե­խա­նե­րի հա­մար, ա­պա պար­տա­դիր կր­թու­թյունն ա­պա­հո­վե­լու հա­մար մենք պետք է հո­գանք մաս­նա­գետ­նե­րի ա­պա­հով­ման խն­դի­րը: Եվ, հաշ­վի առ­նե­լով բնա­գի­տա­կան ա­ռար­կա­նե­րից կամ օ­տար լե­զու­նե­րից մաս­նա­գետ­նե­րի պա­կա­սը, ըն­դուն­վեց ու­ղեգր­ման կար­գը, ըստ ո­րի` ու­ղեգր­վող ու­սու­ցիչ­ներն օգտ­վում են ո­րոշ ար­տո­նու­թյուն­նե­րից: Կարգն այդ տա­րի­ներ ա­ռաջ է ըն­դուն­վել, բայց այս տա­րի մտադ­րու­թյուն ու­նենք փո­փո­խու­թյուն­ներ մտց­նել: Ժա­մա­նա­կին այն բա­վա­կա­նին նպաս­տել է խնդ­րի լուծ­մա­նը, բայց նաև նոր խն­դիր­ներ են ա­ռա­ջաց­րել: Նախ` ամ­բող­ջու­թյամբ խն­դի­րը չլուծ­վեց, բա­վա­կա­նին շատ դպ­րոց­ներ մնում են ա­ռանց անհ­րա­ժեշտ մաս­նա­գետ­նե­րի: Եվ մար­դիկ մի­տում­նա­վոր սկ­սե­ցին բնա­կու­թյան գրանց­ման վայ­րը փո­խել, որ­պես­զի օգտ­վեն ար­տո­նու­թյուն­նե­րից: 30 և ա­վե­լի կի­լո­մետր գնա­ցող և վե­րաբ­նա­կեց­ման վայ­րե­րում աշ­խա­տող ու­սու­ցիչ­նե­րի հա­մար կգոր­ծեն մաս­նա­գի­տա­կան ծան­րա­բեռն­վա­ծու­թյան 50 տո­կո­սի չա­փով վար­ձատ­րու­թյան հա­վե­լավ­ճա­րի և կա­ցու­թյան վար­ձի` 20 000 դրա­մի սահ­մա­նում ար­տո­նու­թյուն­նե­րը: Ե­թե վար­ձով չի մնում, ա­պա կա­ցու­թյան գու­մա­րը կա­րող է օգ­տա­գոր­ծել տրանս­պոր­տի հա­մար: Թե­կուզ այս դեպ­քում ա­վե­լի օպ­տի­մալ ե­ղա­նակ ենք ի­րա­գոր­ծում` տրաս­պոր­տա­յին ըն­կե­րու­թյանն ենք փո­խան­ցում ուղևո­րա­վար­ձը: Իսկ ե­թե 30 կմ-ից քիչ է գյու­ղի հե­ռա­վո­րու­թյու­նը, ա­պա նա­խա­րա­րու­թյու­նը տրաս­պոր­տա­յին ծախ­սե­րի մաս­նա­կի փոխ­հա­տու­ցում կի­րա­կա­նաց­նի: Ինչ վե­րա­բե­րում է ար­վես­տի դպ­րոց­նե­րին, ի­հար­կե, լավ կլի­ներ, ե­թե հնա­րա­վո­րու­թյուն լի­ներ նշ­ված կար­գով նաև ար­վես­տի դպ­րոց­ներն ա­պա­հո­վել անհ­րա­ժեշտ մաս­նա­գետ­նե­րով: Բայց քա­նի որ ար­վես­տի դպ­րոց­նե­րը դաս­վում են լրա­ցու­ցիչ կր­թու­թյուն ի­րա­կա­նաց­նող հաս­տա­տու­թյուն­նե­րի շար­քը, և այդ դպ­րոց­ներ ե­րե­խա­նե­րը հա­ճա­խում են կա­մա­վո­րու­թյան սկզ­բուն­քով, ինչ­պես և ծնո­ղա­կան մու­ծում­նե­րի հա­մար­կարգն է գոր­ծում այդ օ­ջախ­նե­րում, ա­պա գու­ցե այլ ե­ղա­նա­կով կա­րե­լի է լու­ծել հար­ցը, ա­սենք, դա ա­նել սե­փա­կան ե­կա­մուտ­նե­րի հաշ­վին:
-Բայց ծնո­ղա­կան մու­ծում­նե­րից ա­ռա­ջա­ցած սե­փա­կան ե­կա­մուտ­նե­րի բա­վա­կա­նին զգա­լի գու­մար ծախս­վում է աշ­խա­տա­վար­ձի մի մա­սը հո­գա­լու հա­մար և թույլ չի տր­վում դպ­րո­ցի խն­դիր­նե­րը լու­ծել` ըստ տնօ­րի­նու­թյան ո­րոշ­ման:
-Ես էլ դա եմ ա­սում: Այդ մա­սով կա­րե­լի է Ֆի­նանս­նե­րի նա­խա­րա­րու­թյան հետ քն­նար­կել հար­ցը, լու­ծում­ներ գտ­նել և փո­փո­խու­թյուն մտց­նել ար­վես­տի բնա­գա­վա­ռում ի­րենց տնե­րից հե­ռու աշ­խա­տող ու­սու­ցիչ­նե­րի հա­մար: Կար­ծում եմ, հար­ցը լու­ծե­լի է: Տրա­մա­բա­նա­կան է, ե­թե մաս­նա­գե­տը նույն ճա­նա­պարհն է կտ­րում, բայց ոչ թե գյու­ղա­կան հան­րակր­թա­կան, այլ նույն այդ վայ­րում կամ կող­քի գյու­ղում գոր­ծող ար­վես­տի դպ­րո­ցում աշ­խա­տում, ա­պա նա էլ գո­նե ո­րոշ չա­փով օգտ­վի այդ ար­տո­նու­թյուն­նե­րից: Բայց, հաշ­վի առ­նե­լով, որ հան­րակր­թա­կան դպ­րոց­նե­րը սե­փա­կան ե­կա­մուտ­ներ չու­նեն, իսկ ար­վես­տի դպ­րոց­ներն ու­նեն, հենց այդ ե­կամ­տի հաշ­վին կա­րե­լի է լու­ծել հար­ցը: Նաև ա­սեմ, որ մտադ­րու­թյուն ու­նենք ար­վես­տի բնա­գա­վա­ռում գոր­ծող բո­լոր կր­թա­կան հաս­տա­տու­թյուն­նե­րում աշ­խա­տող ու­սու­ցիչ­նե­րի աշ­խա­տա­վար­ձը վե­րա­նա­յել, քն­նար­կել կա­ռա­վա­րու­թյու­նում և նոր ու­սում­նա­կան տա­րին սկ­սե­լուց ա­ռաջ ո­րո­շա­կի փո­փո­խու­թյուն կա­տա­րել:
-Ան­շուշտ, դա շատ ճիշտ ո­րո­շում կլի­նի: Բայց նաև բարձ­րաց­ված խն­դի­րը պետք է իր լու­ծու­մը ստա­նա, քա­նի որ նաև ար­վես­տի բնա­գա­վա­ռում աշ­խա­տող ու­սու­ցիչ­ներն են մեծ ու կարևոր աշ­խա­տանք տա­նում` ա­պա­հո­վե­լով գյու­ղա­կան վայ­րե­րում մշա­կու­թա­յին կր­թու­թյուն և դաս­տիա­րա­կու­թյուն:
-Ա­յո, մենք պետք է կա­րո­ղա­նանք շր­ջան­նե­րում ապ­րող բո­լոր ե­րե­խա­նե­րի հա­մար գե­ղա­գի­տա­կան զար­գաց­ման հա­մար հա­վա­սար հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներ ստեղ­ծել: Եվ գյու­ղե­րում ստեղծ­ված ար­վես­տի դպ­րոց­նե­րը հենց այդ նպա­տա­կին էին ուղղ­ված: Մենք պետք է այդ աշ­խա­տան­քը շա­րու­նա­կենք ի­րա­կա­նաց­նել նաև այն հա­մայ­նք­նե­րում, որ­տեղ չկան այդ­պի­սի հնա­րա­վո­րու­թյուն­ներ: Իսկ որ­պես­զի դա կա­րո­ղա­նանք ա­նել, պետք է խրա­խու­սենք մաս­նա­գետ­նե­րին, որ­պես­զի գյու­ղե­րում աշ­խա­տեն: Կար­ծում եմ, տե­ղին է ձեր դի­տար­կու­մը, և խն­դի­րը պետք է հա­մա­պա­տաս­խան ա­տյան­նե­րում քն­նարկ­վի` ստա­նա­լով իր լու­ծու­մը: