comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ԿԱԶԻՄԻՐՈՎ. ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ ՈՐՈՇԵԼ ԱՌԱՆՑ ՆՐԱ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՆ՝ ՀԱՏՈՒԿ Է 19-ՐԴ ԴԱՐԻՆ, ՈՉ 21-ՐԴ
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ԿԱԶԻՄԻՐՈՎ. ՂԱՐԱԲԱՂԻ ՃԱԿԱՏԱԳԻՐԸ ՈՐՈՇԵԼ ԱՌԱՆՑ ՆՐԱ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՆ՝ ՀԱՏՈՒԿ Է 19-ՐԴ ԴԱՐԻՆ, ՈՉ 21-ՐԴ

Մա­յի­սի 12-ին լրա­ցավ Բիշ­քե­կի հրա­դա­դա­րի հաս­տա­տա­ման 25-ա­մյա­կը, ո­րով վերջ դր­վեց Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի հա­կա­մար­տու­թյան գո­տում ռազ­մա­կան գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րին։

1994 թվա­կա­նի մա­յի­սի 9-ին պայ­մա­նա­գի­րը ստո­րագ­րել է Ադր­բե­ջա­նի պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րար Մա­մեդ­րա­ֆի Մա­մե­դո­վը, մա­յի­սի 10-ին՝ Հա­յաս­տա­նի պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րար Սերժ Սարգ­սյա­նը, իսկ մա­յի­սի 11-ին՝ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի Հան­րա­պե­տու­թյան պաշտ­պա­նու­թյան բա­նա­կի հրա­մա­նա­տար Սամ­վել Բա­բա­յա­նը։

ԵԱՀԿ Մինս­կի խմ­բի նախ­կին հա­մա­նա­խա­գահ (1994-96թթ.) Վալ­դի­միր Կա­զի­մի­րո­վը NEWS.am-ին տված հար­ցազ­րույ­ցում ու­շագ­րավ ման­րա­մաս­ներ է պատ­մել այդ ա­մե­նի նա­խա­պատ­րաս­տու­թյան մա­սին:
ՙԱյդ ժա­մա­նակ ես գտն­վում էի Բաք­վում. մենք հան­դի­պել էինք Հեյ­դար Ա­լիե­ւի, պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րար Մ. Մա­մե­դո­վի հետ եւ բա­նակ­ցում էին Ադր­բե­ջա­նի եւ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի մի­ջեւ հրա­դա­դա­րի հա­մա­ձայ­նա­գիր ստո­րագ­րե­լու շուրջ։ Վեր­ջերս ես հայտ­նա­բե­րել եմ այդ թղ­թե­րը, որ­րոնց վրա գր­ված էր ա­պա­գա հա­մա­ձայ­նագ­րի տեքս­տը՚,- նշել է նա։
Վլա­դի­միր Կա­զի­մի­րո­վի խոս­քով՝ Հեյ­դար Ա­լիե­ւը ՙբնավ չէր ցան­կա­նում ստո­րագ­րել Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի հետ միեւ­նույն փաս­տաթղ­թի տակ եւ նույն օ­րը, ինչ­պես սո­վո­րա­բար ըն­դուն­ված է մի­ջազ­գա­յին պրակ­տի­կա­յում՚։
ՙԵւ մենք պետք է գտ­նեինք այդ խո­չըն­դոտ­նե­րը շր­ջան­ցե­լու տար­բե­րակ­նե­րը։ Եւ այդ ժա­մա­նակ մենք ոչ ստան­դարտ ո­րո­շում կա­յաց­րինք. ցա­վոք, հա­մաշ­խար­հա­յին պրակ­տի­կա­յում այ­դօ­րի­նակ նա­խա­դե­պեր չէին ե­ղել։ Մենք ո­րո­շե­ցինք, որ հրա­դա­դա­րը կս­տո­րագր­վի տար­բեր թղ­թե­րի վրա՚,- հի­շում է Վլա­դի­միր Կա­զի­մի­րո­վը։
Դես­պա­նի խոս­քով՝ Բաք­վում Մա­մե­դո­վը ստո­րագ­րել էր այն պայ­ման­նե­րի տակ, ՙո­րոնք մենք շա­րադ­րել էինք՚ թղ­թի մեր է­ջի վրա, իսկ ներ­քե­ւում նշ­ված էին միայն եր­կու պաշ­տոն­ներ՝ Ադր­բե­ջա­նի պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րար եւ ա­ջից` Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի բա­նա­կի հրա­մա­տար։ ՙԵս պետք է միայն կապ հաս­տա­տեի Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի հետ եւ ա­պա­հո­վեի ստո­րագ­րու­թյու­նը։ Նա­խա­պես ես ար­դեն հա­մա­ձայ­նեց­րել էի դա հե­ռա­խո­սա­զան­գի մի­ջո­ցով։ Այն ժա­մա­նակ դե­ռեւս գոր­ծում էր խոր­հր­դա­յին կա­ռա­վա­րա­կան կա­պը։ Ես Բաք­վից զան­գել եի Ստե­փա­նա­կերտ, հա­մա­ձայ­նեց­րել. ա­մեն ինչ պատ­րաստ էր։ Անհ­րա­ժեշտ էր միայն ստա­նալ ստո­րագ­րու­թյու­նը՚,- հի­շում է քա­ղա­քա­կան գոր­ծի­չը։
Սա­կայն հան­կար­ծակ Հեյ­դար Ա­լիեւն ա­սել է ի­րեն, որ պետք է զան­գել Ե­րե­ւան։ Ըստ նրա՝ եր­կար ժա­մա­նակ ին­քը փոր­ձել է հա­մո­զել Ա­լիե­ւին, որ դա ա­նօ­գուտ է, ՙոր Ե­րե­ւա­նը, Հա­յաս­տա­նը չի ցան­կա­նում դրան մաս­նա­կից լի­նել։ Ես ել­նում էի այն բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րից, ո­րոնք տե­ղի էին ու­նե­ցել մինչ այդ Ե­րե­ւա­նի հետ։ Մեր կար­ծիք­նե­րը Ե­րե­ւա­նի հետ տար­բեր էին։ Մենք ա­պա­ցու­ցում էինք Լևոն Տեր-Պետ­րո­սյա­նին եւ Հա­յաս­տա­նի մյուս ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րին, որ նրանք եւս հա­կա­մար­տու­թյան կողմ են, սա­կայն նրանք ա­մեն կերպ հեր­քում էին դա՝ ա­սես Հա­յաս­տանն ինչ-որ կերպ օգ­նում էր, սա­կայն ոչ ա­վե­լին՝ կար­ծես չէր մաս­նակ­ցում հա­կա­մար­տու­թյա­նը։ Այդ իսկ պատ­ճա­ռով ես վս­տահ էի, որ Հա­յաս­տա­նը չի ստո­րագ­րի՚։
Հեյ­դար Ա­լիեւն այն­պի­սի հա­մա­ռու­թյամբ էր խնդ­րում ինձ այդ մա­սին, որ ես, ի վեր­ջո, Բաք­վից զան­գա­հա­րե­ցի Ե­րե­ւան՝ Դա­վիթ Շահ­նա­զա­րյա­նին, ո­րը վա­րում էր ղա­րա­բա­ղյան հա­կա­մար­տու­թյա­նը վե­րա­բե­րող գոր­ծե­րը, եւ Շա­հեն Կա­րա­մա­նու­կյա­նին, ո­րը Լևոն Տեր-Պետ­րո­սյա­նի օգ­նա­կանն էր։ Այ­նու­հե­տեւ սպա­սում էինք Ե­րե­ւա­նի պա­տաս­խա­նին։ Շուրջ մե­կու­կես ժամ անց հն­չեց Ե­րե­ւա­նից զան­գը, եւ Դա­վիթ Շահ­նա­զա­րյա­նը հայտ­նեց ինձ, որ Հա­յաս­տա­նը նույն­պես հա­մա­ձայն է ստո­րագ­րել՚։

Նա ըն­դգ­ծում է, որ իր հա­մար դա անս­պա­սե­լի էր. ՙՀեյ­դար Ա­լիե­ւը ճիշտ էր, որ պն­դել էր ստո­րագ­րու­մը։ Եւ այդ ժա­մա­նակ ես ստիպ­ված էի տպ­ված պաշ­տոն­նե­րի մոտ ձե­ռագ­րով ա­վե­լաց­նել ՙՀա­յաս­տա­նի պաշտ­պա­նու­թյան նա­խա­րար՚ պաշ­տո­նը։ Այ­նու­հե­տեւ, երբ ար­դեն ա­մեն ինչ ա­վատր­ված էր Բաք­վում, ես մեկ­նե­ցի Մոսկ­վա։ Զան­գա­հա­րե­ցի Ե­րե­ւան եւ Ստե­փա­նա­կերտ, որ նրանք ֆաք­սի մի­ջո­ցով ինձ ու­ղար­կեին ար­դեն ստո­րագր­ված փաս­տա­թուղ­թը՚,- ա­վե­լաց­րել է նա։
Վլա­դի­միր Կա­զի­մի­րո­վը պատ­մել է, որ անս­պա­սե­լիո­րեն Ե­րե­ւա­նից ու­ղարկ­վել էին Սերժ Սարգ­սյա­նի կող­մից ար­ված ուղ­ղում­նե­րը։ Նրա խոս­քով՝ հա­մա­ձայ­նագ­րի տեքս­տից հե­ռաց­վել էր եր­կու ար­տա­հայ­տու­թյուն, ո­րոն­ցից մե­կը վե­րա­բե­րում էր ԵԱՀԿ Մինս­կի խմ­բին։
ՙՈր­պես բա­րի կամ­քի դր­սե­ւո­րում՝ մենք ցան­կա­նում էինք նշել Մինս­կի խմ­բի մաս­նակ­ցու­թյունն այդ հրա­դա­դա­րին։ Սա­կայն Սերժ Սարգ­սյանն ա­ռա­ջար­կել էր հե­ռաց­նել այդ ար­տա­հայ­տու­թյու­նը։ Այդ ըն­թաց­քում անս­պա­սե­լիո­րեն ադր­բե­ջան­ցի­նե­րը ա­րա­գո­րեն հա­մա­ձայ­նե­ցին, եւ այդ­կերպ տեքս­տը ստո­րագր­վեց՝ Սարգ­սյա­նի ա­ռա­ջար­կած փո­փո­խու­թյուն­նե­րը հաշ­վի առ­նե­լով։ Եւ մա­յի­սի 10-ին Ե­րե­ւա­նից Սերժ Սարգ­սյա­նը ֆաք­սով ու­ղար­կեց ինձ տեքս­տը, իսկ մա­յի­սի 11-ին Սամ­վել Բա­բա­յանն ու­ղար­կեց իր ստո­րագ­րա­ծը Ստե­փա­նա­կեր­տից։ Մեկ այլ թուղթ, ո­րը ստո­րագր­վել էր Մա­մե­դո­վի կող­մից, ես բե­րել էի ինձ հետ Բաք­վից։ Բո­լոր թղ­թե­րը դր­վել էին միա­սին, քա­նի որ դրանց բո­վան­դա­կու­թյու­նը ամ­բող­ջո­վին նույ­նա­կան էր։ Իսկ ցան­կա­ցած հա­մա­ձայ­նագ­րի էու­թյու­նը պար­տա­վո­րու­թյուն­ներն են։ Պար­տա­վո­րու­թյուն­նե­րը միան­ման էին։ Այդ­պի­սով, չնա­յած ե­րեք տար­բեր թղ­թե­րի վրա, բայց եւ կնք­վել էր հա­կա­մար­տու­թյան ե­րեք կող­մե­րի մի­ջեւ հա­մա­ձայ­նա­գի­րը՚,- ըն­դգ­ծեց քա­ղա­քա­կան գոր­ծի­չը։
Նրա կար­ծի­քով՝ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի ձե­ւա­չա­փը կա­րող է լիար­ժեք հա­մար­վել Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի մաս­նակ­ցու­թյան դեպ­քում։
ՙԵս չեմ նշի իմ կար­ծի­քը ներ­կա­յիս միջ­նորդ­նե­րի, ԵԱՀԿ Մինս­կի խմ­բի հա­մա­նա­խա­գահ­նե­րի դիր­քո­րո­շում­նե­րի վե­րա­բե­րյալ, սա­կայն կար­ծում եմ, որ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի ձե­ւա­չա­փը լիար­ժեք կհա­մար­վեր Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի մաս­նակ­ցու­թյան դեպ­քում։ Ին­չու՞։ Ո­րով­հե­տեւ հա­կա­մար­տու­թյան էու­թյու­նը հենց Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի ճա­կա­տա­գի­րը ո­րո­շելն է, եւ դա ա­ռանց Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղի մաս­նակ­ցու­թյան ո­րո­շելն ար­դեն 21-րդ դար չէ, այլ մո­տա­վո­րա­պես 19-րդ դար։ Հե­տե­ւա­բար անհ­րա­ժեշտ է, ի­հար­կե, հեն­վել ԵԱՀԿ-ի փաս­տաթղ­թե­րի վրա՚,- ա­սաց Վլա­դի­միր Կա­զի­մի­րո­վը։
Ըստ նրա՝ 1994 թվա­կա­նին Բու­դա­պեշ­տում ԵԱՀԿ գա­գաթ­նա­ժո­ղո­վի ժա­մա­նակ խոս­քը միան­շա­նակ վե­րա­բե­րում էր հա­կա­մար­տող բո­լոր կող­մե­րին։
ՙՀի­շա­տակ­վել են ոչ թե եր­կու կող­մե­րը, այլ նշ­վել է հենց ՙբո­լո­րը՚ բա­ռը, եւ հա­տուկ չեն շեշ­տադր­վել ոչ Հա­յաս­տա­նը, ոչ Ադր­բե­ջա­նը։ Դրա հի­ման վրա այդ ժա­մա­նակ ԵԱՀԿ գոր­ծող նա­խա­գահ Լաս­լո Կո­վա­չը՝ Հուն­գա­րիա­յի ար­տա­քին գոր­ծե­րի նա­խա­րա­րը, 95-ի մար­տին հրա­վիր­ված ԵԱՀԿ ղե­կա­վար խոր­հր­դի նիս­տի ըն­թաց­քում հայ­տա­րա­րել էր, որ այդ հա­կա­մար­տու­թյան շր­ջա­նա­կում նա հաս­տա­տել է ԵԱՀԿ-ի ո­րո­շու­մը, որ այդ հա­կա­մար­տու­թյան մեջ մաս­նակ­ցում են եր­կու պե­տու­թյուն­նե­րը՝ նկա­տի ու­նե­նա­լով ԵԱՀԿ ան­դամ եր­կու պե­տու­թյուն­նե­րը, ինչ­պես նաեւ՝ եր­րորդ կող­մը (չա­կերտ­նե­րի մեջ)՝ Լեռ­նա­յին Ղա­րա­բա­ղը, ընդ ո­րում՝ մաս­նակ­ցում են այդ հա­կա­մար­տու­թյան կար­գա­վոր­ման բա­նակ­ցա­յին բո­լոր գոր­ծըն­թաց­նե­րում՚,- նշեց ռուս դի­վա­նա­գե­տը։
Քա­ղա­քա­կան գործ­չի խոս­քով՝ այ­նու­հե­տեւ ստաց­վեց այն­պես, որ միջ­նոր­դա­կան ձե­ւա­չա­փը` ՙՄինս­կի խումբն իր ծրագ­րե­րը եւ փաս­տաթղ­թե­րը չու­ներ։ Նրանք ստիպ­ված էին վերց­նել մեր փաս­տաթղ­թե­րը, եւ այ­նու­հե­տեւ միջ­նոր­դու­թյու­նը ստան­նձ­նեց Մինս­կի խում­բը։ Ռու­սաս­տա­նը դիտ­վում էր որ­պես Մինս­կի խմ­բի հա­մա­նա­խա­գա­հող եր­կիր բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցում՚։
Նա հի­շեց­րեց, որ մին­չեւ 1997-ի ապ­րի­լը բա­նակ­ցու­թյուն­ներն ըն­թա­նում էին հա­կա­մար­տու­թյան ե­րեք կող­մե­րի մի­ջեւ. ՙՈ­րե­ւէ երկ­կողմ ձե­ւա­չափ հաս­տա­տե­լու մա­սին ԵԱՀԿ-ի բարձ­րա­գույն մար­մին­նե­րի այլ ո­րո­շում­ներ պար­զա­պես չկան եւ չեն ե­ղել՚։