comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
ԱՐ­ՑԱ­ԽՈՒՄ Ա­ՌՈՂ­ՋԱ­ՊԱ­ՀԱ­ԿԱՆ ԽՆ­ԴԻՐ­ՆԵ­ՐԸ` ՈՒ­ՇԱԴ­ՐՈՒ­ԹՅԱՆ Ա­ՌԱՆՑ­ՔՈՒՄ
[ARM]     [RUS]     [ENG]

ԱՐ­ՑԱ­ԽՈՒՄ Ա­ՌՈՂ­ՋԱ­ՊԱ­ՀԱ­ԿԱՆ ԽՆ­ԴԻՐ­ՆԵ­ՐԸ` ՈՒ­ՇԱԴ­ՐՈՒ­ԹՅԱՆ Ա­ՌԱՆՑ­ՔՈՒՄ

Լաու­րա ԳՐԻ­ԳՈ­ՐՅԱՆ

 Ինչ­պես ար­դեն տե­ղե­կաց­րել ենք, հն­գօ­րյա այ­ցով Ար­ցա­խում էին Ա­մե­րի­կա­յի Միա­ցյալ Նա­հանգ­նե­րի ՙAdventist Health Glendale՚ բժշ­կա­կան կենտ­րո­նի ա­վե­լի քան 50 բժիշկ-մաս­նա­գետ­ներ, ո­րոնք ԱՀ ա­ռող­ջա­պա­հու­թյան նա­խա­րա­րու­թյան ՙՀան­րա­պե­տա­կան բժշ­կա­կան կենտ­րոն՚ ՓԲԸ-ում, ՙԱրևիկ՚ ման­կա­կան բուժ­միա­վո­րու­մում, ու­ռուց­քա­բա­նա­կան ծա­ռա­յու­թյու­նում, մոր և ման­կան ա­ռող­ջու­թյան պահ­պան­ման կենտ­րո­նում, հան­րա­պե­տու­թյան մի քա­նի շր­ջան­նե­րում ցու­ցա­բե­րել են բարձ­րա­կարգ բու­ժօգ­նու­թյուն՝ բազ­մապ­րո­ֆիլ նեղ մաս­նա­գի­տու­թյուն­նե­րի գծով։ Նրանց շար­քում էր օն­կո­լոգ-ա­րյու­նա­բան Միհ­րան ՇԻ­ՐԻ­ՆՅԱ­ՆԸ, ում հետ ու­նե­ցած մեր հար­ցազ­րույ­ցը ներ­կա­յաց­նում ենք ստորև։

- Բժիշկ Շի­րի­նյան, սա Ձեր ո՞­րե­րորդ այցն է Ար­ցախ և ինչ­պի­սի՞ ա­ռա­քե­լու­թյամբ։
- Երկ­րորդ ան­գամ ենք Ար­ցա­խում։ Ան­ցյալ տա­րի դար­ձյալ ե­կել էինք այս­պի­սի մեծ խմ­բով։ Այս ան­գամ մեր խմ­բում ընդգրկված է 27 բժիշկ՝ տար­բեր մաս­նա­գի­տու­թյուն­նե­րով, մնա­ցա­ծը բուժ­քույ­րեր, տեխ­նի­կա­կան մասն ա­պա­հո­վող մաս­նա­գետ­ներ են։ Ե­կել ենք Ար­ցա­խի մեր գոր­ծըն­կեր բժիշկ­նե­րին օգ­նե­լու, նա­խա­պես գրանց­ված հի­վանդ­նե­րին հե­տա­զո­տե­լու, խոր­հր­դատ­վու­թյուն­ներ, վի­րա­հա­տա­կան մի­ջամ­տու­թյուն­ներ կա­տա­րե­լու։ Նաև` ո­րոշ քա­նա­կու­թյամբ անհ­րա­ժեշտ դե­ղո­րայք ու գոր­ծիք­ներ ենք բե­րել...
- Որ­պես ու­ռուց­քա­բան՝ այս մի քա­նի օր­վա ըն­թաց­քում քա­նի՞ հի­վան­դի եք հե­տա­զո­տել, խոր­հուրդ­ներ տվել։
- Մոտ 150 հի­վան­դի կա՜մ ան­ձամբ եմ տե­սել, կա՜մ հա­րա­զատ­նե­րի մի­ջո­ցով եմ տե­ղե­կա­ցել նրանց հի­վան­դու­թյան պատ­մու­թյա­նը և խոր­հր­դատ­վու­թյուն­ներ ա­րել։ Մե­ծա­մա­սամբ կա՜մ թո­քի քաղց­կեղ են, կա՜մ էլ կրծ­քա­գեղ­ձի։ Ու­ռուց­քի, քաղց­կե­ղի զա­նա­զան տե­սակ­ներ կան, բայց ա­մե­նից շատ տա­րած­վածն ու խնդ­րա­հա­րույ­ցը այս եր­կուսն են։
- Ըստ Ձեզ՝ ո՞րն է չա­րո­րակ հի­վան­դու­թյուն­նե­րի պատ­ճա­ռը։
- Հիմ­նա­կա­նում ծխա­խոտն է։ Կան հի­վանդ­ներ, ո­րոնք 10-15 տա­րի ա­ռաջ են թո­ղել ծխե­լը, բայց մինչ այդ ծխել են եր­կար տա­րի­ներ։ Այ­սինքն` կապ չու­նի, որ այլևս չեն ծխում, քա­նի որ եր­կար ժա­մա­նակ ծխե­լիս են ե­ղել։ Որ­պես ու­ռուց­քա­բան՝ ու­զում եմ իմ մաս­նա­գի­տու­թյան մա­սով քա­րոզ­չու­թյուն տա­նել ծխա­խո­տի դեմ պայ­քա­րի գոր­ծում։ Ներ­կա­յում թո­քի ու­ռուց­քով հի­վանդ­նե­րը շա­տա­ցել են, և պատ­ճա­ռը մե­ծա­մա­սամբ ծխելն է։
Մյուս խն­դի­րը կա­նանց կրծ­քա­գեղ­ծի քաղց­կեղն է, որ նույն­պես շատ տա­րած­ված է։ Կա­նայք, հատ­կա­պես 40-ից հե­տո, պար­բե­րա­բար պետք է հե­տա­զոտ­վեն մա­մոգ­րա­ֆով։ Այս­տեղ գա­լով ես իմ առջև նաև այդ խն­դիրն եմ դրել՝ ինչ­պե՞ս ա­նել, որ կա­րո­ղա­նանք կա­նանց հա­մո­զել, տե­ղե­կաց­նել այդ մա­սին։ Չէ՞ որ ինչ­քան շուտ հայտ­նա­բեր­վի հի­վան­դու­թյու­նը, այն­քան ար­դյու­նա­վետ կլի­նի ի­րա­կա­նաց­վե­լիք բու­ժու­մը։ Մենք տար­բեր գյու­ղե­րում ենք ե­ղել, և պարզ­վել է, որ մեր հա­ճա­խորդ­նե­րից շա­տե­րը տա­րի­նե­րով բժշ­կի դի­մած չկան։ Ան­գամ ե­թե ա­ռող­ջա­կան որևէ խն­դիր են ու­նե­նում՝ սպա­սում են այն­քան, որ հի­վան­դու­թյու­նը խո­րա­նում է...

- Գո՞հ եք տե­ղի մաս­նա­գետ­նե­րից, բուժ­ման հնա­րա­վո­րու­թյուն­նե­րից։
- Ար­ցա­խի ու­ռուց­քա­բա­նա­կան կենտ­րո­նը հո­յա­կապ հի­վան­դա­նոց է՝ հար­մա­րա­վետ պայ­ման­նե­րով։ Հպարտ ենք, որ այս­պի­սի կենտ­րոն կա Ար­ցա­խում, որ­տեղ տար­վա կտր­ված­քով ու­ռուց­քա­բա­նա­կան խն­դիր­ներ ու­նե­ցող շուրջ 650 հո­գի մաս­նա­գի­տաց­ված բուժ­ման կամ վե­րահս­կո­ղու­թյան կա­րիք է ու­նե­նում։ Բա­վա­կա­նին լավ՝ հո­գով-սր­տով նվիր­ված բժիշկ­ներ են այս կենտ­րո­նում աշ­խա­տում։ Այ­սինքն` մաս­նա­գետ­ներ կան Ար­ցա­խում, բայց, դժ­բախ­տա­բար, բուժ­ման անհ­րա­ժեշտ մի­ջոց­նե­րը, դե­ղո­րայ­քը չկան։ Այն դե­ղա­մի­ջոց­նե­րը, որ կի­րառ­վում են Եվ­րո­պա­յում և Ա­մե­րի­կա­յում, այս­տեղ բա­ցա­կա­յում են։ Քի­միա­թե­րա­պիան ար­վում է նոր­մալ, բայց ժա­մա­նա­կա­կից շատ դե­ղո­րայք չկա։ Կան հի­վանդ­ներ, ո­րոնք ի­մու­նո­թե­րա­պիա­յի կա­րիք ու­նեն, բայց Ար­ցա­խում դա չեն ստա­նում, քա­նի որ այն շատ թանկ դեղ է՝ 2000-3000 եվ­րո, (ՙօպ­տի­վա՚), ո­րով մենք մեր հի­վանդ­նե­րին բու­ժում ենք լրիվ անվ­ճար։
-Պա­րոն Շի­րի­նյան, մի՞­թե հնա­րա­վոր չէ կան­խար­գե­լել քաղց­կե­ղը։ Չա­րո­րակ այս հի­վան­դու­թյու­նը թերևս ա­մե­նից շատն է տա­րած­ված Հա­յաս­տա­նում և Ար­ցա­խում։ Հի­վան­դու­թյու­նը կան­խար­գե­լե­լու ի՞նչ մի­ջոց­ներ կա­ռա­ջար­կեիք։
- Թո­քի, մի­զա­ծո­րա­նի, կո­կոր­դի ու կե­րակ­րա­փո­ղի քաղց­կե­ղը, կաս­կած չկա, որ հիմ­նա­կա­նում ծխա­խո­տից են ա­ռա­ջա­նում։ Բայց ծխո­ղը միայն ի­րեն չի վնա­սում, այլ նաև կող­քի­նին։ Եվ այ­սօր մեր թիվ 1 խն­դի­րը ծխող­նե­րի թի­վը նվա­զեց­նելն է, ին­չը նպա­տակ ու­նենք ի­րա­կա­նաց­նել բնակ­չու­թյան շր­ջա­նում քա­րոզ­չու­թյուն տա­նե­լով։ Երկ­րորդ խն­դի­րը՝ կրծ­քա­գեղ­ծի քաղց­կե­ղով հի­վանդ­նե­րի թվի նվա­զե­ցումն է. հաս­տատ չգի­տենք, թե ին­չից է այն ա­ռա­ջա­նում, դրա հա­մար էլ ա­մե­նից դյու­րի­նը, ինչ­պես ա­սա­ցի, 40-նն անց կա­նանց հոր­դո­րելն է, որ­պես­զի պար­բե­րա­բար հե­տա­զոտ­վեն մա­մոգ­րա­ֆով։ Որ­քան շուտ հայտ­նա­բեր­վի հի­վան­դու­թյու­նը, այն­քան վեր­ջի­նիս հաղ­թա­հար­ման շան­սերն ա­վե­լի մեծ են: Հարկ է հի­շել, որ քաղց­կե­ղի շատ տե­սակ­ներ սկզբ­նա­կան շր­ջա­նում ա­նախ­տա­նիշ են զար­գա­նում, սա­կայն հի­վան­դու­թյու­նը հատ­կա­պես վտան­գա­վոր է դառ­նում, երբ ար­հա­մարհ­վում են հի­վան­դու­թյան դրսևո­րում­նե­րը, քա­նի որ դրանք չեն ըն­կալ­վում որ­պես քաղց­կե­ղը վկա­յող ախ­տա­նիշ: Այդ պատ­ճա­ռով ո­րոշ ախ­տա­նիշ­նե­րի ա­ռա­ջաց­ման կամ եր­կար պահ­պան­ման դեպ­քում անհ­րա­ժեշտ է դի­մել ու­ռուց­քա­բա­նի խոր­հր­դատ­վու­թյա­նը։
Դժ­բախ­տա­բար, քաղց­կե­ղի հի­վան­դա­ցու­թյան ա­ռու­մով Հա­յաս­տա­նը 10 եր­կր­նե­րի շար­քում է։ Պատ­ճա­ռը հս­տակ չենք կա­րող ա­սել, բայց իմ կար­ծի­քով թե՜ Հա­յաս­տա­նում և թե՜ Ար­ցա­խում պա­տե­րազմն իր հետևանք­ներն է թո­ղել։
- Ձեր հոր­դո­րը Ար­ցա­խի բնակ­չու­թյա­նը։
- Խոր­հուրդ կտա­յի ճիշտ սն­վել, ա­վե­լի շատ բան­ջա­րե­ղեն օգ­տա­գոր­ծել և խու­սա­փել խո­լես­տե­րին պա­րու­նա­կող սնն­դամ­թեր­քից։ Այն ա­մե­նը, ին­չի մեջ առ­կա են քի­միա­կան նյու­թեր՝ ան­կաս­կած, քաղց­կե­ղի պատ­ճառ կա­րող են դառ­նալ։ Մեզ հա­մար մեծ ու­րա­խու­թյուն է տես­նել, որ օ­րե­ցօր Ար­ցա­խը զար­գա­նում է, ստեղծ­վում է նո­րը, բնակ­չու­թյան կեն­սա­մա­կար­դակն էլ բարձ­րա­նում է։ Շնոր­հա­կա­լու­թյուն նրանց, ո­րոնց շնոր­հիվ ի­րա­կա­նու­թյուն է դար­ձել այս կենտ­րո­նը։ Մենք շա­րու­նա­կե­լու ենք մեր մաս­նակ­ցու­թյու­նը բե­րել Ար­ցա­խում ա­ռող­ջա­պա­հա­կան խն­դիր­նե­րի լուծ­մա­նը։ Հու­սով եմ՝ Աստ­ված ինձ այն­քան կա­րո­ղու­թյուն կտա, որ ես ա­մեն տա­րի կկա­րո­ղա­նամ գալ այս­տեղ և աշ­խա­տել մեր բա­րե­կամ­նե­րի հետ։ Գնա­լուց կփոր­ձենք Ար­ցա­խի ու­ռուց­քա­բա­նա­կան կենտ­րոնն ընդ­գր­կել մեզ մոտ գոր­ծող կազ­մա­կեր­պու­թյան մեջ, այն­ժամ կհա­ջող­վի անվ­ճար դե­ղո­րայք հասց­նել այս­տեղ։ Ար­ցա­խի չճա­նաչ­վա­ծու­թյան խն­դի­րը խո­չըն­դոտ­ներ է ստեղ­ծում այս հար­ցում, բայց ա­մեն դեպ­քում մենք դա կփոր­ձենք ա­նել։