comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Items filtered by date: Կիրակի, 10 Մարտի 2019 http://www.artsakhtert.com Mon, 18 Nov 2019 20:17:09 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am Նախագահ Սահակյանը Ստեփանակերտի օդանավակայանում դիմավորել է ՀՀ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/26237-2019-03-11-18-15-17 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/26237-2019-03-11-18-15-17 Նախագահ Սահակյանը Ստեփանակերտի օդանավակայանում դիմավորել է ՀՀ Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին

Արցախի Հանրապետության Նախագահ Բակո Սահակյանը տիկնոջ՝ Անահիտ Սահակյանի հետ մարտի 11-ին Ստեփանակերտի օդանավակայանում դիմավորել է աշխատանքային այցով Արցախ ժամանած Հայաստանի Հանրապետության Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին եւ նրա տիկնոջը՝ Աննա Հակոբյանին:

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Պաշտոնական Mon, 11 Mar 2019 18:13:40 +0000
ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԵՎ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅԱՆ ԶՈՒԳԱՀԵՌԱԿԱՆՆԵՐՈՒՄ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26236-2019-03-11-17-28-02 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26236-2019-03-11-17-28-02 ՊԱՏԵՐԱԶՄԻ ԵՎ ԽԱՂԱՂՈՒԹՅԱՆ ԶՈՒԳԱՀԵՌԱԿԱՆՆԵՐՈՒՄ
Սիրվարդ ՄԱՐԳԱՐՅԱՆ

 Լեռների փեշերին փռված Թալիշն Արցախի հյուսիսային դուռն է, նրա հնագույն գյուղերից մեկը։ 1822 թվականին Մելիք¬Բեգլարյանների իշխանական տան շառավիղներից մեկի՝ Թալիշ Բեկի անունով գյուղը կոչվեց Թալիշ։

1603թ., երբ հայտնվում է հռչակավոր Մելիք Աբով 1-ինը՝ Մելիք-Բեգլարյանների իշխանական տան հիմնադիրը, սկսվում է Թալիշի պատմության նոր ժամանակաշրջանը։ Շատ ամպեր են եկել ու անցել գյուղի գլխով, շատ ջրեր են հոսել, սակայն գյուղը դիմացել ու դիմակայել է...
Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին թշնամու դեմ մարտնչել են 450 թալիշցիներ, որոնցից 224-ը զոհվել է։ Գյուղը միշտ էլ փառավորվել է իր հարստությամբ, որի գաղտնիքը պիտի փնտրել թալիշեցու առասպելական աշխատասիրության մեջ։ Թալիշցիների աշխատասիրության մասին է խոսում և այն փաստը, որ ընդամենը երկու տարվա ընթացքում 1988-90-ական թվականներին, 2 հա¬ի վրա կառուցվեց մի ամբողջ բնակելի թաղամաս՝ 25 առանձնատներով։ Սակայն շրջափակումը, անխուսափելի առճակատումն ու պատերազմը չոքել էին թալիշեցու դռանը... Ապրել էր պետք, պայքարել ու դիմակայել։
Անտրտունջ արարում, ստեղծում էին 2200 թալիշցիներ, ապավինելով 270 ազատամարտիկներին ու աշխարհազորայիններին, ովքեր պաշտպանում էին գյուղի 20-կիլոմետրանոց ճակատային գիծը։
Գյուղը մաքառում էր մինչև ատամները զինված հակառակորդի դեմ։ Երեք անգամ տեղահանվում է, շատ դաժան օրեր ապրում, անչափ թանկ զոհեր տալիս, սակայն մնում է անկոտրում ու անդրդվելի։ Միայն 1992թ. մայիսի 11-ին, ի պատասխան Շուշիի անկման, թշնամին իր ողջ թույնը թափում է Հյուսիսային Արցախի վրա։ Միր Բաշիրի, Կասում Իսմայլովի, նույնիսկ Խանլարի շրջաններում տեղակայված ռազմական ծանր տեխնիկայի ու հեռահար հրետանու ամբողջ կրակային ուժն ուղղվում է Թալիշի վրա։ Նրանք 14 ժամ անընդմեջ հրետակոծության են ենթարկում բնակավայրը։ Այդ ընթացքում գյուղի տարածքում պայթում է 1000-ից ավելի ՙԳրադ՚-ի, նույնքան էլ՝ հրետանու և տանկի արկ։
ՙՍու-25՚ ռմբակոծիչներն ու ՙԿոբրա՚ ուղղաթիռներն օր ու արև չեն տալիս թալիշցիներին։ Հիմնովին մոխրանում է 25 տուն, վնասվում կամ փլվում բնակելի ֆոնդի զգալի մասը։ Թալիշցին կրկին անդրդվելի է, ոչ ոք չի ուզում լքել հարազատ օջախը... Սակայն Հյուսիսային Արցախի անկման հետևանքով անհնար է դառնում մոտալուտ արհավիրքի առաջն առնելը։ Պատերազմի բեկումնային փուլում 1994թ. գարունը թալիշցիները դիմավորեցին իրենց դիրքերում՝ Մատաղիս¬Հոռեկասար հատվածում։ Ու երբ 1994թ. ապրիլին հնչեց գյուղը գրոհելու հրամանը, առաջինը նախահարձակ եղավ Թալիշի գումարտակը։ Թալիշցիներն առաջիններից մեկը մտան անճանաչելիորեն փոխված, ավերակված հայրենի ոստանը։ Երկամյա գերությունից հետո Թալիշն սկսեց վերընձյուղվել ու հաղթանակների կանչը ունկերում՝ կրկին հյուսել իր բույնը... Այս ամենը եղավ մինչև 2016թ. ապրիլը, հետո եղավ այն, ինչ եղավ...
Շվար կանգնել եմ բաց դարպասների դիմաց, ու աչքերս մարդկային ոտնահետքեր են փնտրում: Փնտրում են գյուղի առաջին բնակիչներին։ Թալիշ գյուղի առաջին բնակիչները... Նրանք այսօր ընդամենը հինգ հոգի են, բայց չեն վհատվում, նրանց համար շատ կարևոր է, որ իրենք գյուղում լինեն: Կգա՛ն, կամաց¬կամաց կվերադառնան ՙտնավեր, բնավեր հավքերը՚... Օլեգ Օհանյանը, հայրը՝ Բենիկը, և մայրը՝ տիկին Ագնեսան, իրենց օջախից չեն ուզում հեռանալ, նույնիսկ հրաժարվեցին Ալաշանի ժամանակավոր կացարանից։
Մյուս տանը, որի երդիկից ծուխ է բարձրանում, Սլավիկ Խաչատրյանն է ապրում իր կնոջ՝ Էմմայի հետ։ Սլավիկի երեք որդիները զինվորական ծառայության մեջ են, ընտանիքներով ապրում են Մատաղիս գյուղում։ Իսկ Սլավիկն ինքը կնոջ հետ միասին անասնապահությամբ է զբաղվում։ Նրանց հետ հանդիպել մեզ չհաջողվեց, ամուսիններով հանդ էին գնացել։ Մարդիկ չարչարվում, իրենց քրտինքով ապրուստի միջոցներ են հայթայթում...
-Իրենք իրենց համար փոքրիկ տնտեսություն պիտի ստեղծեն,¬ ասում է Թալիշում կառավարության լիազոր ներկայացուցիչ Լևոն Ապրեսյանը,¬ իսկ աշխատատեղեր բացվելու են, այդ ուղղությամբ գործուն քայլեր կան, հետագայում մտադիր ենք նաև փոքրիկ կարի արտադրամաս բացել, որով կանանց զբաղվածության խնդիրը կլուծենք։ Եթե ցանկություն լինի, շատ բանի կարելի է հասնել, թալիշցին այսուհետ ավելի լավ պիտի ապրի, քան մինչ այդ էր։ Գյուղը կրկին կհամախմբվի, մի բռունցք կդառնա ու վերստին ՙոչ՚ կասի պատերազմին` իր ապրել¬արարելով, իր հող ու ջրին տեր կանգնելով։ Նայելով տարվող աշխատանքների ծավալին` ակամայից հավատում ես, որ հեռու չէ այդ օրը։
Լևոն Ապրեսյանը նաև անձնական օրինակ է համագյուղացիների համար։ Ուղիղ շարքերով շարված մեղվափեթակները, խնամված նոր տնկիները հուշում են, որ բանող ձեռքեր կան, Լևոնն ավելացնում է` նաև օղի ենք թորում, մուրաբա եփում, այգի ու բանջարանոց գցում ու խնամում։ Անցած տարի տնամերձից այնքան բանջարեղեն են ստացել, որ չգիտեին ավելցուկն ինչ անեն, դույլերով բաժանում էին շինարարներին։
Օլեգ Օհանյանին հանդիպեցինք իրենց տան բակում։ Չորս բոլորն աչք ածելով պատերազմի հետք չնկատեցինք, հոգատար ձեռքերն ամեն ինչ իրենց տեղն էին դրել։ Պահեստազորի մայոր Օլեգ Օհանյանն աշխատում է տեղի փրկարար ծառայությունում։ ՙԲնիկ թալիշցիներ ենք,¬ ասում է Օլեգը,- մայրս շուրջ հիսուն տարի գյուղի բուժքույրն է եղել, համարյա նույնքան էլ հայրս խանութի վարիչ է աշխատել։ Երկու տարի է` արդեն գյուղում են: 2017թ. մայիսի 28-ին Օլեգն առաջիններից մեկն է գյուղ եկել, սեփական ձեռքերով փորձել վերացնել պատերազմի հետքերը, այգին ու բանջարանոցն է կարգի գցել։ Առաջիններից մեկն էլ իրենց տունն են հիմնանորոգել։ Օլեգի` գյուղում բնակություն հաստատելուց երկու ամիս անց վերադարձել են ծնողները։ Հին ծառերը երիտասարդացրել, մի տասը հատ էլ նոր բերքատու ծառ է տնկել, օր օրի բոյ են քաշում, շիվ են տալիս, ու նրանց հետ ծնվում է հույսը, որ հին Թալիշը կրկին հառնելու է։ Հեռու չէ այն օրը, երբ դպրոցում կրկին հնչելու է զանգն ու երեխաները աղմուկ¬ժխորով դասի են շտապելու, իսկ առայժմ շինարարի մուրճի ձենն է արձագանքում: Օլեգը հերթով թվարկում է իր ծառայության վայրերը՝ՙԵղնիկներ՚ պարտիզանական ջոկատ, 5-րդ Պաշտպանական շրջան, դիվիզիա, Թալիշի գումարտակ, կրկին ՙԵղնիկներ՚, որից հետո Գյումրի, իսկ այնտեղից էլ պահեստազոր է արձակվել։ Մարտական ընկերներով այս հողի համար արյուն են թափել, էլ ինչպես ուշքները ետ չլինի, իրենք թուրքին զիջելու հող չունեն, իսկ վերադարձնելու` ինչքա՛ն ասես... Ճակատագիրն էլ իրենց ոխերիմ հարևաններ է տվել, ինչ անեն, եղածը սա է։ Հայրը՝ Բենիկը, երկու ամիս էլ առանց հայրենի գյուղի չդիմացավ, նրան անհնար էր համոզելն ու ետ պահելը։ 80-ն անց Ագնեսա մայրիկը մեզ դիմավորում է լայն ժպիտով։ Զարմանում ենք, երբ տարիքն ասում է` ավելի ջահել կերևայի, եթե այսքան ցավ ու դավ չտեսնեի: Գիշերը, երբ դուրս է գալիս պատշգամբ, իրենց երբեմնի մեծ ու վարքար գյուղում մի երկու տեղ է թույլ լույս առկայծում։ Հյուրեր չեն ունենում, մեկ¬մեկ շինարարներն են իրենց բակից մի քանի դույլ ջուր վերցնում։ Օտարության մեջ չկարողացան մնալ, աղջիկը Երևանում է, յոթերորդ հարկում է ապրում, չդիմացան քաղաքի բնակարանային պայմաններին, սովոր չեն, իրենց այգուն ու բանջարանոցին ոչինչ չի կարող փոխարինել, իրենց օդ ու ջրին կարոտ էին մնացել ու վերադարձան։
Ագնեսա Օհանյանի հայրը՝ Ռուբեն Սարգսյանը, Մեծ Հայրենականի մասնակից է, վերջերս է մահացել, 97 տարեկան հասակում։ Պատերազմի մասին պատկերացում ուներ հոր պատմածներից, բայց դե մարդուս կյանքն ինքնին անկանխատեսելի է։ Երկու պատերազմ էլ ինքը տեսավ, իր զավակները տեսան։ Առաջին բռնատեղահանությունը դեռ հիշողությունից չջնջված, երկրորդ աղետը գլխներին տեղաց։ Խորունկ ցավն ատամների տակ սեղմած` Ագնեսա մայրիկը ցույց է տալիս իրենց նոր տունը...
Տաք ու սառը ջուր մշտապես կա, բոլոր կոմունալ հարմարությունները` նույնպես։ Ասում է, թե փիփերթ շատ է սիրում, մեկ¬մեկ տնից դուրս է գալիս, որ փիփերթ քաղի, դրկից հարևան չկա, որ հետները երկու խոսք փոխանակի, սիրտը բացի։ Բայց այդքանից հետո էլ տիկին Ագնեսան անդրդվելի է, գյուղից դուրս է եկել վերջինը, իսկ գյուղ առաջինն է վերադարձել։ Չի փոշմանում, ավելի շուտ պիտի վերադառնար, իր տունը, իր բաղն ու բախճեն դրախտից էլ առավել են։ Ինչից պիտի վախենա, երբ առաջնագծում ջահել¬ջիվան տղաներ են կանգնած։
Հրաժեշտ ենք տալիս գյուղի ՙառաջին ծիծեռնակներին՚, իրարամերժ զգացումներով ու երբ ճանապարհին հանդիպում ենք շինարարներին, թաքուն մի հույս առկայծում է մեր սրտերում... Հառնում է Նոր Թալիշը, անցյալից դասեր քաղած, դժվարություններից կոփված, պինդ, ամրակուռ, ուժեղ և ամենակարևորը՝ զավակների տունդարձին սպասող...

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Mon, 11 Mar 2019 17:26:29 +0000
ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹՅՈՒՆԸ ՀԱՎԱՆՈՒԹՅՈՒՆ ՏՎԵՑ ՊԵՏԲՅՈՒՋԵՈՎ ՖԻՆԱՆՍԱՎՈՐՎՈՂ ՄԻ ՇԱՐՔ ԾՐԱԳՐԵՐԻ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/economy/item/26235-2019-03-11-17-17-49 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/economy/item/26235-2019-03-11-17-17-49 Սրբուհի ՎԱՆՅԱՆ

 Նախագահ Բակո Սահակյանի գլխավորությամբ մարտի 11-ին տեղի է ունեցել կառավարության հերթական նիստը, որի օրակարգն ընդգրկում էր 15 հարց ֆինանսների, էկոնոմիկայի և ենթակառուցվածքների, բնապահպանության, սոցիալական ոլորտներից: ԱՀ ֆինանսների նախարար Ա. Հարությունյանի ներկայացրած հարցերի փաթեթը ոլորտին առնչվող ` կառավարության մի քանի որոշումների մեջ փոփոխություններ կատարելու մասին էր:

Կառավարութան քննարկմանը ներկայացվեցին ԱՀ պետական բյուջեի միջոցների հաշվին իրականացվող ՙԸնթացիկ նորոգման, բարեկարգման և կոմունալ տնտեսության գծով ԱՀ շրջանների կարողությունների զարգացման ծրագրի՚ իրականացման և Պետական հիմնարկների արտաբյուջետային միջոցների սպասարկման, հաշվառման և վերահսկողության կարգերը: Առաջինի հաստատման դեպքում կկանոնակարգվեն ծրագրով նախատեսված ավտոճանապարհային պահպանման և շահագործման, գյուղերի ճանապարհների սալապատման, շրջանի համայնքների սանմաքրման, ջրային համակարգերի պահպանման, շահագործման ենթածրագրերով իրականցվող աշխատանքների կատարման նկատմամբ պահանջները և դրանց նկատմամբ վերահսկողական գործընթացները: Նախագահը հետաքրքրվեց այդ նախագծի նախնական քննարկումներով, ընթացիկ հարցերի լուծման տարբերակներով: Արտաբյուջետային միջոցների սպասարկման, հաշվառման ու վերահսկողության կարգի վերաբերյալ նախագահ Սահակյանը ուշադրություն հրավիրեց գնումների գործընթացին առնչվող հարցերին: Ա. Հարությունյանը նշեց, որ հաշվի առնելով նախորդ նիստի ժամանակ նախագահի կողմից տրված հանձնարարականը, մշակվել է պետական գնումների գործընթացի կազմակերպման մասին որոշման նախագծի փոփոխություններ և լրացումներ, ինչը ներկայացվել է բոլոր շահագրգիռ մարմիններին: Այդ նախագծով առաջարկվում է շուրջ 11 փոփոխություն, որոնք հիմնականում վերաբերում են պետության կողմից հաճախակի գնվող ապրանքների և ծառայությունների մասով եռամսյակային պարբերականությամբ կատարվող գների մոնիտորինգի իրականցմանը, մեկ անձից կատարվող գնումների ընթացքում առաջացող որոշ հարցերի կանոնակարգմանը և այլն:
Արդարադատության նախարար Ա. Դանիելյանն առաջարկեց հավանություն տալ ՙՆորմատիվ իրավական ակտերի մասին՚ օրինագծին, հիմնավորելով այն Սահմանադրական բարեփոխումներով, ավելի ճիշտ` դրանից բխող իրավակարգավորումների անհրաժեշտությամբ: Նախագահ Բ. Սահակյանը նկատեց, որ բավարար չափով հանրային քննարկում չկա, չնայած օրինագծի մեջ դրան առնչվող հոդվածի առկայությանը: Նա առաջարկեց անցյալ տարի ստեղծված Հանրային խորհրդին ևս մասնակից դարձնել այդ քննարկումներին և հաշվի առնել նրանց առաջարկությունները նույնպես:
Էկոնոմիկայի և արտադրական ենթակառուցվածքների նախարար Լ. Գրիգորյանը կառավարության հաստատմանը ներկայցրեց ԱՀ տնտեսական զարգացմանն ուղղված 2019 թվականի պետբյուջեի հաշվին իրականացվող միջոցառումների ծրագիրը: Նախարարը նշեց, որ այն նպատակաուղղված է լինելու տնտեսական քաղաքականության արդյունավետության բարձրացմանը, պետական աջակցության գործիքների կիրառման միջոցով արտադրության ծավալների ավելացմանն ու խթանմանը, արտահանման ավելացմանը, պետություն-մասնավոր հատված համագործակցության խորացմանը, ենթակառուցվածքների զարգացմանը: Լ. Գրիգորյանը կանգ առավ այն միջոցառումների վրա, որոնց միջոցով պետք է հասնեն նպատակների իրագործմանը: Այս ծրագրի համար նախատեսված գումաը կազմում է շուրջ 436 մլն դրամ: Եվս 68 մլն դրամ էկոնոմիկայի նախարարությունը նախատեսում է ծախսել ԱՀ 2019 թ. բյուջեով նախատեսված ՙԳեոդեզիայի, քարտեզագրման, հողաշինարարության և անշարժ գույքի գնհատման կենտրոն՚ ՊՈԱԿ-ի ծառայությունների գնման գծով պետական պատվերի ծրագրի շրջանակներում:
Լ. Գրիգորյանը ներկայացրեց այս տարվա պետական բյուջեի հաշվին իրականացվող թվային ձևաչափով հեռուստառադիոհաղորդումների հեռարձակման գծով ծառայությունների գնման պետական ծրագիրը: Լ. Գրիգորյանը նշեց, որ հաշվի առնելով ռելիեֆի առանձնահատկությունները, ստիպված են եղել մեծ թվով հեռարձակիչ կայաններ ունենալ, որոնց սպասարկումն ու շահագործումն ինքնին թանկ հաճույք է: Խնդիր է նաև այն, որ հեռարձակումը հասանելի է հանրապետության ոչ բոլոր բնակիչներին: Լ. Գրիգորյանը տեղեկացրեց, որ կատարված աշխատանքների արդյունքում մինչև տարեվերջ խնդիրների մեծ մասը կլուծվի:
Գյուղոլորտին առնչվող` կառավարության համապատասխան որոշման մեջ փոփոխություն կատարվեց, ինչին առանձին թեմայով կանդրադառնանք առաջիկանում: Նախարար Ժ. Միրզոյանը նիստի ժամանակ հայտարարել է, որ այս տարի գարնանացան մշակաբույսերի նկատմամբ հողօգտագործողների հետաքրքրվածությունը ռեկորդային է. ավելի քան 18 հազ. հա գարնանացան ունենք, ինչն աննախադեպ արդյունք է: Բնապահպանության նախարար Ֆ. Գաբրիելյանն առաջարկներ ուներ ՙԼՂՀ ջրային օրենսգրքի՚ և ՙԼՂՀ ջրի ազգային ծրագրի՚ մեջ փոփոխությունների տեսքով: Սոցիալական ոլորտին վերաբերող հարցերից մեկը պետբյուջեով նախատեսված վերաբնակիչների ու փախստականների սոցիալական խնդիրների լուծման միջոցառումների մասին էր: Աշխատանքի, սոցիալական հարցերի և վերաբնակեցման նախարար Ս. Ավանեսյանն առաջարկում է վերանայել գործող կարգերից որոշները: Կվերանայվի նաև առանց ծնողական խնամքի մնացած երեխաների սոցիալական, հատկապես` բնակարանային խնդիրների լուծման կարգը: Կառավարությունը հաստատեց Սեզոնային զբաղվածության խթանման միջոցով գյուղացիական տնտեսությանն աջակցության տրամադրման կարգը: Գործադիրի հավանությանն արժանացավ նաև Ազգային անվտանգության ծառայության կողմից ներկայացված ` ՙՊետական սուրհանդակային կապի մասի՚ օրենքի նախագիծը:

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Տնտեսական Mon, 11 Mar 2019 17:14:58 +0000
ԿՌԻՎ-ԿՌԻՎ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/26234-2019-03-11-17-08-12 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/2019-02-09-10-18-06/item/26234-2019-03-11-17-08-12 ԿՌԻՎ-ԿՌԻՎ
Նորեկ ԳԱՍՊԱՐՅԱՆ

 -Պատերազմը շուն-շանորդի է, ու սա ես չեմ ասել, սա արդեն Մեծ Հայրենականից հենակների մեջ մարմինը ճոճելով վերադարձած Հարությունի կարծիքն է աշխարհի բոլոր պատերազմների մասին։

-Էդ շուն-շանորդու հերն եմ անիծել,-սա էլ էլի Մեծ Հայրենականից եկածի հստակ ձևավորված փիլիսոփայությունն է, այդ Մեծ Հայրենականից ամենաքիչը մի 50 տարի անց,-երբ էդ կատաղած անասունը գալիս է քեզ կծոտելու, ախպեր ջան, պիտի առանց աչք թարթելու տաս սատկացնես...
Սրանք, նորից եմ ասում, իմ ասածները չեն, բայց հաշվեք ես եմ ասել, որովհետև ես էլ եմ այդպես մտածում։ Չեմ ժխտում, չեմ սիրում ամեն օր, տեղի-անտեղի, առավոտից իրիկուն պատերազմից խոսել, մարդկանց էլ անընդհատ հիշեցնել, որ վաղը պատերազմ է լինելու, և որ միշտ էլ պետք է պատրաստ լինել դրան, բայց ամեն օր էլ կազմ ու պատրաստ սպասում եմ։ Ինչ մնում է ինձնով հետաքրքրվող միջազգային կազմակերպություններին, նրանց խաղաղասիրական կոչերին, որոշների, այսպես կոչված, երկակի ստանդարտ-դրսևորումներին, չեմ արհամարհում։ Բոլորի հետ էլ իմ հարաբերությունները կառուցում եմ հարաբերությունների քաղաքակիրթ տարածքներում... ինչքան ինձ թույլ են տալիս հազարամյա կենսագրությունս, տեսածս ու լսածս...
Հիմա էլ հայ և ադրբեջանցի ժողովուրդներին խաղաղության պատրաստելն է։ Մի տեսակ ծիծաղելի էլ է հնչում, ոչ տեղին, ուղղակի` ավելորդ։ Այ, եթե էդ խաղաղության պատրաստելը վերաբերվեր միայն ադրբեջանցիներին, էլի կարելի է ընդունել ու հասկանալ։ Թե չէ մենք ի՞նչ կապ ունենք դրա հետ։ Հա, բան չունեմ ասելու, կռվելու պատրաստ, ամեն տեսակի զենք էլ ունեմ, ոգի էլ, անհավատալի խիզախումի ունակ զորական էլ, բայց էդ պատերազմ կոչվող, Հարությունի ասած, շուն-շանորդուն նախ պիտի փորձես համոզել, որ մեր կողմերում ինքն անելիք չունի, հետո արդեն, երբ դա քո խաղաղասիրական մոտեցումներից ու գաղափարներից ոչինչ չհասկանա, բռնես, քո ուզածն անես՝ դրա հերն էլ անիծես, դրա ստեղծողի հերն էլ...
-Այ մարդ, պատերազմից վախեցողը հաստատ կին արարածից էլ կվախենա, ասողն էլի ես չեմ, էլի Հարությունի փիլիսոփայական մտքերից է։
Ընդհանրապես, էդ Հարությունը պատերազմից այնքան պատմություններ էր հետը բերել գյուղ, որ մոտ հիսուն տարի բաժանում էր նաև հարևան գյուղերի բնակիչներին, չէր պրծնում, պատահում էր, քաղաք էլ էր տանում դրանցից, էլի տակը մի բան մնում էր։ Չնայած, թաքցնելու բան չկա, ոչ մեկը չէր հավատում, որ էդ Հարությունը ոտքը համարյա Բեռլինի տակ էր թողել, ձեռքի մատները՝ մի ուրիշ ֆրոնտում... Իսկ էն մյուս ոտքի թաթն էլ, բնականաբար, մինչև էդ մի ոտքն ամբողջությամբ մատաղ անելը, մի ուրիշ տեղ։ Բայց, մեկ է, մարդը հենակներին հենված ինչ էլ պատմում էր, ասում էին սուտ է, հնարավոր բան չէ։ Իբր էդ Հարությունը ի՞նչ է դառել, որ մինչև Բեռլին հասներ, էն էլ՝ ոտքերից մեկի թաթը կորցրած։ Ճիշտն ասած, հաճույքով լսում էին, բայց իբր չէին հավատում։ Հարությունն էլ այդքանը գիտեր, սակայն շարունակում էր շեներում ու քաղաքներում առատորեն բաժանել ֆրոնտից բերած մեկը մեկից անհավատալի պատմությունները։
Իմ ասածը, եթե, իհարկե, շատ եք ուզում իմանալ, մի քանի շատ սովորական բառով ներկայացնեմ։ Ես, 94-ի մայիսից սկսած, երբեք չեմ մտածել, որ էդ պատերազմ կոչվածը պրծել է։ Եվ դա չեմ կարծում, որ վատ է։ Չնայած, եթե ճիշտը խոսելու լինենք, դա կարծես խանգարում էլ է մարդավարի, մինչև վերջ ուրախանալ, սրտանց ծիծաղել, հանգիստ քնել, երկրից մի քանի օրով բացակայել, կողքիդ ապրողին, ինչպես պետքն է, մեղադրել։ Այսպես շատ բան։ Ի՞նչ արած, միշտ էլ այդպես է եղել։ Իսկ երբ մոռացել ենք էդ շուն-շանորդու գոյության մասին, կորցրել ենք, զրկվել ենք, եթե կուզեք, անիմաստ նահատակվել ենք։ Իսկ ես, մեկ էլ եմ ասում, 94-ից այս կողմ իմ պատերազմից մի թիզ անգամ չեմ հեռացել, նրա հետ պառկում եմ, նրա հետ վեր կենում, հետը սեղան եմ նստում, մտածածս երեսին ասում։ Հրաժարվել չկա, ոչ էլ արհամարհել, ոչ էլ թերագնահատել։ Եթե այսպես շարունակվի, ես նրան, ձեր թույլտվությամբ, իհարկե, սեփականաշնորհելու եմ...
Չէ, չէ՜, ես կռվի մարդ չեմ, սրա մասին Միացյալ Նահանգներում էլ գիտեն, ամենասիբիրի խորքերում էլ, հին աշխարհամասի ամենաքիչ բնակիչ ունեցող բնակավայրերում էլ, կարող եմ հանգիստ ավելացնել նաև չինական պարիսպները, Ճապոնիայի փոքրիկ, նեղվածք, ընդամենը մեկ-երկու ճապոնացի տեղավորող տնակները... Եվ, պատկերացնո՞ւմ եք, ես իմ այս խաղաղասիրության մասին միշտ էլ հպարտորեն էի խոսում, նույնիսկ միջազգային կոչվող ամբիոններից, անգամ երկրիս վրա եկողների հետ...
Մի՞թե ծիծաղելի չէ... արտասվելու, ամոթի աստիճան ծիծաղելի է։
Չասեք` չէ։ Չեմ հավատա, չեմ ընդունի։ Անկեղծ չեք լինի։
Իսկ նման խաղաղասեր մեկ ուրիշը չկա Երկրիս երեսին։ Սպանել չեմ կարող, թալանել, ավերել, հալածել էլ... Իմ գենետիկ համակարգը նման բաներից կաթվածահար է լինում։ Եվ մինչև հիմա, ուզում եմ ասել, իմ ստեղծման օրից, չգիտեմ դա լա՞վ է, թե՝ վատ... ճի՞շտ է, թե՝ սխալ... աստվածահաճո՞ է, թե...
Բայց լավ հասկացել ու համոզվել եմ, որ խաղաղասիրությունը երկրիդ վրա եկողի առաջ դարպասները բացել չի նշանակում, արժանապատվությունդ ուրիշների ոտքերի տակ փռել, ինքնահրաժարում ու հեռացում...
Հիշո՞ւմ եք, մի վախեցիր քեզ վրա եկողների քանակից, որովհետև քո հայր Աստվածն է քո ուղեկիցը...
Ես լռում եմ։ Հաշվեք՝ ոչինչ էլ չեմ ասել։ Ուղղակի խորհուրդ եմ տալիս չչարաշահել իմ խաղաղասիրությունը։ Որովհետև երբեք չեմ վախեցել իմ վրա եկողների... գլխաքանակից, կոչերից, հիստերիկ ճղճղոցից ու սպառնալիքներից... Որովհետև, ուզում եմ ասել, ես մի այլ տեսակի կռվող եմ, որովհետև ոչ մեկի կռվի մեջ այսքան խաղաղասիրություն չկա, այսքան սեր, այսքան խիզախում, բարություն էլ... որովհետև, էս մի բանն էլ հատուկ ասեմ, ոչ մեկի կռիվը իմ կռվի նման չէ... ոչ էլ խփածն է իմ խփածի նման, ոչ էլ Երկնայինն է որևէ մեկին այսքան ընդունում իր կացարանում և ճանապարհում առատ ու զարմանալի շնորհներով... թաքցնելու բան չունեմ, նաև նոր զինատեսակներով։
Հիմա, քանի տեղն է, հազար պատերազմ տեսածի իրավունքով մի խորհուրդ տամ, չնայած երբեք ոչ մի խորհուրդ չեմ ընդունել և աշխատել եմ մերձավորիս անիմաստ չծանրաբեռնել դրանցով։
Էլի եմ ասում, չեմ կարծում, որ ամեն օր պատերազմից խոսելը ճիշտ է։ Ասում ենք, չէ՞, գարնանը պատերազմ է լինելու, ամռանը պատերազմ է լինելու... աշնանը պատերազմ է լինելու... Ասողներն էլ՝ կին, տղամարդ, ահել ու ջահել, ուսանող ու դպրոցական... Չասողներն էլ հաստատում են՝ եթե ասում են, ուրեմն մի բան գիտեն... հիմա ո՞վ է հենց այնպես, ստից բան ասում...
Հարցնում եմ՝ որ ի՞նչ... մեկ է, իմ կռիվը միշտ ես եմ արել, ես եմ անում և ես էլ անելու եմ... Եվ, էլի եմ ասում, էդ ե՞րբ է իմ կռիվը պրծել, որ նորից սկսի... Ես էլ եմ կռվել, պապս էլ է կռվել, պապիս հայրն էլ, նրա պապն էլ... Եվ հիմա, որ կամ այս արևի տակ, դրանից է, ուզում եմ ասել, զենքից հրաժարվողը չեմ, եթե իմ այդ զենքը գոնե մի վատ բան արած լիներ իմ ու ուրիշների հանդեպ, ուրիշ բան, էլի կարելի էր մտածել։ Բայց այսօր ինչ ունեմ՝ նրա շնորհիվ է` հող մշակելը, ծառ տնկելը, զրուցակիցների աչքերին նայելը, վաղվա մասին մտածելը, տուն շինելը...
Ինչ մնում է իմ թշնամիներին, կարծում եմ, արդեն համոզվել են, որ իրենց բախտն ուղղակի բերել է, որ ես այսքան խաղաղասեր եմ, որ ինձ նման քաղաքակիրթ հարևան ունեն...
Բայց լինում է, չէ՞, որ ժամանակներն ամեն ինչ էլ փոխում են, մարդուն էլ՝ հետը։ Ասելս այն է, որ ես էլ կարող եմ փոխվել ու խաղաղասերից դառնալ ոչ խաղաղասեր։ Հետաքրքիր է, ո՞վ է առաջս առնելու... Չնայած էլի ուրիշից ոչինչ չեմ վերցնելու, էլի ունեցածիս եմ տիրություն անելու, մի հարյուր տարի առաջ ինձնից խլածին... իմ երկրին, որի մի ծայրը գնում է, հասնում Մանթաշովների նավթահորեր... Մի անգամ էլ եմ հարցնում, ո՞վ է առաջս առնելու... չկա այդպիսի մեկը... բայց հաշվեք ոչինչ էլ չեմ ասել, որովհետև ինձնից խաղաղասերը չկա աշխարհիս երեսին, և մի շա՛տ կարևոր բան էլ, պատերազմի մասին խոսելիս (խոսքս, բնականաբար, իմ ոչ խաղաղասեր հարևանիս մասին է), հա, պատերազմից խոսելիս չէր խանգարի ասածներիս մասին գոնե մի քիչ մտածել, ձեր լեզվով՝ ֆիքիր անել... Փրկությունդ, ինչքան մանրամասնորեն ուսումնասիրում եմ մեկ ոտքը համարյա Բեռլինի տակ թողած Հարությունի ասածը, էլի դրա մեջ է...

;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՈՍՈՒԹՅՈՒՆ Mon, 11 Mar 2019 17:06:43 +0000
ԱԴՐԲԵՋԱՆԸ ԿՈՐՑՆՈՒՄ Է ՎՐԱՑԱԿԱՆ ՄԵՆԱՇՆՈՐՀԸ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/26233-2019-03-11-17-05-18 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/politics/item/26233-2019-03-11-17-05-18 Վահրամ ԱԹԱՆԵՍՅԱՆ

 

Մարտի 1-ից Ադրբեջանը 10,5 տոկոսով բարձրացնում է Վրաստանին մատակարարվող բնական գազի գինը։ Դա քաղաքական որոշում է։ Երկու երկրների հարաբերություններում առաջացել է որոշակի լարվածություն, եւ Ադրբեջանը փորձում է հնարավորինս անհարմարություններ ստեղծել իշխող ՙՎրացական երազանք՚ կուսակցության համար։

Ստեղծված իրավիճակում պատասխան ի՞նչ քայլեր կարող էր անել Վրաստանը՝ փորձագետները դժվարանում են կանխատեսել։ Բայց, պարզվում է, Թբիլիսին ուներ պահեստային տարբերակ, որը եւ գործի է դրվել։ ՙԱյո, մենք Ռուսաստանի հետ բանակցում ենք, հավանաբար, Ռուսաստանից կգնենք որոշակի քանակությամբ գազ, որը հնարավորություն կտա պահպանել էներգաանվտանգությունը եւ էներգաանկախությունը՚- խորհրդարանական կոմիտեում լսումների ժամանակ հայտարարել է Վրաստանի էկոնոմիկայի եւ կայուն զարգացման նախարար Գեորգի Քոբուլիան։ Այդ մասին ոչ առանց ներքին լարվածության գրում են ադրբեջանական լրատվամիջոցները։ Հատկապես ուշադրության է արժանի վրացի նախարարի այն միտքը, որ երկիրը պետք է ունենա գազի ոչ թե մեկ, այլ մի քանի մատակարար, որը կապահովի դիվերսիֆիկացում եւ շուկայական մրցակցություն։ Քոբուլիան ավելացրել է, որ Ռուսաստանի հետ բանակցությունները բարդ են, ժամանակատար, քանի որ Վրաստանը ցանկանում է բարելավված պայմանների հասնել։ Վրացի նախարարը չի նշել, թե խոսքն ի՞նչ ծավալի գնումների մասին է։ Նա խորհրդարան է հրավիրվել ընդդիմադիր ՙՄիասնական ազգային շարժում՚ խմբակցության պահանջով։ Վրացի խորհրդարանականներին, մասնավորապես, հետաքրքրել է Ռուսաստանից Հայաստան գազամատակարարման տարանցման խնդիրը։ Նախկինում Վրաստանը սեփական կարիքների համար վերցնում էր տարանցվող գազի 10 տոկոսը։ Վերջին շրջանում, սակայն, Վրաստանը գերադասում է ստանալ դրամական փոխհատուցում, որը տարեկան կազմում է 11 միլիոն դոլար։ Վրացի ընդդիմադիր խորհրդարանականների կարծիքով՝ նախկինում սեփական կարիքների համար պահված գազի շուկայական գինը մի քանի անգամ ավելի բարձր էր, քան դրամական տեսքով այսօր ստանում է Վրաստանը։ Վրացական ընդդիմությունն, ինչպես հայտնի է, փայփայում է Ադրբեջանի հետ առեւտրատնտեսական եւ քաղաքական սերտ ինտեգրացիան եւ ներկայիս կառավարությանը քննադատում այդ ուղեգծից շեղվելու համար։ Խորհրդարանական քննարկումների ընթացքում վրացի նախարարը չի հիշատակել Ադրբեջանի անունը, բայց նրա պնդումը, որ Վրաստանը չպետք է կախված լինի գազի մեկ մատակարարից, արդեն իսկ շատ հեռուն գնացող քաղաքական հայտարարություն է։ Ոչ ոքի համար գաղտնիք չէ, որ ներկայում Ադրբեջանն է Վրաստանի գազի միակ մատակարարը։ Բաքվում, ըստ երեւույթին, հաշվարկ են կատարել այն կանխավարկածով, որ վրաց-ռուսական հարաբերությունների հայտնի լարվածությունը կողմերին թույլ չի տա քննարկել տնտեսական համագործակցության հետ կապված հարցեր։ Ադրբեջանն, ըստ երեւույթին, հիմք է ընդունել սեփական մոտեցումները։ Մինչդեռ, պարզվում է, Վրաստանը եւ Ռուսաստանը կարողանում են քաղաքական տարաձայնությունները թողնել մի կողմ եւ քննարկել փոխշահավետ համագործակցության հետ կապված հարցեր։ Եւ եթե վրացի նախարարն այդ մասին բարձրաձայնել է խորհրդարանական լսումներին, նշանակում է` Վրաստանը եւ Ռուսաստանը նկատելի առաջընթաց են արձանագրել բանակցություններում։ Մեծ է հավանականությունը, որ Ռուսաստանը կդառնա Վրաստանի գազի երկրորդ մատակարարը։ Իսկ դա նշանակում է, որ գազի շուկայում Ադրբեջանը կորցնում է վրացական մենաշնորհը։ Դա իր հերթին կողմերի քաղաքական տարաձայնությունների խորացման պատճառ կարող է դառնալ։ Այն ջանքերը, որ Ադրբեջանը գրեթե երկու տասնամյակ գործադրել է, որպեսզի Վրաստանին ներքաշի հակահայկական կոալիցիայի մեջ, ակնհայտորեն ձախողված են։ Հայկական կողմի համար դա հնարավորություն է՝ քաղաքակրթական ընդհանրության հիմքով արմատապես բարելավելու Վրաստանի հետ հարաբերությունների ողջ համալիրը՝ ներառյալ անվտանգային բաղադրիչը։

;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Քաղաքական Mon, 11 Mar 2019 17:04:41 +0000
ՄՏԱՀՈԳՎԱԾ ԵՐԿՐԻ ՀԱՄԱՐ ԱՌԱՎԵԼ ՀՐԱՏԱՊ ՀԱՐՑԵՐՈՎ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26232-2019-03-11-16-56-08 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26232-2019-03-11-16-56-08 ՄՏԱՀՈԳՎԱԾ ԵՐԿՐԻ ՀԱՄԱՐ ԱՌԱՎԵԼ ՀՐԱՏԱՊ ՀԱՐՑԵՐՈՎ
Էմմա Բալայան

 Այս տարի ՙԱՀ տոների և հիշատակի օրերի մասին՚ օրենքում կատարվել են որոշ փոփոխություններ, մասնավորապես՝ Մարտի 8-ը այսուհետ կլինի աշխատանքային տոն օր, իսկ Ապրիլի 7-ը կնշվի որպես ոչ աշխատանքային տոն օր: Օրենքի փոփոխության նախաձեռնողներն էին ԱԺ պատգամավորներ Ռոմելա Դադայանը և Ռիտա Մնացականյանը:

Նշված և արդիական մի շարք հարցերի շուրջ զրուցեցինք ԱԺ պատգամավոր, սոցիալական և առողջապահության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ Ռոմելա ԴԱԴԱՅԱՆԻ հետ:

- Տիկին Դադայան, նաև Ձեր նախաձեռնությամբ այս տարի տոնական ու հանգստի օր է հռչակվել Ապրիլի 7-ը, իսկ Մարտի 8-ը՝ ուղղակի տոնական օր: Ինչո՞վ էր դա պայմանավորված: Ի՞նչ խորհուրդ ունեն կանանց այդ երկու տոները Ձեզ համար:
-Մարտի 8-ի տոնը Խորհրդային Միության ժամանակներից սահուն անցել է Արցախի պետականաշինության շրջան՝ հաստատվելով որպես գարնան տոն: Այդ տոնը, բուն իր խորհրդանշական իմաստից զատ, որը կապված է կանանց իրավունքները տղամարդկանց իրավունքներին հավասարեցնելու պայքարի հետ, զուգորդվել է գարնան բացման յուրովի տրամադրության, ինչ-ինչ սպասումների հետ, ինչն այն դարձրել է սիրելի շա՛տ-շատերի համար: Երբ ՀԱԵ-ի կողմից առաջարկվեց և ընդունվեց Ավետման օրը որպես Մայրության և գեղեցկության տոն նշելու նախաձեռնությունը, սկսեցինք մտորել այդ տոնի խորհրդի շուրջ: Հասկացանք, որ մայրություն խորհրդանշող այդ տոնը շատ հոգեհարազատ է մեր հոգեկերտվածքին, մեր պատկերացումներին առ հայ կնոջ ընտանիքին նվիրվածությանը, հավատարմությանը, խոնարհությանը… Տոնից տոն նշվեց որպես կանանց մեծարելու միամսյակ: Սակայն մեկ ամսում երկու տոն, երկուսն էլ` ոչ աշխատանքային, անընդունելի էր, հատկապես կրթական համակարգի համար, քանի որ լավ եմ պատկերացնում հանգստի օրերից հետո երեխաներին ուսմանը կենտրոնացնելու գործընթացը: Կարևորեցինք Մայրության և գեղեցկության տոնը, հիմնավորեցինք և օրենսդրական նախաձեռնությամբ ներկայացրինք ԱԺ քննարկմանը: Պետք է ասեմ, որ ներկայացված օրենսդրական փոփոխությունները չէին սահմանափակվում այդ երկու տոներով: Խմբագրվեցին Ամանորի և Սուրբծննդյան տոների ձևակերպումները. Ամանորի տոները սահմանված են դեկտեմբերի 31-ից հունվարի 2-ը ներառյալ, հունվարի 3-5-ը տոնվում են որպես նախածննդյան օրեր: Հայրենյաց պաշտպանի օրը նշվում է հունվարի 28-ին՝ ոչ աշխատանքային է: Մայրենի լեզվի օրը՝ փետրվարի 21-ին: Փետրվարի 28-ը նշվում է որպես Ադրբեջանի կողմից կազմակերպված ջարդերի զոհերի հիշատակի և բռնագաղթված հայ բնակչության իրավունքների պաշպանության օր: Հունիսի 14-ին կնշվի Բռնադատվածների օրը: Դեկտեմբերի 10-ն էլ կնշվի որպես Մարդու հիմնարար իրավունքների, անկախության հանրաքվեի և Սահմանադրության ոչ աշխատանքային օր:
-Որպես սոցիալական և առողջապահության հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահի տեղակալ տեղեկացրեք, խնդրեմ, այդ ոլորտում սպասվող նորությունների հետ:
-Գաղտնիք չէ, որ կայացման, զարգացման փուլում գտնվող մեր պետությունը բախվում է նաև բազում ֆինանսական խնդիրների հետ: Իսկ սոցիալական և առողջապահության ոլորտներն անընդհատ ֆինանսների մեծ պահանջարկ ունեն: Այնուամենայնիվ, տարբեր ուղղություններով մշակվում են ծրագրեր՝ միտված ավելի կենսական ու հրատապ ծրագրերի կենսագործմանը: Որպես մայրությունը խթանելու նոր ծրագիր, որը ՀՀ-ում ընդունվել է որպես պիլոտային ու արդեն մեծ արձագանք ստացել, և որը, ամենայն հավանականությամբ, մեզ մոտ կընդունվի մեկ տարի հետո, կնշեմ օրենքը, որով մինչև երեք տարեկան երեխայի խնամքի արձակուրդում գտնվող աշխատանք փնտրող անձանց՝ մինչև երեխայի երկու տարին լրանալը, ցանկանում են վերադառնալ աշխատանքի: Պետությունը փոխհատուցում է երեխայի խնամքի համար նախատեսված վարձատրության 50 տոկոսը, բայց ոչ ավելի, քան նվազագույն ամսական աշխատավարձի չափը: Այդ օրենքի ընդունմամբ կլուծվի նաև ստաժի խնդիրը: Ծնելիության խթանմանը կնպաստի նաև կառավարության կողմից ընդունված ծրագիրը, ըստ որի` երեխաներ ունեցող բոլոր ընտանիքներին հիփոթեքային վարկի 5 տոկոսը կսուբսիդավորի պետությունը: Երբ պետնախարար Գրիգորի Մարտիրոսյանն ԱԺ-ում ներկայացնում էր կառավարության այդ ծրագիրը, մեր հանձնաժողովի կողմից առաջարկեցի 3-րդ երեխայի դեպքում սուբսիդավորել 7 տոկոսով, ինչը պետնախարարն ընդունեց, որը կքննարկվի կառավարությունում:
-Դուք երկար տարիներ ղեկավարել եք Ստեփանակերտի թիվ 1 դպրոցը, տարիներ առաջ աշխատել ԱԺ գիտության, կրթության, մշակույթի և սպորտի հարցերի մշտական հանձնաժողովում ու, անշուշտ, տեղյակ եք կրթության ոլորտում եղած ու ծագող բազում խնդիրներին: Սպասվո՞ւմ են ողջամիտ քայլեր՝ խնդիրներից որոշները լուծելու համար:
-Այսօրվա դաստիարակվող սերունդը վաղվա պետության դեմքն է: Շատ երկրներ մեծ ներդրումներ են կատարում այդ համակարգում, ուսուցչի աշխատավարձի նշաձողը պահպանում այն մակարդակի վրա, որ լավ սովորողները չխուսափեն նախընտրելու այդ մասնագիտությունը: Ուրեմն` ընտանիք-պետություն-դպրոց-հասարակություն քառամիասնության համատեղ ուժերով պետք է կայանա պետության տեսլականին համապատասխանող սերունդ դաստիարակելու դժվարին գործը: Խնդիրն ավելի է բարդանում համաշխարհայնացման այս դարում, երբ տարբեր ազգերի արժեհամակարգերը, ապրելաձևերը, որպես օրինակելի, հեղեղվում են համացանց՝ երեխային ընտրության առջև կանգնեցնելով, հակասություն մտցնելով գովազդվող և ազգին բնորոշ դաստիարակման արժեհամակարգի միջև, ինչը մոլորեցնում է դեռևս չձևավորված դեռահասներին: Համոզված եմ՝ եթե բարձր տեխնոլոգիաների ներուժը համացանցը հեղեղելու հնարավորություններ ունեն, ապա դրա կառավարումն էլ կունենան՝ չէ՞ որ մարդու ստեղծածն է: Ոլորտի խնդիրներն այնքան շատ են՝ բոլորին չես կարող անդրադառնալ, ուղղակի կնշեմ ևս մի քանիսը. 12-ամյա կրթության համակարգը, որն իրեն չարդարացրեց, դրա հետ կապված ծրագրերի, դասագրքերի անընդհատ փոփոխվելու հարցը, թեստային համակարգին անցնելը, վերապատրաստման, տեսչության ինստիտուտների թերի կայացման և բազում մեծ ու մանր այլ խնդիրներ: Կա հայտնի ասացվածք. ՙԵթե ուզում ես բանտերի դռները փակ մնան, ուրեմն լուծիր դպրոցի խնդիրները՚: Ինչ վերաբերում է խնդիրները լուծելու ողջամիտ քայլերին, դեռևս նախարարությունը չի ներկայացրել կրթության վերաբերյալ սպասվող բարեփոխումների ծրագիրը: Անհամբեր սպասում ենք հերթական բարեփոխման ծրագրին:
- Ի՞նչ կարծիք ունեք ներառական կրթության համակարգի մասին: Արդարացնու՞մ է, արդյոք, այդ ուսուցումն իրեն: Դա իր հերթին չի՞ իջեցնի կրթության մակարդակը դպրոցներում:
-Մինչև ներառական կրթության անցնելը դպրոցում ունեինք հատուկ դասարաններ, որտեղ ուսում էին ստանում խնդիրներ ունեցող երեխաները, որոնց հետ աշխատում էին և՜ սոցիալական մանկավարժը, և՜ հոգեբանը: Դա գտնում էի բավարար, և երբ պետք է անցնեինք ներառական կրթությանը, ընդդիմացա՝ բացասական կարծիք ունեի նման գործընթացի մասին: Մտահոգ էի մի շարք հարցերի շուրջ: Երեք ամիս լարված հետևում էի, որ երեխաների միջև խնդիրներ չառաջանան: Բայց համոզվեցի, որ թյուր կարծիք ունեի մեր երեխաների մասին. նրանք ավելի գիտակից ձևով ընդունեցին խնդիրներ ունեցող այդ երեխաներին, քան ծնողներն ու անգամ ուսուցիչները: Առողջ երեխաներն այնպիսի հոգատարությամբ էին վերաբերվում խնդիր ունեցողներին, որ նրանք շատ շուտ մերվեցին կոլեկտիվին: Իհարկե, շատ մեծ օգնություն էին ցուցաբերում հոգեբանն ու սոցիալական մանկավարժը: Եվ այդ երեխաներն, իսկապես, ինտեգրվեցին կոլեկտիվ:
-Դուք արդեն մի քանի տարի է, ինչ ղեկավարում եք ԱՀ ՊՆ-ին կից գործող կանանց խորհուրդը: Ի՞նչ գործառույթներ է իր վրա վերցրել խորհուրդը: Ի՞նչ գործունեություն է ծավալում:
-Նպատակն է` ապահովել բանակ-հասարակություն կապը և, բնական է, որ մեր կողմից բոլոր նախաձեռնությունները համակարգվում են ՊՆ-ի հետ: Ունենք զորամասեր այցելության և կատարվելիք աշխատանքների պլան: Խորհրդի անդամները բաժանվել են խմբերի, և հերթականությամբ այցելում ենք բոլոր զորամասեր: Այցելության ժամանակ զրույցներ ենք վարում հրատապ հարցերի շուրջ, կազմակերպում զինակոչիկների մկրտության գործընթացը, ձգտում լուծել զորավաններում ապրողների բարձրացրած հարցերը: Կնքելու համար խմբերը բերում ենք Շուշի, կատարում արարողությունը և, օգտվելով առիթից, կազմակերպում զինվորների այցելությունը Շուշիի և Ստեփանակերտի թանգարանները, հետաքրքիր վայրերը, վերջում էլ, ըստ ՙՆադեժդա՚ սրահի հետ պայմանավորվածության, այդ զինվորների համար կազմակերպում ճաշ: Զորավանների լուծված խնդիրներից կարևորեմ Մատաղիսի ապաստարանի խնդիրների լուծմանը նպաստելու հարցը: Ապաստարանն ուներ խնդիրներ` կապված էլեկտրաէներգիայի, խողովակների, խոնավության և այլնի հետ: Կանայք անընդհատ բարձրացնում էին անվտանգության հարցը, մենք էլ խնդիրը ներկայացրինք համապատասխան մարմիններին ու հետևողական հարցումներ էինք կատարում: Այժմ հարցը պատշաճ մակարդակով լուծված է: Նմանատիպ և մի շարք այլ հարցեր խորհրդի հետևողական աշխատանքի շնորհիվ գտնում են իր լուծումները:

 

 

 

 

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Mon, 11 Mar 2019 16:53:57 +0000
ՙԱՄԱՐԱՍ՚-Ը ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒՄ Է ՄՆԱԼ ԻՐ ԱՆՎԱՆՆ ՈՒ ԲՆՈՒՅԹԻՆ ՀԱՎԱՏԱՐԻՄ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26231-2019-03-11-16-48-34 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26231-2019-03-11-16-48-34 ՙԱՄԱՐԱՍ՚-Ը ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒՄ Է ՄՆԱԼ ԻՐ ԱՆՎԱՆՆ  ՈՒ ԲՆՈՒՅԹԻՆ ՀԱՎԱՏԱՐԻՄ
ԿԱՐԻՆԵ ԴԱԴԱՄՅԱՆ

Մարտունու շրջանային ՙԱմարաս՚ թերթը լույս է տեսնում 1935թ., սկզբից ՙԲոլշևիկյան հաղթանակ՚ անվամբ։ 1952թ.-ին ՙԲոլշևիկյան հաղթանակ՚-ը վերանվանվում է ՙԴեպի կոմունիզմ՚-ի, որը գործում էր մինչև 1959թ.-ը։ 1959թ.-ին փակվում են շրջանային բոլոր թերթերը, որոնք լույս են տեսնում արդեն 7 տարի անց` 1966թ.-ին։ Այս անգամ վերանվանվում է ՙԱշխատանք՚։ 1990թ.-ի սեպտեմբերի 12-ից, Մարտունու կուսշրջկոմի բյուրոյի և շրջխորհրդի գործկոմի համատեղ որոշմամբ ՙԱշխատանքը՚ դառնում է ՙԱմարաս՚։
Շրջանային թերթն անցել է ուրույն և պատվաբեր ճանապարհ, ունեցել է հմուտ խմբագիրներ և լրագրողներ, որոնց աշխատանքի շնորհիվ ձեռք է բերել դիմագիծ, հեղինակություն և վստահություն։
Թերթի դերը մեծ էր հատկապես Արցախյան շարժման ձևավորման և հետագա զարգացումների տարիներին։ Նրա աշխատողները նաև քաղաքական դաշտում էին, իրենց կարևոր դերակատարությունն ունենալով դարավոր նիրհից մեր ժողովրդին արթնացնելու և պայքարի դուրս բերելու համար։
Շրջանային թերթի էջերում պարբերաբար լույս են տեսնում ինչպես շրջվարչակազմի բաժինների գործունեությունը լուսաբանող, այնպես էլ մեր բնակչության ազգային-ազատագրական պայքարի, հանրապետությունում և շրջանում տեղի ունեցող հասարակական-քաղաքական, սոցիալ-տնտեսական, բանակ-հասարակության կապի ամրապնդմանն առնչվող, մարզական և այլ բնույթի նյութեր, հնարավորինս լուսաբանվում են բոլոր ոլորտներում իրականացվող աշխատանքները, համայնքային կյանքն իր խնդիրներով, ձեռքբերումներով։
Թերթի աշխատանքում բավականին լուրջ դեր է հատկացված ընթերցողին, ով իր անկաշառ և արժեքավոր գնահատականն է տալիս կատարվածին։
ՙԱմարաս՚-ը շարունակում է իր դերակատարությունն ունենալ շրջանի կյանքում` որպես միակ լրատվամիջոց։ Այսօր էլ մնում է հարազատ իր ընթերցողին, միշտ պատրաստ՝ լսելու նրա խոսքը, արձանագրում առկա խնդիրներն ու ձեռքբերումները։ Այն նաև շրջանի պատմական զարգացումների արձանագրության խոսուն վկա է, շրջանի պատմության յուրօրինակ պահպանողը։
Այսօր առավել քան դժվար է տպագիր մամուլ պահելը, ուստի ՙԱմարաս՚ թերթի փոքր աշխատակազմով հնարավոր ամեն ինչ արվում է ժամանակին համահունչ լինելու համար, որպեսզի ՙԱմարաս՚-ը շարունակի իր անվանն ու բնույթին հարազատ մնալ և մշտապես լինի իր առաքելությանը հավատարիմ։

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Mon, 11 Mar 2019 16:47:15 +0000
ԲԱԶՄԱՎԱՍՏԱԿ ԳԻՏՆԱԿԱՆ-ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԸ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26230-2019-03-11-16-45-14 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26230-2019-03-11-16-45-14 ԲԱԶՄԱՎԱՍՏԱԿ ԳԻՏՆԱԿԱՆ-ՄԱՆԿԱՎԱՐԺԸ
Սոկրատ ԽԱՆՅԱՆ Բանասիրական…

 Լրացավ բանասիրական գիտությունների թեկնածու, ԱրՊՀ գրականության և լրագրության ամբիոնի դոցենտ Սիրուն Բաղդասարյանի ծննդյան 70 և գիտամանկավարժական գործունեության 50 տարին։ Այստեղ արժե ընդգծել, որ կարևորը մարդու կյանքում նրա թողած նկատելի հետքն է։ Այս առումով բովանդակալից ճանապարհ է անցել բազմավաստակ գիտնական-մանկավարժը։

Ս. Բաղդասարյանը հմուտ ուսուցչուհի լինելուց բացի աշակերտների մեջ դաստիարակել է գեղագիտական ճաշակ` կատարելագործելով նրանց ասմունքելու և երգելու ունակությունները։ Պատահական չէ, որ նա ՀՍՍՀ մանկավարժական ընկերության կողմից պարգևատրվել է հատուկ դիպլոմով ու կրծքանշանով։ Որպես անբասիր մանկավարժ, կազմակերպիչ, ստեղծագործական անհատականություն` արժանացել է մի շարք պատվոգրերի, գովասանագրերի և շնորհակալագրերի։
1992-1993թթ. Ս. Բաղդասարյանը ջանքեր չի խնայել Արցախի զոհված ազատամարտիկների 120 երեխաների ուսումնադաստիարակչական աշխատանքների կազմակերպման ուղղությամբ` Մոսկվայի մարզի Պուշկինո քաղաքի ՙՅոլոչկա՚ ճամբարում։ Այդ սրտաբուխ գործի համար արժանացել է Մոսկվայի հայ գործարարների ՙԱ +՚ ակումբի շնորհակալագրին։
ԱրՊՀ վարժարանի գրականության ուսուցչուհի Ս. Բաղդասարյանը, 2000 թվականին մասնակցելով ՙՏարվա լավագույն ուսուցիչ՚ մրցույթին, ճանաչվել է մայրաքաղաքի հայ գրականության լավագույն մասնագետ։
Փորձառու մանկավարժ լինելու շնորհիվ 2001թ. ԱրՊՀ ղեկավարությունը նրան հրավիրեց բանասիրական ֆակուլտետ` դասավանդելու ՙՀայ գրականություն և նրա դասավանդման մեթոդիկան՚ առարկան։ Տարիների ընթացքում նա իրեն դրսևորել է ոչ միայն որպես հմուտ մանկավարժ, այլև գրականագետ։ 2003թ. ՀՀ ԳԱԱ գրականության ինստիտուտում պաշտպանել է թեկնածուական ատենախոսություն ՙՄկրտիչ Սարգսյանի վիպագրությունը՚ թեմայով, արժանացել բանասիրական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի։ Սակայն նա չի բավարարվել ձեռք բերածով` մեկը մյուսի հետևից հրատարակելով ՙՀանրագիտակ ուսուցչի համար՚ (2005), ՙՌափայել Պատկանյան թեման հանրակրթական դպրոցում՚ (2005), ՙԽաչիկ Դաշտենցի ՙԽոդեդան՚ վեպը՚ (2009), ՙԳրականության ուսուցման հարցեր՚ (2019) ուսումնամեթոդական ձեռնարկները։
Անհրաժեշտ է ընդգծել նաև Ս. Բաղդասարյանի ներդրումը հայ գրականագիտության ասպարեզում։ Երևանում ՙՀայաստան՚ հրատարակչությունը 2003թ. լույս է ընծայել նրա ՙՄկրտիչ Սարգսյանի վիպագրությունը՚ մենագրությունը` ակադեմիկոս Սերգեյ Սարինյանի խմբագրությամբ և առաջաբանով։ Անվանի գիտնականն այդ աշխատությունը համարել է հաջողված գործ ականավոր բանաստեղծ, թարգմանիչ, արձակագիր Մկրտիչ Սարգսյանի գեղարվեստական ժառանգության ուսումնասիրման բնագավառում։ Հիրավի, այս աշխատությունը նկատելի խոսք է սարգսյանագիտության ասպարեզում։
Աշխատության առաջին գլխում հեղինակը վերլուծել է ականավոր գրողի վիպագրության առաջին փորձերը` գնահատելով նրա ՙՍերժանտ Կարոն՚, ՙՔեռի Սիմոնը՚, ՙՈրոշել եմ սպանել պատերազմը՚, ՙՇահմարի առեղծվածը՚, ՙԴարձ՚ վիպակները, ՙԿյանքը կրակի տակ՚, ՙՃակատագրով դատապարտվածները՚ վեպերը։ Աշխատության երկրորդ գլխում նա հանգամանալից վերաարժևորել է նաև գրողի ՙԽաղաղություն պատերազմից առաջ՚, ՙՉմակարդվող արյուն՚ վեպերը։
Մկրտիչ Սարգսյանի գրական հարուստ ժառանգության մեջ նշանակալից տեղ է գրավում ՙՔաջ Նազար՚ երգիծավեպը, որն ստեղծված է ժողովրդական բանահյուսության մոտիվներով։ Գրքի երրորդ գլխում հեղինակն անդրադառնալով Հովհ. Թումանյանի, Դ. Դեմիրճյանի, Ստ. Զորյանի մշակումներին, ընդգծել է Մկրտիչ Սարգսյանի մշակած հեքիաթի ինքնատիպ առանձնահատկությունները` նշելով, որ այն 20-րդ դարի հայկական կյանքի ճշմարիտ-գեղարվեստական երգիծական վավերագրություն է։
Մ. Սարգսյանն անդրադարձել է նաև հայ միջնադարին` ստեղծելով ՙԳրիգոր Նարեկացի՚ պատմավեպը։ Ս. Բաղդասարյանը հանճարեղ բանաստեղծի վիպական կերպարը համարում է վանական միջավայրի համապատկերին ստեղծված հաջողված պատկեր հայ գրականության մեջ։
Գրքի հինգերորդ գլուխը նվիրված է ՙԲարև, բարի արև՚, ՙԽաչված քաղաքը՚ վեպերին։ Այստեղ գրականագետը մի առանձին նրբանկատությամբ է ներկայացնում ՙԴարավերջի հայը՚ վեպը` բարձր գնահատելով երկի կառուցվածքը, գաղափարական բովանդակությունը, լեզվաոճական առանձնահատկությունները։
Ս. Բաղդասարյանի երկրորդ հաջող քայլն արդի գրականագիտության մեջ ՙԽաչիկ Դաշտենցի ստեղծագործությունը՚ աշխատությունն է։ Այն նվիրված է ականավոր գրողի գրական հարուստ ժառանգության վերլուծությանն ու արժևորմանը։ Առաջին անգամ նրանում ամբողջության մեջ դիտարկվել են անվանի գրողի պոեզիան, արձակը, ՙՏիգրան Մեծ՚ դրաման, ՙԲայրոնը և հայերը՚ գրականագիտական աշխատանքը։ Աշխատության ութ գլուխներում Ս. Բաղդասարյանն առանձնակի վերաբերմունք է ցուցաբերել անմահ գրողի վիպագրության հանդեպ, հմտորեն վերլուծել ու գնահատել է ՙԽոդեդան՚ վեպը, որի մեջ առաջին անգամ խորհրդային տարիներին գրողը համարձակվել էր ստեղծել հայ հայդուկների կերպարները։ Ինչ վերաբերում է Խ. Դաշտենցի ՙՌանչպարների կանչը՚ վեպի դիտարկմանն ու վերլուծությանը, համարձակորեն կարող ենք ասել, որ Ս. Բաղդասարյանը բանիմացությամբ է արժևորել վեպում ներկայացվող հայդուկի հավաքական կերպարը, որի ծիածանի երանգներն են Արաբոն, Աղբյուր Սերոբը, Աղբյուր Սոսեն, Անդրանիկը, Սմբատ Բարոյանը, Գևորգ Չաուշը, Հրայր Դժոխքը, վարժապետներ, հոգևորականներ և ուրիշ գործիչներ։ Ս. Բաղդասարյանը նրբանկատությամբ է գնահատել գրողի կողմից վեպում օգտագործված խորհրդանշանները, միֆերը, ավանդությունները, սովորությունները, պատմական վայրերը, հայ երգարվեստը։ Նա աշխատության մեջ գնահատել է նաև Դաշտենցի արձակի լեզվի և ոճի առանձնահատկությունները։
Ակտիվ քաղաքացու նրա հետևողական մասնակցությունը նկատելի է նաև Արցախյան ազգային-ազատագրական պայքարում։ Եվ հաճելի երևույթ էր, որ նա 2018-ին մեր Շարժման 30-ամյակի առթիվ արժանացավ պետական բարձր պարգևի` ՙՎաչագան Բարեպաշտ՚ մեդալին։
Ի սրտե շնորհավորենք բազմավաստակ հոբելյարին, բարեմաղթենք արցախյան երկարակեցություն, ստեղծագործական նորանոր հաջողություններ գիտամանկավարժական գործունեության ասպարեզում։

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Mon, 11 Mar 2019 16:42:41 +0000
ՍՈՖՅԱ ՍԱՐԳՍՅԱՆ. ԿԻՆՆ ՈՒ ԳԱՐՈՒՆԸ ՄԻԱՁՈՒՅԼ ԵՆ։ ԵՐԿՈՒՍՆ ԷԼ ԿԱԽԱՐԴԻՉ ԵՆ ՈՒ ԱՐԱՐՈՂ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26229-2019-03-11-16-40-42 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26229-2019-03-11-16-40-42 ՍՈՖՅԱ ՍԱՐԳՍՅԱՆ. ԿԻՆՆ ՈՒ ԳԱՐՈՒՆԸ ՄԻԱՁՈՒՅԼ ԵՆ։ ԵՐԿՈՒՍՆ ԷԼ ԿԱԽԱՐԴԻՉ ԵՆ ՈՒ ԱՐԱՐՈՂ
Անի ՄԱՆԳԱՍԱՐՅԱՆ

 Գարուններն իրենց երբեք չեն կրկնի։ Ճիշտ է, նույն կերպ են ծաղկում ծառերը, բացվում՝ ծաղիկները, աշխուժանում՝ այգիներն ու փողոցները, բայց, թվում է՝ առաջին անգամ ես տեսնում այդ գեղեցկությունն ու ծաղկումը։ Եվ հերթական գարնանամուտին է, որ հավատում ես բնության կյանքի ու էներգիայի հավերժությանը, հրաշքների իրականությանը։ Գարունն ամեն անգամ կարծես փորձում է գերազանցել իր անձեռակերտ ստեղծագործությունը։ Յուրաքանչյուրի գարունը յուրովի է գալիս, սակայն բոլոր գարունները միավորողը եթերային զգացումներն ու սերն են միմյանց նկատմամբ։ Ժամանակ է, երբ աննկատելիորեն մարդկային հարաբերությունները համեմատաբար ավելի փոխըմբռնելի, ավելի լավատես ու ջերմ են։ Լավ անակնկալների սրտատրոփ սպասման եղանակ է։ Բոլոր ժամանակներում արվեստագետներն իրենց ստեղծագործություններում գարունը նույնացրել են կնոջ, նրա հմայքի ու գեղեցկության հետ։ Կին-գարուն, կին-արվեստագետ, սիրելի մայր, հոգատար տատիկ. որքանո՞վ է հաջողվում ամբողջացնել այս կտավը հոգսաշատ հայ տիկնոջը. փորձել ենք պարզել՝ ՙՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏ՚ շաբաթաթերթի գլխավոր խմբագիր, բանաստեղծուհի, արձակագիր Սոֆյա ՍԱՐԳՍՅԱՆԻՑ։ 

Այս գարունն ի՞նչ բերեց Սոֆյա Սարգսյանին։

-Միայն գարուն բառից հոգիս ջերմանում է, ծիծաղս՝ ծաղկում, հույսս՝ ծիածանվում, ներաշխարհս՝ փոթորկվում։ Գարունը հոգու զարթոնք է բերել՝ արարումների նուրբ լույսով լեցուն, ու բույր է բերել՝ իր տամկաբույրը, ու թույր է բերել՝ իր երփնաթույրը։ Հոգուս պարտեզին կոկոն է բերել, սրտիս լարերին՝ նրբիկ տաղ հյուսել։
-Ե՞րբ է գալիս Ձեզ համար գարունը...
- Եղանակը կապ չունի։ Երբ իմ հոգում գարուն է և սիրտս բերնբերան լիքն է…Երբ արարում եմ բարի ինչ-որ գործ, երբ հաղթահարում եմ անհնարին թվացող պատնեշը, երբ սիրում եմ և լինում եմ սիրված, երբ գնահատում եմ և լինում՝ գնահատված…
- Որո՞նք են այն առանձնահատկությունները, որ հատուկ են միայն հայ կանանց։ /Ճամփորդությունների ու այլ ժողովուրդների՝ Ձեր տեսածի ու լսածի համապատկերին/։
Այսպիսի ասացվածք կա՝ ՙԵթե հասարակությանը հարգում ես՝ պարտավոր ես նրան գեղեցիկ ներկայանալ՚։ Կարծում եմ, այդ ասացվածքի առաջին կիրառողները հայ կանայք են, ովքեր ամենուր ներկայանում են բարետես ու խնամված, ասել է թե՝ ակնահաճո։ Եվրոպացի կանայք՝ թեև կիրթ ու արժանապատիվ, անփույթ են իրենց արտաքինի նկատմամբ, երբեմն ծայրահեղության հասնող անխնամ կարող են լինել, թեև դա չի խանգարում, որ մշտապես մեծարված լինեն տղամարդկանց կողմից։ Արևելքում պատկերը բոլորովին այլ է. այստեղ կնոջ նկատմամբ բռնություն են գործադրում /Հնդկաստան/, սևագործ բանվորի պես՝ աշխատեցնում /Ինդոնեզիա, Հորդանանի գյուղաբնակ վայրեր, Թուրքիայի քրդաբնակ հատված/։ Հնդկական օվկիանոսի կղզիներում, Աֆրիկայի տարածքում, կանայք աչքի են ընկնում ստրկամտությամբ, քիչ այլ է պատկերն Արաբական Էմիրություններում ու Քաթարում, որտեղ նկատելի է ցայտուն շերտավորվածություն՝ և՜ հարուստների ու աղքատների միջև, և’ ռասաների։
- Դուք խմբագրում եք ՙՍՏԵՓԱՆԱԿԵՐՏ՚ շաբաթաթերթը, գրում եք բանաստեղծություններ, պատմվածքներ, մասնակցում՝ տարբեր միջոցառումների, սիրելի մայր եք, կին, տատիկ. ժամանակի պակաս զգո՞ւմ եք։
-Ինձ մոտ մշտապես ժամանակը չի բավականացնում։ Պարադոքսալ բնավորություն ունեմ. երբ թվում է, թե անելիք չունեմ՝ ես ձանձրանում եմ, նյարդայնանում, տրամադրությունս ընկնում է։ Ես ապրում եմ իմ լարվածությամբ, ձգտում եմ հասնել ինքս իմ ետևից։ Անբեկանելի սկզբունք ունեմ՝ նախ՝ աշխատանքս, հետո՝ ամեն ինչ։ Անփոփոխ կարգախոսս է՝ ՙԿամ ոչինչ չանել, կամ անել գերազանց՚, հույժ կարևոր պահանջս՝ իմ նկատմամբ՝ ՙԱմեն ինչում լինել արդարամիտ ու ազնիվ՚։ Ստեղծագործում եմ հանգստիս հաշվին, որն իմ հոգուն անդորր է բերում։ Հերթական պատմվածքս ավարտելուց հետո հոգու դատարկություն եմ զգում, ասես՝ կողոպտել են ինձ՝ խլելով հրաշալիքներիս աշխարհը, քանզի ապրում եմ իմ յուրաքանչյուր հերոսի ճակատագրով։ Պաշտում եմ 4 թոռնիկներիս՝ նրանք իմ հրեշտակներն են։ Դստրիկս ու որդիս իմ հույսն ու հավատն են, ամուսինս՝ իմ հուսալի հենարանը։ Բոլորին էլ հատկացնում եմ պատշաճ ժամանակ, և ոչ ոք ու ոչինչ չի տուժում։
-Ասում են՝ ՙմեծ արվեստ՚-ի ոչ այնքան դյուրին ճանապարհը կանանց չի հանդուրժում...
-Ճա՞րն ինչ։ Մենք նահանջել չենք սիրում։ Արվեստի բոլոր ոլորտներում կանայք կան՝ Կոկո Շանելից, Ջինա Լոլոբրիջիդայից, Սոֆի Լորենից սկսած։ Վերցնենք գրականությունը՝ Ագաթա Քրիստի, Շառլոտա Բրոնտե, Էմիլի Բրոնտե, Գաբրիելա Միստրալ, Նելլի Զաքս, Սելմա Լագերլյոֆ, Գրացիա Դելեդա, Սիգրիդ ՈՒնսեթ, վերջին հինգը՝ Նոբելյան մրցանակակիրներ…
-Երբեմն իրականությունն ու երազանքն անհամեմատ հեռու են։ Ընդհանրապես երազելն օգնո՞ւմ է նպատակների ու ծրագրերի իրագործմանը, թե՞ խանգարում։
- Ռուսական ասացվածք կա՝ ՙԵրազելը վնասակար չէ՚։ Սա՝ որպես կատակ։ Իսկ այժմ՝ ավելի լուրջ։ Պատմության մեջ մենք ունենք Մեծ երազողներ։ Դրանք ուտոպիստներն էին։ Իսկ գրականության մեջ Ժյուլ Վեռնին ժամանակակիցները Մարդ-երազող էին անվանում, քանզի նա է տվել երազելու հրահանգները։ Երազանք և իրականություն։ Հակադիր բևեռներ են ասես։ Առհասարակ, ցանկացած նպատակի իրականացման հիմքում երազանք է դրված, և երազանքը՝ բումերանգի կանոնով, վերադառնում է իրականություն՝ հարկավոր ծիլերն արձակելու և քեզ դեպի քո նպատակը տանելու։ Թերևս՝ իրարից հեռու, բայց և՝ իրարից անբաժան՝ սա՜ է իրականությունը։ Առանց երազանքի մարդը սնամեջ խողովակի է նման։
-Ձեր նախավերջին գրքի տպագրությունից ուղիղ 10 տարի անց՝ 2018-ին, լույս տեսավ Ձեր՝ ՙԵղե՞լ է, թե՞ չի եղել՚ ժողովածուն։ Ի՞նչն էր տևական դադարի պատճառը։
-Ստեղծագործական դադար չի եղել, ուղղակի աշխատանքս է անսպառ, ինչը շատ պատասխանատու է և պարտավորեցնող։ Ստեղծագործությունները ծնվում էին, դրանք համակարգել էր պետք, մշակել ու պահպանել՝ հետագայի համար, ինչն արել եմ խնամքով։ Այդ բոլորն իմի բերելու խնդիր կար և հարկավոր էր անհրաժեշտ ժամանակը, որը չունեի։ Հիմա՝ իմ 5-րդ գրքի տպագրվելուց հետո, 7-8 պատմվածք արդեն գրել եմ։ Հուսով եմ՝ հաջորդ գիրքը չեմ ուշացնի։
-Ի վերջո, եղե՞լ է, թե՞ չի եղել ... Հետաքրքիր է վերնագրի նախապատմությունը ։
-Ճիշտն ասած, եղել է, բայց լավ կլիներ, որ չլիներ…
Այսպիսով կբացառվեր չարը՝ երկրի երեսից…
Նախապատմությունը սահմռկեցուցիչ է, ելքը՝ բարեբախտաբար, ուրախ վերջաբանով…
- Կշարունակե՞ք միտքը.
Եկա, որովհետև … չէի կարող չգալ. ի վերուստ ես առաքելություն ունեի։
Մանկությունս հասցե ունի… այն իմ գունագեղ ծաղկաստանն էր, հեքիաթների իմ կախարդական մոլորակը…
Հիշում եմ ու ժպտում, երբ… 28 տարեկանում՝ փակ գաղտնի քվեարկությամբ, 800 աշակերտ ունեցող դպրոցում ընտրվեցի ՙՏարվա լավագույն ուսուցիչ՚։
Ափսոսում եմ, որ... իմ ՙԶոլավոր անօրենը՚ պատմվածքն էկրանավորված չէ։
Ոգևորվում եմ … դիմացինիս ոգևորությամբ։
Վստահ եմ, որ... բոլորի երազանքները մի օր իրականություն կդառնան։
Գնում եմ դեպի...ինձ հարկավոր գրականության պեղման լաբիրինթոս։
Կգա մի օր ու ես...կցնծամ, որ գտե~լ եմ…
Կինն ու գարունը.... միաձույլ են։ Երկուսն էլ կախարդիչ են ու արարող։
Շնորհակալ եմ…Աստծուն, որ կամ…

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Mon, 11 Mar 2019 16:38:08 +0000
ՀՈԳԵՎՈՐ ՀԱՄԵՐԳ` ՈՐՊԵՍ ՅՈՒՐՈՎԻ ՊԱՅՔԱՐ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/spiritual/item/26228-2019-03-11-16-34-57 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/spiritual/item/26228-2019-03-11-16-34-57 ՀՈԳԵՎՈՐ ՀԱՄԵՐԳ` ՈՐՊԵՍ ՅՈՒՐՈՎԻ ՊԱՅՔԱՐ
Էմմա ԲԱԼԱՅԱՆ

 ՙԱշխարհի հայեր՚ Գիտապատմական մշակութային (ԳՊՄ) բարեգործական հասարակական կազմակերպության նախաձեռնությամբ և ԱՀ մշակույթի, երիտասարդության հարցերի և զբոսաշրջության նախարարության աջակցությամբ մարտի 8-ին Ստեփանակերտի Շառլ Ազնավուրի անվան մշակույթի կենտրոնում տեղի ունեցավ վերջին համերգ`ՙԼույս Եղիցի՚ հոգևոր համերգային ծրագրի շրջանակներում: Մինչ այդ ծրագրի շրջանակներում համերգներ են անցկացվել Ասկերանում, Բերձորում, Մարտունիում, Շուշի քաղաքում, Շուշիի քրեակատարողական հիմնարկում: Ներկա էին Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը, Արցախի թեմի հոգևոր քարոզչական կենտրոնի տնօրեն, Ասկերանի շրջանի հոգևոր առաջնորդ Մեսրոպ քահանա Խունոյանը, ՄԵՀԶ նախարարության ազգային փոքրամասնությունների և կրոնի բաժնի պետ Աշոտ Սարգսյանը:

Համերգի սկզբում ՙԼույս Եղիցի՚ ծրագիրն օրհնվեց Արցախի թեմի առաջնորդ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանի կողմից:
Ծրագրի նպատակների մասին խոսք ասաց ՙԱշխարհի հայեր՚ կազմակերպության նախագահ Անահիտ Դանիելյանը: Ծրագիրը կոչված է միջնադարյան հայ քնարերգուների, տաղերի ու շարականների միջոցով անեղծ պահել հայ մարդու հոգու քրիստոնեական արժեհամակարգը, ամրապնդել հավատը: Կազմակերպության նախագահը շեշտեց, որ ծրագիրը մշակելիս հաշվի է առնվել հոգևոր դաշտում առկա իրավիճակը` կապված աղանդավորների կողմից կազմակերպված հայ քրիստոնյա մարդու հոգին ավերելու, քայքայելու, Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցուց հեռացնելու, հայ քրիստոնյային իրենց հրեշավոր ազդեցության տակ գցելու ազգակործան գործընթացը:
Այնուհետև հոգևոր անվտանգության իրավիճակի մասին զեկուցեց ՄԵՀԶ նախարարության ազգային փոքրամասնությունների և կրոնի բաժնի պետ Աշոտ Սարգսյանը, ով համարում է, որ տեղի ունեցող բազմադավանությունը մեր փոքր երկրի համար լի է վտանգներով, որի դեմ պետք է պայքարել` օրինակելով պայքարի ձևը գտած երկրներին: Նա ներկաներին ծանոթացրեց այդ ասպարեզում տիրող ՀՀ-ի վիճակագրության հետ, որը հոգևոր անվտանգության տեսակետից բավականին վտանգավոր բնույթ է կրում: Խղճի ազատության եւ ցանկացած կրոն ազատ դավանելու պատրվակով Հայաստան են թափանցել եւ պետական գրանցում ստացել մոտ 70 կրոնական կազմակերպություններ, որոնց 70 %-ը աղանդավորականներ են: Ըստ Ա. Սարգսյանի` Արցախում իրավիճակն ավելի լավ է` գրանցված են միայն քրիստոնյա քույր եկեղեցիներ ներկայացնող կազմակերպությունները: Չգրանցված աղանդավոր խմբերն են՝ ՙԵհովայի վկանները՚, ՙԱրթնության կրակը՚, ՙՅոթերորդ օրվա ադվենտիստները՚, ՙՌեման՚, ՙԱգապեն՚, ՙՀիսունականները՚: Սակայն պատերազմական իրավիճակում այդ ավերիչ կրոնական կազմակերպությունները կարող են կործանարար դեր խաղալ:
ՙԱշխարհի հայեր՚ կազմակերպությունը փորձում է պայքարել այդ վտանգի դեմ նաև հոգևոր համերգային ծրագրերով, ինչպիսինն է ՙԼույս Եղիցին՚, ընդգծել է կազմակերպության նախագահը, հավելելով, որ ՙԼույս Եղիցի՚ համերգային ծրագրով հանդես կգան նաև Հայաստանում: Համերգի կատարողներն էլ այդ նույն ծրագրի մասնակիցներն են, տեսողական խնդիրներ ունեցող` Երևանի հատուկ ստեղծագործական կենտրոնի շրջանավարտ, մեներգչուհի Լուսինե Դավությանը և Երևանի Կոմիտասի անվան Պետական կոնսերվատորիայի ազգային նվագարանների բաժնի շրջանավարտ Հակոբ Բաբայանը: Լուսինե Դավությանը կատարեց միջնադարյան հայ քնարերգուների տաղեր, շարականներ: Հակոբ Բաբայանն էլ կատարեց Կոմիտասի ստեղծագործություններից:

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Հոգևոր Mon, 11 Mar 2019 16:32:35 +0000