comintour.net
stroidom-shop.ru
obystroy.com
Items filtered by date: Չորեքշաբթի, 20 Մարտի 2019 http://www.artsakhtert.com Tue, 19 Nov 2019 11:16:47 +0000 Joomla! - Open Source Content Management hy-am Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովում ներկայացված քաղաքական ուժերի հայտարարությունը http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/26298-2019-03-21-15-34-27 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/official/item/26298-2019-03-21-15-34-27 Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովում ներկայացված քաղաքական ուժերի հայտարարությունը
ԱՐՑԱԽԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱԶԳԱՅԻՆ…

 

Արցախի Հանրապետությունում սպասվող 2019թ. ՏԻՄ և 2020թ. համապետական ընտրությունների խորապատկերին որոշ խմբերի և անհատների ակտիվությունը վերջին շրջանում երբեմն անցնում է քաղաքական կոռեկտության սահմանները՝ ոտնահարելով անկախ պետություն կառուցելու գործում մեր ժողովրդի տասնամյակների ջանադիր աշխատանքը:

1991թ. անկախ հանրապետության հռչակումից ի վեր մեր քաղաքական օրակարգի կարևորագույն հարցը եղել և շարունակում է մնալ Արցախի՝ որպես միջազգային իրավունքի լիիրավ սուբյեկտի, ճանաչումն ու դերի բարձրացումը: Այս համատեքստում գրանցած հաջողությունները իրականություն են դարձել հայակենտրոն մտածողության և Արցախ-Հայաստան-Սփյուռք միաբանված ջանքերի շնորհիվ:  

Պետական շինարարության գործընթացում մեր նշանակալի ձեռքբերումներից է երկու հայկական հանրապետությունների ինտեգրման բարձր աստիճանը, որն ամուր հիմք է՝ դիմագրավելու առկա մարտահրավերները և առաջ մղելու համահայկական շահերը: Պետականաշինության այս փուլում արհեստական գործընթացներ նախաձեռնելը և ինքնիշխանությունը կասկածի տակ դնելը անպատասխանատու և անհարկի շահարկումներ են:

Որպես Արցախի խորհրդարանում ներկայացված քաղաքական ուժեր՝

պնդում ենք, որ Արցախի ներկայիս կարգավիճակը և ժողովրդավարական ուղով զարգանալու մեր ժողովրդի ընտրությունը լավագույնս արտահայտում է հեռանկարում միասնական հայկական պետություն ունենալու վճռականությունը,

կոչ ենք անում քաղաքական հավակնություններ ունեցող խմբերին ու գործիչներին զերծ մնալ պետականության ավանդույթները և արժեհամակարգը նսեմացնող հայտարարություններից ու քայլերից:

 

1. «Ազատ Հայրենիք» կուսակցություն

2. Արցախի ժողովրդավարական կուսակցություն

3. ՀՅԴ Արցախի ԿԿ

 

ք. Ստեփանակերտ

21 մարտի 2019թ.

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Պաշտոնական Thu, 21 Mar 2019 14:56:08 +0000
ԱՅՍՏԵՂ ՕՐԱԽՆԴԻՐ ՀԱՐՑԵՐԸ ԼՈՒԾՈՒՄ ԵՆ ՍՏԱՆՈՒՄ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26290-2019-03-21-09-53-26 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26290-2019-03-21-09-53-26 ԱՅՍՏԵՂ ՕՐԱԽՆԴԻՐ ՀԱՐՑԵՐԸ ԼՈՒԾՈՒՄ ԵՆ ՍՏԱՆՈՒՄ
Էդիկ ԴԱՎԹՅԱՆ

ք. Հադրութ

Տողը Հադրութի շրջանի խոշոր համայնքներից է (197 տնտեսություն, բնակչությունը` 720 մարդ)։ Ալեքսանդր Շաբուրյանն արդեն 20 տարի է, ինչ ղեկավարում է համայնքը։ Կատարված և գյուղի զարգացման խնդիրների շուրջ է մեր զրույցը։

-Պարո՜ն Շաբուրյան, անցած 20 տարիներին ի՞նչ խնդիրներ են համայնքում լուծում ստացել։
-Նախ նշեմ, որ 2018 թվականի հոկտեմբերի 30-ին լրացավ գյուղը թուրք-ազերիներից ազատագրման 27-րդ տարեդարձը։ Այդ տարիներին բազում փորձություններ են եղել, բայց գյուղի բնակչությունը կարողացել է դիմակայել։ Այստեղ կազմավորված կամավորական ջոկատները հետագայում մասնակցեցին մի շարք շրջանների ազատագրական մարտերին։ Արցախյան գոյամարտում և ապրիլյան քառօրյա պատերազմում գյուղից զոհվել են 22 ազատամարտիկ և մեկ պայմանագրային զինծառայող։
20 տարվա ընթացքում հիմնական ուշադրությունը դարձրել ենք ժողովրդագրական վիճակի բարելավմանը։ Այդ առումով աշխատանքներ են տարվել հրետակոծության և ռմբակոծության հետևանքով ավերված բնակելի տների վերանորոգմանը, նորերի շինարարությանը` առաջնահերթությունը տալով զոհված ազատամարտիկների ընտանիքների բնակարանային պայմանների բարելավմանը։ Բնակելի տներ են կառուցվել նաև բազմազավակ և վերաբնակ ընտանիքների համար։ Կապիտալ վերանորոգվել է Տողի միջնակարգ դպրոցի շենքը, որտեղ սովորում է 130 աշակերտ, որոնց ուսուցմամբ զբաղված է 27 ուսուցիչ: Կրթօջախի շենքում է տեղակայվել նաև Տողի արվեստի դպրոցը: Վերջինս հանդիսանում է ենթաշրջանի գյուղերի երեխաների գեղագիտական դաստիարակության կարևոր օջախ, ուր հաճախում է 200 երեխա։ Վերանորոգվել է նաև ՙՍոսե՚ մանկապարտեզի շենքը։ Գյուղում կառուցվել է հանդիսությունների տուն, կապիտալ վերանորոգվել է գյուղապետարանի շենքը, որտեղ տեղակայվել է նաև գյուղի բուժական ամբուլատորիան։ Լուրջ ուշադրություն է դարձվել ենթակառուցվածքներին։ Գյուղը լրիվությամբ գազիֆիկացված է։ Բնակչության ջրամատակարարման նպատակով կառուցվել են նոր ջրատար և գյուղի ներքին ջրատար ցանցը, տեղադրվել են ջրչափ սարքեր։ Բնակչության հուսալի ջրամատակարարման նպատակով փորվել է արտեզյան ջրհոր, որը շահագործվել և միացվել է ջրամբարին։ Կապիտալ վերանորոգվել է գյուղի կամուրջը։ Գյուղատնտեսության զարգացմանը խթան հանդիսացավ հողերի սեփականաշնորհման գործընթացը, ինչպես նաև ենթաշրջանային համայնքների գյուղատնտեսության զարգացման ծրագրերը։ Գյուղում լայն հնարավորություններ կան զբոսաշրջության զարգացման համար։ Պետական միջոցներով վերակառուցվել է Տողի մելիքական ապարանքը, որտեղ արդեն 5-րդ անգամն է, ինչ անց է կացվում գինու փառատոն։ Աշխատանքներ են տարվում լուծելու բնակչության զբաղվածության հարցը, որը կապված է գյուղատնտեսության հետագա զարգացման հետ, հաշվի առնելով, որ բնակչության մեծ մասը զբաղվում է հողագործությամբ և անասնապահությամբ։
-Կարևորելով գյուղատնտեսության դերը համայնքի հետագա զարգացման հարցում` ինչպիսի՞ ուշադրություն է դարձվում այդ ճյուղի զարգացմանը։
-Կառավարության կողմից հաստատվել է անասնաբուծության և արոտների կառավարման ծրագիրը, որում ընդգրկված է նաև Տողի համայնքը: Դա հնարավորություն կտա համայնքում ավելացնելու անասնագլխաքանակը, անասնապահական մթերքների արտադրությունը։ Այդ նպատակով 101հա տարածքներ մաքրվել են թփուտներից և ծառերից, որը կօգտագործվի արոտի տակ։ Համայնքի բյուջեի միջոցներով վերանորոգվել է հանդիսությունների տունը, բարելավվել է փողոցային լուսավորությունը, գյուղի ներքին ջրատար ցանցի առանձին տեղամասերում նոր ջրատարներ են կառուցվել։ Չնայած գյուղի ակումբի շենքի վթարային վիճակին, շենքի մեկ սենյակ վերանորոգվել է և այն օգտագործվում է որպես երիտասարդության հավաքատեղի։ Նախատեսվում է լրիվությամբ վերականգնել ակումբի տանիքը։ Սալահատակվել են 1500 քառ. մետր փողոցներ, շարվել են 100 քառ. մետր հենապատեր, խճապատվել է 5 կմ երկարությամբ ճանապարհ։ Գյուղից Արցախյան գոյամարտում զոհված ազատամարտիկների հիշատակը հավերժացնելու և հուշարձանի կառուցման համար սկսված են նախագծանախահաշվային փաստաթղթերի պատրաստման աշխատանքները։ Բարերարի միջոցներով վերանորոգվում է գյուղի Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին, որը ևս յուրատեսակ խթան կհանդիսանա զբոսաշրջության զարգացման համար։ Գյուղի բնակչությունը հավատով է լցված ապագայի հանդեպ. յուրաքանչյուր տողեցի ցանկանում է իր ավանդը բերել հարազատ բնօրրանի շենացմանը:

;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Thu, 21 Mar 2019 09:51:45 +0000
ԽԱՉՄԱՉ ՀԵՔԻԱԹԱՅԻՆ ԳՅՈՒՂԻ ԳԱՂՏՆԻՔՆԵՐԸ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26289-2019-03-21-09-51-01 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26289-2019-03-21-09-51-01 ԽԱՉՄԱՉ ՀԵՔԻԱԹԱՅԻՆ ԳՅՈՒՂԻ ԳԱՂՏՆԻՔՆԵՐԸ
Անգելինա ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

 Հանրապետության հնագույն բնակավայրերից է Ասկերանի շրջանի Խաչմաչ գյուղը, որի գրավչության գաղտնիքը պետք է փնտրել հրաշագեղ բնության և գյուղի բնակիչների մեջ։ 

Գյուղի անվան հետ կապված տարբեր վարկածներ կան, որոնցից մեկի համաձայն` այն Խաչմաչ է կոչվել տարածքում առկա բազմաթիվ խաչքարերի և եկեղեցական կառույցների պատճառով։ Մեկ այլ ավանդությամբ` չորս եղբայրներ են եղել, որոնցից յուրաքանչյուրի անունով Արցախում գյուղեր կան, եղբայրներից Խաչիի անունով էլ Խաչմաչն է անուն ստացել։ Այս տարածքում գտնվող խաչքարերն ու եկեղեցիները Խաչմաչի հին պատմության վկայությունն են։ Սուրբ Ստեփանոս եկեղեցին հիմնադրվել է 1651թ., իսկ 2007թ. վերանորոգվել է բարերար Սեյրան Կարապետյանի հովանավորությամբ։ Այն գործող եկեղեցի է, ամեն կիրակի Տեր Առաքելի գլխավորությամբ Սուրբ պատարագ է մատուցվում։ Գյուղի եկեղեցում նաև պսակադրության արարողություն է կատարվում։

Ըստ համայնքի ղեկավար Ռաֆայել Գրիգորյանի` Խաչմաչում տարեցտարի բարելավվում են մարդկանց կենսապայմանները, ինչը նաև ծնելիության աճ է ապահովում։ Խաչմաչից արտագաղթողներ չկան։
Գյուղի դպրոցը շատ հին է, այն կառուցվել է 1903թ., և այժմ կրում է Արցախյան ազատամարտի նվիրյալ Շ. Սարգսյանի անունը։ Նախկինում դպրոցն ութամյա է եղել, հետագայում դարձել է միջնակարգ։ Մասնագետների պակաս դպրոցը չունի, այս պահին ամենալուրջ խնդիրներից մեկը մանկապարտեզի բացակայությունն է։ Նախորդ տարում երեխաների համար կառուցվել է խաղահրապարակ։
Դպրոցում սովորում է 35 աշակերտ, նախադպրոցական խմբի երեխաների թիվը հասնում է 33-ի։ Գյուղամիջյան ճանապարհները լրիվությամբ սալահատակված են, գյուղը գազիֆիկացված է, ապահովված մշտական ջրով։ Բնակչությունը հիմնականում զբաղվում է անասնապահությամբ և հողագործությամբ։
ՙԱնասնապահության զարգացման հնարավորությունները գյուղում ավելի շատ են, բայց գլխաքանակը մեծ չէ. ամբողջ համայնքում 53 գլուխ խոշոր եղջերավոր անասուն կա,-ասում է Ռաֆայել Գրիգորյանը:-Գյուղացիների մի մասը չի ուզում զբաղվել անասնապահությամբ, թեև Խաչմաչն այդ ճյուղի զարգացման համար ունի բոլոր պայմանները. մոտ 210 հա արոտավայր ունենք։ Ոռոգովի տարածքները քիչ են, հիմնականում ցանվում են հացահատիկային մշակաբույսեր՚։
Գյուղում աշխատատեղերի բացակայությունը երիտասարդների` գյուղից դուրս աշխատանք փնտրելու պատճառ է դարձել։ 220 բնակիչ ունեցող գյուղի երիտասարդների մի մասն այսօր գյուղից դուրս է աշխատում։ Նրանցից 46-ամյա Դմիտրի Համբարձումյանն աշխատում է ՙԻնտերսերվիս՚ ընկերությունում։ Ասում է` օրական 8000 դրամ է վաստակում, ինչը բավարարում է ընտանիքի կարիքները։
24-ամյա Գևորգ Ղահրիյանի կարծիքով` գյուղի իր հասակակիցները գյուղատնտեսությամբ զբաղվելու ցանկություն չունեն, որովհետև հնարավոր չէ բավարար եկամուտ ապահովել:
ԱՀ կառավարության և ՙԽաչմաչ՚ հիմնադրամի համաֆինանսավորմամբ 2015թ. կառուցվել է ժամանակակից պայմաններով համայնքապետարանի շենք, որտեղ տեղակայված են նաև բուժկետը, մշակույթի տունը, գրադարանը։ Ի դեպ, ՙԽաչմաչ՚ հիմնադրամը ստեղծվել է 2009թ., որը ղեկավարում է դպրոցի տնօրեն Սերոբ Մնացականյանը։
ՙԳյուղի համար մեծ դերակատարություն ունի հիմնադրամը՚,- նշում է Ս. Մնացականյանը,- հիմնադրամի շնորհիվ սալահատակվել են գյուղամիջյան ճանապարհները (498,5 քառ.մ), բարեկարգվել գյուղամիջյան ճանապարհների եզրերը, գյուղից մինչև Հյուսիս-հարավ մայրուղին տանող ճանապարհը, միանվագ օգնություն է տրամադրվում դպրոցին, գյուղի անապահով, ինչպես նաև երիտասարդ ընտանիքներին:
Բարերարները գյուղում ծնված յուրաքանչյուր երեխայի 1000-ական ԱՄՆ դոլար են նվիրում, իսկ ամուսնացող զույգերին` 200-հազարական դրամ։ Համայնքում 4-5 բազմազավակ ընտանիք կա, նրանցից մեկի՝ 10 երեխա (8 արու զավակ, 2 դուստր) ունեցող Ղազարյանների համար պետությունը տուն է կառուցել։
Խաչմաչ գյուղի խաչմերուկով անցնող մեքենաների վարորդներն արդեն հասցրել են ճանաչել 18-ամյա թումոցի Առնոլդ Ղազարյանին։ Նա այն եզակի ուսանողներից է, ով արդեն 2 տարի Ստեփանակերտի ՙԹումո՚ ստեղծարար կենտրոն է հասնում hitchhiking-ով (ավտոստոպ)։ Ամեն անգամ գյուղից 2կմ ոտքով իջնում է մայրուղի, հետո արդեն փորձում մեքենա կանգնեցնել։ Թումոյի մասին Առնոլդը լսել է հայտնի ռեժիսոր Ջիվան Ավետիսյանից, ով Թումո-Ստեփանակերտում անցած տարի ֆիլմերի աշխատարան է վարել։ Առնոլդը հստակ նպատակ ունի՝ հնարավորինս շատ հմտություններ ձեռք բերել ֆիլմերի ստեղծման և, առհասարակ, ֆիլմարտադրության հետ առնչություն ունեցող ոլորտներում։ Մի ամբողջ տարի դպրոցից ու Թումոյից ազատ ժամանակն Առնոլդն ինչ աշխատանք ասես, որ չի կատարել՝ խոտ հնձելուց մինչև սալիկ շարելը։ Հավաքած գումարով նա գնել է իր առաջին տեսախցիկը ու նկարահանել գեղարվեստական կարճամետրաժ ֆիլմ երկու եղբայրների մասին։ Նրա երազանքն Արցախում Օսկարի արժանի ֆիլմ նկարահանելն է։
Ամռան ամիսներին գյուղում զբոսաշրջիկների պակաս չի զգացվում։ Օտարներին գրավում են հինավուրց եկեղեցիներն ու մյուս տեսարժան վայրերը։ Գյուղի զբոսաշրջային ներուժն ընդլայնելուն նպաստել է նաև արմատներով խաչմաչեցի ռեժիսոր Ջ. Ավետիսյանի` գյուղում մի քանի տարի առաջ արցախյան ազատամարտի մասին նկարահանած ֆիլմը։
Խաչմաչեցիները շատ են սիրում իրենց գյուղը։ Չնայած նրանց մի մասը ժամանակավորապես աշխատում է գյուղից դուրս, սակայն դա չի խանգարում կառչած մնալ ծննդավայրին։
;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Thu, 21 Mar 2019 09:48:35 +0000
ԱՆՑՈՒՄԱՅԻՆ ԱՐԴԱՐԱԴԱՏՈՒԹՅՈՒՆ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26287-2019-03-21-09-40-24 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/social/item/26287-2019-03-21-09-40-24 Վլադիմիր ՀՈՎՍԵՓՅԱՆ

Արցախի Հանրապետության
վաստակավոր իրավաբան
ՙԱրադարադատությունն
արդարությունն է գործողության մեջ՚։
Ժոզեֆ Ժուբեր,
ֆրանսիական գրող

Ի՞նչ է անցումային արդարադատությունը, որքանո՞վ է մեր հանրությունը տեղյակ նրա էության, նպատակների, դրսևորման իրավական ասպեկտների և իրականացման գործիքակազմերի մասին, կիրառվե՞լ և կիրառելի՞ է այն Արցախի Հանրապետության պետական շինարարության ոլորտում։
Արդարադատությունը պետական գործունեության տեսակ է, որի միջոցով դատական իշխանություն է իրականացվում։ Այն ՙիրավապահ գործունեության սիրտն՚ է, որովհետև նրա խնդիրներին է ենթակա մնացած բոլոր իրավապահ գործառույթների կատարումը։
Արդարադատության բնութագրիչներից մեկն էլ արդարությունն է, ավելի ճիշտ՝ նրա հիմնական պահանջը։

Անցումային արդարադատությունը դատական և ոչ դատական, ձևական և ոչ ձևական, պատժիչ և վերականգնող միջոցառումների համալիր է, որը կիրառվում է այն երկրներում, որոնք դուրս են գալիս ռազմական բնույթ ունեցող հակամարտություններից կամ պատժիչ ռեժիմից՝ առաջացած հսկայածավալ վնասը հատուցելու և խաղաղություն ու համերաշխություն հաստատելու նպատակով։
Համաձայն ՄԱԿ-ի գլխավոր քարտուղարի 2004 թվականի բնորոշման՝ անցումային արդարադատությունն ՙԱնցյալի լայնամասշտաբ ոտնձգություների հետ հաշտվելու, հասարակության փորձին առնչվող գործընթացների և կառուցվածքների մի ամբողջ շարան է, որի նպատակն է ապահովել հաշվետվողականություն, ծառայել արդարադատությանը և հասնել հաշտեցման՚։ Հարցին համանման գնահատական է տվել անցումային արդարադատության միջազգային կենտրոնը, ըստ որի՝ անցումային արդարադատությունը համարվում է արդյունավետ գործիք՝ ճնշումների դեմ պայքարի և արդարադատության, հաշտեցման և խաղաղության հաստատման համար։
Անցումային արդարադատության ակունքները ձևավորվել են երկրորդ Աշխարհամարտից հետո, երբ մեկնարկել են պատերազմի հանցագործների վերաբերյալ դատավարությունները Նյուրնբերգում և Տոկիոյում։ Այն իրագործվել է Լատինական Ամերիկայի, Հարավային Աֆրիկայի և Արևելյան Եվրոպայի մի շարք երկրներում։
Անցումային արդարադատության կիրառման անհրաժեշտությունն առաջանում է անցումային փուլ ապրող այն երկրներում, որտեղ ճնշումների, հալածանքների և բախումնային իրավիճակների արդյունքում մարդու հիմնարար իրավունքների և ազատությունների խախտումներն այնքան լուրջ են և մեծաթիվ, որ արդարադատության գործող համակարգն ի զորու չէ ապահովել համարժեք լուծումներ։ Այն իրականացվում է չորս գործիքակազմերի՝ քրեական արդարադատության, ճշմարտության որոնման, փոխհատուցումների և համակարգային բարեփոխումների միջոցով։
Անցումային արդարադատությունն արդարադատության հատուկ ձև չէ։ Այն ավելի շուտ ժամանակի մեջ անցում կատարող հասարակության եզակի պայմաններին հավասարեցված արդարադատություն է, որտեղ մարդու իրավունքների խախտումը նորմալ երևույթ է համարվում։ Որոշ դեպքերում այդ անցումը հանկարծակի է տեղի ունենում՝ թողնելով ակնհայտ և լուրջ հետևանքներ։ Ուրիշ դեպքերում այն կարող է տարիներ տևել։ Պարզ ասած՝ այդ ինստիտուտը ծայրահեղ միջոց է և անխուսափելիորեն նահանջ մարդու իրավունքների պաշտպանության տեսանկյունից, և եթե պետությունը գնում է այդ քայլին, պետք է համոզված լինի, որ տվյալ երկրի դատական մարմիններն ի վիճակի չեն իրենց սահմանադրական լիազորությունները կատարել, և որ հասարակական համերաշխության հասնելու այլ ելք չկա, քան ստեղծել նոր մարմիններ և ընդունել նոր օրենքներ, որոնք մինչ այդ չեն եղել տվյալ երկրի օրենսդրությամբ։ Ճիշտ է՝ չարաշահումների պատճառով անցյալի բացասական հետևանքները վերացնելու միասնական բանաձև չկա, բայց անցումային արդարադատության մարմինները չեն կարող մրցակցել տվյալ երկրի դատական համակարգի հետ կամ փոխարինել նրան։ Այլապես կստացվի մրից դուրս գալու՝ մրջուրն ընկնելու վիճակը։
Արցախի Հանրապետությունն անցումային արդարադատության հետ առնչվել է անկախության հռչակման հենց առաջին տարիներին և, չնայած այդ հասկացությունը պետական իրավական միտքը չի օգտագործել, բայց պետության կողմից ձեռնարկած քայլերը դրա մասին են վկայել։
Ադրբեջանի կողմից սանձազերծված պատերազմը փորձության ենթարկեց նորաստեղծ Արցախի Հանրապետության հասարակական և քաղաքական կարգը, որից ժողովուրդը դուրս եկավ պատվով և արժանապատվությամբ։ Պատերազմը, որը հազարավոր մարդկանց կյանք խլեց, արմատապես փոխեց երկրի ներքին քաղաքականության գերակայությունները և պատճառ դարձավ նաև արդարադատության համակարգում խոր վերափոխումներ կատարելու համար։ Փաստորեն, պետության բոլոր գործառույթներն ուղղվեցին հող հայրենին ավարառու հրոսակներից մաքրելու և հաղթանակն ավարտին հասցնելու համար։ Ամեն դեպքում՝ պետական շինարարության բնագավառում իրավական փոփոխությունների մեծ մասը պայմանավորված էր ռազմական դրությամբ և պատերազմական ժամանակի օրենքներով, որոնք էլ պատերազմի հաղթական ավարտից հետո վերացվեցին։
Պատերազմի տարիներին կիրառված պատժիչ միջոցառումներն օրինականացնելու համար քրեական և քաղաքացիական արդարադատության բնագավառի մի շարք ինստիտուտներ կախվածության մեջ դրվեցին երկրի ամենօրյա քաղաքականությունից, քանի որ ռազմական ռեժիմի պայմանները պահանջում էին ամրապնդել պետական կարգապահությունը և հասարակական կարգը, զորահավաքի ենթարկել հասարակության բոլոր ուժերը։
Պետության կողմից իրականացված առաջին պատժիչ միտումներն ուղղված էին մարդու ու քաղաքացու մի շարք հիմնարար իրավունքների և ազատությունների սահմանափակմանը։ Այդ կապակցությամբ ԼՂՀ 1-ին գումարման Գերագույն խորհրդի նախագահության 1992թ. մարտի 4-ի որոշմամբ կազմավորվեց ՙԼՂՀ Պաշտպանության խորհուրդ՚ մարմինը, որին իրավունք էր վերապահվում նաև պաշտպանության կարիքների համար ինչպես ձեռնարկություններից, այնպես էլ առանձին քաղաքացիներից կատարել փոխադրամիջոցների և անհրաժեշտ այլ գույքի ժամանակավոր առգրավում։
Վերոնշյալ բոլոր հարցերի առնչությամբ Պաշտպանության խորհուրդն իրավունք ուներ արձակել ամբողջ բնակչության համար պարտադիր որոշումներ և դրանք չկատարելու համար սահմանել վարչական բնույթի պատիժներ` մինչև 3 ամիս ժամկետով ազատազրկում կամ տուգանք՝ մինչև 1500 ռուբլու չափով։
Հաջորդ կարևոր քայլով ԳԽ նախագահության 1992թ. օգոստոսի 13-ի հրամանագրով հանրապետության տարածքում մտցվեց ռազմական դրություն, որի ռեժիմն իրականացնող մարմինների կողմից կիրառվող սանկցիաներն ավելի խստացվեցին` սահմանելով ազատազրկում մինչև վեց ամիս ժամկետով կամ տուգանք մինչև 10.000 ռուբլու չափով։


Պատերազմական ժամանակի կարիքներին առնչվող արտադրական աշխատանքների կատարումն ապահովելու նպատակով արդյունաբերության, տրանսպորտի, գյուղատնտեսության և առևտրի բնագավառների բանվորների և ծառայողների համար սահմանվեցին օրական մինչև 5 ժամ տևողությամբ պարտադիր արտաժամյա աշխատանքներ, թույլատրվեց 14-ից մինչև 16 տարեկան անչափահասներին ներգրավել օրական 3 ժամից ոչ ավել տևողությամբ պարտադիր արտաժամյա աշխատանքների։
Հանրահայտ ճշմարտություն է, որ պատերազմն արհավիրք է բոլոր ժողովուրդների համար։ Դա այն դեպքում, երբ Արցախի դեմ պատերազմ էր սանձազերծել 7-միլիոնանոց բնակչություն ունեցող Ադրբեջանը, որի կողմում կռվում են հազարավոր աֆղան, չեչեն և այլազգի վարձկաններ։ Գերի ընկած վարձկան մոջահեդ Բախտիյար Բաբերզաիդը, որը ՙհանուն հավատի՚ կռվում էր ՙանհավատ՚ հայերի դեմ, նշել է, որ Ադրբեջանի բանակում 2500 հոգուց ավելի մոջահեդներ կան, որից 250 հոգի կռվել են միայն Հորադիզի ուղղությամբ։ Իսկ Աղդամի ուղղությամբ չեչեն վարձկաններին առաջնորդել է տխրահռչակ Շամիլ Բասաևը։
Ուկրաինայի Հանրապետության քաղաքացի, ադրբեջանական բանակի վարձկան Յու. Բելիչենկոն 1992թ. հուլիսի 30-ից մինչև օգոստոսի 20-ը 16 ավիաթռիչք է կատարել ԼՂՀ տարածքի վրա` ռմբակոծելով հանրապետության բնակավայրերը և կենսական նշանակություն ունեցող կարևոր օբյեկտները։ Նրա հանցավոր գործողությունների հետևանքով երկրին հասցված վնասը կազմել է 231 միլիոն 620 հազար 437 ռուբլի։ Մարտակերտի շրջանի Մեհմանա գյուղը ռմբակոծելու ժամանակ հայ հակաօդայինների կողմից խփվեց վարձկանի ինքնաթիռը, և նա օդապարիկով իջնելու ժամանակ գերեվարվեց։ Զինդատարանի դատավճռով Բելիչենկոն դատապարտվեց պատժի առավելագույն չափի` մահապատժի։
Վարձկանության դեմ պայքարն ուժեղացնելու համար ԼՂՀ քրեական օրենսգիրքը լրացվեց ԱՊՀ երկրների մեջ իր նախադեպը չունեցող 631-րդ հոդվածով /Վարձկանություն/՝ սահմանելով մահապատիժ վարձկանության համար։ Օրենսգրքում մտցված այս փոփոխությանը հետադարձ ուժ տրվեց։
Պետության կողմից իրականացված արտակարգ քայլ հանդիսացավ նաև, երբ ԼՂՀ պաշտպանության զինծառայողների խիստ կարիքավոր ընտանիքներին, զոհվածների ընտանիքներին, ռազմական գործողությունների հետևանքով տուժած կամ թշնամու գրաված տարածքում տներ ունեցող հանրապետության բնակիչներին, փախստականներին և բնակարանային պայմանների բարելավման կարիք ունեցող այլ անձանց բնակարանով շուտափույթ ապահովելու նպատակով խորհրդարանի նախագահության 1993թ. դեկտեմբերի 14-ի հրամանագրով սահմանվեց կարգ, համաձայն որի` առանց տերերին դրամական փոխհատուցում վճարելու իբրև պետության սեփականություն առգրավել հանրապետության տարածքում գտնվող այն բնակելի, ներառյալ կոոպերատիվ, ինչպես նաև անավարտ շինարարությամբ և չգրանցված տները, որոնց սեփականատերերը կամ նրանց ընտանիքների զինապարտ անդամները 1989թ. հունվարի 1-ից հետո ընկած ժամանակաշրջանում հեռացել են Արցախի տարածքից և մինչև 1994թ. ապրիլի 15-ը չեն վերադարձել հանրապետություն։ Նշված անձինք, ինչպես նաև նրանց զավակները, զրկվել են Արցախի տարածքում գտնվող որևէ գույք, ներառյալ՝ տուն ժառանգելու իրավունքից։ Ակնհայտ է, որ այս պարագայում շրջանցվել և խախտվել են քաղաքացիական և բնակարանային օրենսդրության բազմաթիվ նորմերի պահանջներ։
ԼՂՀ սահմաններից դուրս բնակության մեկնած քաղաքացիներին պատկանող բնակելի տների առգրավման կարգը սահմանվեց ԼՂՀ Պաշտպանության պետական կոմիտեի կարգադրություններով։ Համաձայն դրանց՝ բնակարանն առգրավելու մասին որոշումը կատարվում էր ՊՊԿ շրջանային և Ստեփանակերտ քաղաքի լիազոր ներկայացուցիչների որոշմամբ` համապատասխան բնակարանային հանձնաժողովների եզրակացության հիման վրա։ Ի դեպ, ԼՂՀ ՊՊԿ լիազոր ներկայացուցիչների կարգադրությունները չկատարելու դեպքում մեղավորները պատասխանատվություն են կրել պատերազմական ժամանակի օրենքներով։ Լիազոր ներկայացուցչի կարգադրությունը ԼՂՀ օրենքներին, խորհրդարանի որոշումներին, ԼՂՀ ՊՊԿ որոշումներին և կարգադրություններին չհամապատասխանելու դեպքում կարող էր վերացվել կամ կասեցվել միայն ՊՊԿ նախագահի կողմից։

Խորհրդարանի նախագահության մեկ այլ հրամանագրով այն անձանց, որոնց զինապարտ զավակներն անհարգելի պատճառներով խուսափել են Արցախի պաշտպանության բանակում ծառայելուց, արգելվում էր ընտրովի և ղեկավար կամ այլ պատասխանատու պաշտոններ զբաղեցնել պետական, կոոպերատիվ, գյուղատնտեսական և հասարակական հիմնարկներում, ձեռնարկություններում և կազմակերպություններում։ Նման անձինք զրկվել են նաև ԼՂՀ օրենսդրությամբ սահմանված արտոնություններից օգտվելու իրավունքից։
Հաշվի առնելով, որ հանրապետության տարածքում իրենց գործունեությունն էին ակտիվացրել ԼՂՀ բնակչության պառակտմանը նպաստող, հանրապետությունում ներքին կայունության և բարոյահոգեբանական իրադրության ամրապնդմանը խոչընդոտող, ինչպես նաև զինվորական ծառայության նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունք քարոզող ԼՂՀ-ում չգրանցված զանազան կրոնական կազմակերպություններ և աղանդներ, ԼՂՀ ՊՊԿ որոշմամբ, բացի Հայ Առաքելական եկեղեցու Արցախի թեմից, արգելվեց սահմանված կարգով չգրանցված կրոնական խմբերի և աղանդների գործունեությունը հանրապետության տարածքում։
Չնայած վերոնշյալ նորմատիվ ակտերն առաջին հայացքից հակաժողովրդավար ական և հակասահմանադրական են թվում, բայց դրանք պետք է գնահատել ոչ թե այսօրվա, այլ այն դաժան ժամանակների դիրքերից, երբ ամեն ինչ դրված էր ռազմական ռելսերի վրա, իսկ հակառակորդը պատկերացնում էր, թե ինչպես է Ստեփանակերտում կիսալուսնի դրոշը ծածանում և Սևանի քաղցրահամ ջրերում լողանում։
Ամեն դեպքում՝ ակնհայտ է, որ արցախյան գոյամարտի տարիներին պետական շինարարության և պատժիչ քաղաքականության հարցերում երկրի իշխանությունները հիմնականում աչքի առաջ ունեցել են Խորհրդային Միության` Հայրենական մեծ պատերազմի առաջին տարիների փորձը և ձեռնարկած քայլերը։
Արցախի Հանրապետության Սահմանադրության 4-րդ հոդվածի համաձայն՝ պետական իշխանությունն իրականացվում է Սահմանադրությանը և օրենքներին համապատասխան՝ օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման հիման վրա։ Դատական իշխանության իրականացման հիմնական ձևն արդարադատությունն է, որի հասցեատերը դատարաններն են։ Սահմանադրությունը նշում է, որ Արցախում գործում են Գերագույն դատարանը, վերաքննիչ դատարանը և ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը։ Օրենքով նախատեսված դեպքերում կարող են ստեղծվել մասնագիտացված դատարաններ։ Սահմանադրությամբ արտակարգ դատարանների ստեղծումն արգելված է։
Այսպիսով, Սահմանադրությունից նկատելի է, որ, երկրում գործող դատարաններից բացի, մասնագիտացված դատարանների ստեղծումը վերապահված է օրենսդիր մարմնին։ Թե դրանք ինչ դատարաններ կլինեն, ինչ գործեր կքննեն և ինչ իրավասություններ կունենան, պարզ կլինի միայն համապատասխան օրենքի ընդունման դեպքում։ Ամեն պարագայում՝ մասնագիտացված դատարանների ստեղծման անհրաժեշտությունը պետք է պայմանավորված լինի նրանով, որ երկրում գործող դատական համակարգն ի վիճակի չէ պատշաճ արդարադատություն իրականացնել։
Իրավական և ժողովրդավարական պետությունում ցանկացած վիճահարույց խնդրի իրավական կարգավորման ճիշտ ճանապարհը դատական գործընթացներն են, հակառակը հանգեցնում է ՙգրպանային արդարադատության՚, որը ոչ այլ ինչ է, քան դատական իշխանության յուրացում։
Անվիճելի է` օրենքը շատ լավ բան է, իսկ լավ օրենքը՝ ավելի լավ բան, բայց դրանից հետո գալիս է օրենքի կիրառումը, որն ամենակարևոր գործընթացն է։ Յուրաքանչյուր հասարակություն ինքն է իր սեփական ճանապարհն ընտրում։
;

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Սոցիալական Thu, 21 Mar 2019 09:36:53 +0000
ԴԱՍԱԿԱՆ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹՅԱՆ ԻՍԿԱԿԱՆ ՏՈՆ http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26286-2019-03-21-09-35-22 http://www.artsakhtert.com/arm/index.php/culture-and-education/item/26286-2019-03-21-09-35-22 ԴԱՍԱԿԱՆ ԵՐԱԺՇՏՈՒԹՅԱՆ ԻՍԿԱԿԱՆ ՏՈՆ
Սուսաննա ԲԱԼԱՅԱՆ

 Ստեփանակերտի Սայաթ-Նովայի անվան երաժշտական քոլեջի մեծ դահլիճում օրերս տեղի ունեցավ դասական երաժշտության համերգ: Բեմում էր Երևանի Չայկովսկու անվան մասնագիտական երաժշտական դպրոցի շրջանավարտ, հանրապետական և միջազգային մրցույթների դափնեկիր, դաշնակահար Գևորգ Մատինյանը: Երիտասարդ դաշնակահարին ունկնդրելու էին եկել երաժշտական քոլեջի, Կոմիտասի անվան երաժշտական և Գյուրջյանի անվան արվեստի դպրոցների դասատուներ, ուսանողներ, աշակերտներ, ինչպես և մայրաքաղաքի երաժշտասեր հասարակության ներկայացուցիչներ:

Համերգի առաջին մասում Գևորգ Մատինյանը կատարեց Բախի լավ տեմպերացված կլավիրից դո մինոր պրելյուդն ու ֆուգան, Շոպենի դո մինոր էտյուդը, Ռախմանինովի սոլ մինոր պրելյուդը, Շոռի 3 պիեսներ՝ ՙՄանկության հիշողություններ՚ ալբոմից, Շոպենի մի բեմոլ մաժոր Պոլոնեզը, իսկ երկրորդ մասում` Բեթհովենի դո մինոր սոնատը (բոլոր երեք մասերը), Շուման-Լիստի ՙՆվիրումը՚, Ալ.Հարությունյանի ՙՍասունցիների պարը՚: Դաշնակահարն իր վիրտուոզ, փայլուն կատարումներով միանգամից գրավեց ունկնդիրների սրտերը: Վերջիններս բուռն ծափահարություններով էին արձագանքում յուրաքանչուր կատարմանը: Իսկ վերջում ստիպեցին նորից ու նորից նստել դաշնամուրի առջև... Դաշնակահարն էլ մեծ հաճույքով կատարեց Շոպենի անմահ վալսերը: Հիրավի, մեծ հաճույք ստացավ հանդիսատեսը, խոստովանում են նրանք: Իսկ քոլեջի տնօրեն Ա. Սուլեյմանյանը, շնորհավորելով Գ. Մատինյանին` հետաքրքիր և հաջողված համերգի համար, հորդորեց երիտասարդ դաշնակահարին հաճախ հանդես գալ քոլեջում:
Ի դեպ, նշենք, որ Գևորգ Մատինյանը, չնայած երիտասարդ տարիքին, հասցրել է բազմաթիվ մենահամերգներ ունենալ Հայաստանում, Վրաստանում, Գերմանիայում, Ավստրիայում, ԱՄՆ-ում: Իսկ Արցախում համերգ ունենալու գաղափարը հենց իրենն էր: Երբեք Արցախի բեմերում չի նվագել, խոստովանում է նա, թեկուզ շատ է եղել մեր երկրում, լավ բարեկամներ ունի այստեղ: Նա վճռեց. մինչև Գերմանիա հերթական մրցույթի մեկնելը գալ Արցախ մենահամերգով` ներկայացնելով ոչ միայն մրցութային ծրագիրը, այլև իր հարուստ երգացանկից հետաքրքիր ստեղծագործություններ:
Համառոտակի՝ Գևորգ Մատինյանի հաղթանակների մասին. 2013-ին Երևանում անցկացվող՝ Ա. Բաբաջանյանի անվան 2-րդ միջազգային մրցույթ-փառատոնին արժանացել է 2-րդ և հատուկ մրցանակների: Նույն տարում Մյունխենում անցկացվող պատանի դաշնակահարների միջազգային մրցույթ-փառատոնին նվաճել է 2-րդ մրցանակը: 2017-ին Ա. Բաբաջանյանի անվան 4-րդ միջազգային մրցույթ-փառատոնին կրկին արժանացել է 2-րդ մրցանակի: Նույն տարում Գյումրիում անցկացվող ՙՎերածնունդ՚ միջազգային մրցույթ-փառատոնին նվաճել է 1-ին մրցանակները` ՙԴաշնամուր՚ և ՙԿամերային անսամբլ՚ անվանակարգերում: 2018-ին Էստոնիայի Նարվա քաղաքում անցկացված Շոպենի անվան պատանի և երիտասարդ դաշնակահարների 12-րդ մրցույթին արժանացել է հատուկ մրցանակի: Մասնակցել է այլ միջազգային մրցույթների: ՀՀ պետական կամերային նվագախմբի հետ ելույթ է ունեցել` կատարելով Մոցարտի 12-րդ Կոնցերտի 3-րդ մասը: 2018-ին Գյումրու պետական սիմֆոնիկ նվագախմբի հետ կատարել է Մոցարտի 1-ին Կոնցերտն ամբողջությամբ:
17 տարեկանում ունենալ այսպիսի հարուստ մրցանակային բանկ` բոլորին չէ տրված: Արդյո՞ք երիտասարդ դաշնակահարը պատրաստվում է նվաճել աշխարհի մեծ բեմերը հարցին` Գևորգն իրեն բնորոշ անկեղծությամբ պատասխանեց` իսկ ինչու՞ ոչ: Բայց դրա համար պետք է ավելի շատ պարապել, հրաժարվել շատ նախասիրություններից, ամբողջությամբ նվիրվել սիրած գործին: ՙԱյո,-ասաց նա,- հանուն երաժշտության պատրաստ եմ շատ պարապել, հրաժարվել շատ նախապատվություններից՚: Սակայն մի բանից Գևորգը երբեք չի պատրաստվում հրաժարվել` իր ընկերների հետ շփվելուց, անկեղծորեն խոստովանում է նա:
Գևորգ Մատինյանին հաջող ելույթ ցանկանանք Գերմանիայում կայանալիք մրցույթին:

 

 

 

 

]]>
arturcom1@gmail.com (Super User) Մշակույթ և կրթություն Thu, 21 Mar 2019 09:31:20 +0000