Logo
Print this page

Ա­ՄԵՆ ԻՆՉ ԵՐ­ԲԵՔ ԱՅՍ­ՔԱՆ ԿՈՆԿ­ՐԵՏ ՉԻ Ե­ՂԵԼ

Նո­րեկ ԳԱՍ­ՊԱ­ՐՅԱՆ

 Պապս ապ­րում էր հոր շի­նած տա­նը։ Ըն­դա­մե­նը եր­կու պստ­լիկ սե­նյակ ու փոք­րիկ, գյու­ղի վրա կախ­ված մի պատշ­գամբ։ Բայց հեռ­վից տու­նը մեծ էր երևում։ Հե­տո մեզ հա­մար էլ էր այդ­պես։ Եվ այդ` միայն հեռ­վից մեծ երևա­ցող տա­նը պա­պիս հայրն էր, մայ­րը, իմ Ա­նա­հիտ տա­տը և չորս ե­րե­խա­նե­րը։ Պապս այն­քան հա­ճույ­քով էր պատ­մում այն օ­րե­րի մա­սին, որ ես էլ էի ե­րա­զում նման տուն ու­նե­նալ, ան­պայ­ման եր­կու պստ­լիկ սե­նյակ, մի փոք­րիկ պատշ­գամբ և շա՛տ, շա՛տ հյու­րեր… Երբ մի քիչ էլ մե­ծա­ցա, տե­սա, որ գյու­ղում բո­լոր տներն էլ ի­րար նման են, բա՛րձր-բարձր և ըն­դա­մե­նը եր­կու պստ­լիկ սե­նյակ, նաև շատ ե­րե­խա­ներ…ան­պայ­ման պապ ու տատ…ան­պայ­ման ա­մեն օր՝ Աստ­ծո հյուր… Եվ բո­լո­րի դեմ­քին ժպիտ կար, ծի­ծաղն ա­ռա­տո­րեն հո­սում էր գյու­ղի քար­քա­րոտ փո­ղոց­նե­րով, ա­մեն մի ՙբա­րի լույս՚ Տի­րոջ պարգև էր... Թվում էր` բո­լորն էլ ի­րար նման են, հագ­նում են նույն շորն ու կո­շի­կը, նույնն էր քայլ­ված­քը, խոս­քը, ձայ­նը… ո՞նց ա­սեմ շա՛տ էին լա­վը, շա՛տ էին միա­միտ, շա՛տ էին ի­մաս­տուն։ Հար­սա­նիք­նե­րի, քա­ղա­քի ու, կնե­րեք, թաղ­ման գնա­լու հա­մար էլ հա­տուկ հան­դերձ ու­նեին պա­հած, է­լի ի­րար նման, ոչ մի տար­բե­րու­թյուն։ Այն տպա­վո­րու­թյունն էր, որ մե­կը, հա­տուկ պատ­վե­րով, գյու­ղի տղա­մարդ­կանց ու կա­նանց հա­մար նույն կտո­րից, գյու­ղի պա­հանջ­նե­րին հա­մա­պա­տաս­խան ա­րա­րել էր այդ ա­մե­նը և բա­ժա­նել մարդ­կանց… Ճիշտ է, գույ­նի պա­կաս կար, բայց մար­դիկ հան­գիստ էին, խա­ղաղ, ու­րախ, ա­նընդ­հատ ի­րար չէին ու­սում­նա­սի­րում… Եվ մի շորն էլ ա­մե­նա­քի­չը մի 10-15 տա­րի հագ­նում էին։ Պա­պիս վե­րար­կուն, օ­րի­նակ, քսան տա­րե­կան էր… Իսկ տատս 65 տա­րե­կա­նում շա­րու­նա­կում էր հագ­նել ՙաղ­ջիկ՚ ժա­մա­նակ­նե­րի կո­շիկ­նե­րը…Տխո՞ւր է։ Չէի ա­սի։ Զար­մա­նա­լի՞ է։ Բա­ցար­ձա­կա­պես, ան­հաս­կա­նա­լի՞ է: Ո՛չ բո­լո­րի հա­մար։ Այ­սօր ուղ­ղա­կի դժ­վար է պատ­կե­րաց­նել։ Ինչ­պե՞ս… 

Չգի­տեմ, ճիշտ է, թե՝ սխալ, որ բո­լո­րը հա­վա­սար էին, ի­րար նման, հա­մա­րյա` չտար­բեր­վող։ Նույն սե­ղանն ու թոն­րա­հա­ցը…նույն, կնե­րեք, գե­րեզ­մա­նա­քա­րը…Եվ նույն ե­րե­կո­նե­րը, պար­տա­դիր կի­նո­ցու­ցադ­րում գյու­ղա­կան լի՛­քը-լի­քը ա­կում­բում…Պատ­կե­րաց­նո՞ւմ եք, ա­մեն ա­ռա­վոտ մարդն այդ կի­նո­ժա­պա­վեն­նե­րը տա­նում էր շրջ­կենտ­րոն, շրջ­կենտ­րո­նից բե­րում նո­րե­րը։ Եվ եր­բեք չէր մո­ռա­նում գյու­ղա­մի­ջի ա­մե­նաերևա­ցող պա­տին սոսն­ձել նոր ա­ֆի­շը…Եվ դա տար­վա բո­լոր ե­ղա­նակ­նե­րին, ո՜չ անձրևն էր կա­րո­ղա­նում խան­գա­րել, ո՜չ ձյու­նը… Մարդն ա­նում էր իր գոր­ծը՝ հա­մոզ­ված, որ ա­մե­նա­կարևո­րը գյու­ղում հենց իր այդ գործն է, ա­մե­նա­հան­րա­հայտն էլ՝ ին­քը։ Եվ ա­սեմ, որ չէր սխալ­վում։ Չէր սխալ­վում նաև կոլ­տն­տե­սու­թյան օ­ղին թո­րո­ղը` Ի­սունց Ի­սա­հա­կը, երբ մտա­ծում էր, որ իր գոր­ծից այն կողմ գործ չկա, որ ա­ռանց իր ար­տադ­րած այդ կա­խար­դա­կան ըմ­պե­լի­քի մար­դիկ ի­րար այդ­քան չէին սի­րի և ոչ մի գործ էլ ա­վար­տին չէին հասց­նի։ Չէ, ա­մե­նա­կարևո­րը կոլ­տն­տե­սու­թյան պա­հեստ­նե­րի բազ­մա­փորձ պա­հակն էր` Ա­ռա­քել դա­յին` հրա­ցա­նը միշտ ու­սից կախ։ Մեզ թվում էր` նա չէր քնում, հաց չէր ու­տում, հրա­ցանն էլ եր­բեք ու­սից չէր ի­ջեց­նում, թե­պետ մի քա­նիսն ա­սում էին, որ Ա­ռա­քել դա­յու հրա­ցա­նը սու­տի հրա­ցան է, հա­մա­րյա՝ խա­ղա­լիք, այն էլ ա­ռանց փամ­փուշ­տի, և, ա­մե­նա­կարևո­րը, բո­լորն էլ գի­տեին, որ Ա­ռա­քե­լը մար­դու վրա կրա­կո­ղը չէ…
Ան­տա­ռա­պա­հին մո­ռա­ցա։ Նա էր երևի ա­մե­նա­հե­ղի­նա­կա­վո­րը։ Նա ձի էլ ու­ներ, հրա­ցանն էլ (երկ­փո­ղա­նի էր)։ Ցած­րա­հա­սակ մարդ էր, բայց այդ­պես ձիով, հրա­ցա­նով հս­կա­յի տպա­վո­րու­թյուն էր թող­նում։ Ինչ­պես ա­սում են` դե­մը խաղ չկար։ Մե­կը փոր­ձեր ար­գել­ված տե­ղից մի չոփ բե­րեր տուն, էլ ծառ կտ­րե­լու մա­սին չեմ խո­սում, կտար-կս­պա­ներ՝ ա­ռանց պար­զե­լու դի­մա­ցինն ով է` հա­րա­զատ եղ­բայ­րը, խո­զա­պահ Ան­դոն, թե ին­քը՝ մի ամ­բողջ կոլ­տն­տե­սու­թյան նա­խա­գա­հը։ Տար­բե­րու­թյուն դնո­ղը շուն, շան տղա էր, դա­վա­ճան, գող ու ա­վա­զակ։ Ամ­բողջ գյու­ղը դա գի­տեր, և ան­տառն իր հա­մար խա­ղաղ ու հան­գիստ ապ­րում էր։

Չէ, չեմ ա­սում, որ ա­մեն ինչ լավ էր, որ մար­դիկ հոգ­սի ու ցա­վի մա­սին ո­չինչ չգի­տեին, որ ա­մեն ինչ հեշ­տու­թյամբ էր տր­վում։ Ուղ­ղա­կի յու­րա­քան­չյուրն իր գործն էր ա­նում և լավ էր ա­նում այդ գոր­ծը։ Ա­մեն ինչ հե­տո ե­ղավ, մե­զա­նից ան­կախ, գյու­ղից ան­կախ և հա­սա­րա­կար­գից ան­կախ, ո՜չ պա­հես­տի պա­հակ Ա­ռա­քե­լի ան­փամ­փուշտ հրա­ցա­նը կա­րող էր պաշտ­պա­նել գյու­ղը, ո՜չ էլ ան­տա­ռա­պա­հի երկ­փո­ղա­նին, ո՜չ էլ նույ­նիսկ նա­խա­գա­հի մաու­զե­րը, ո՜չ էլ սո­վե­տի կար­միր գա­ղա­փար­նե­րը… ՆՅՈՒ­ԹԸ սկզ­բում մի քիչ ան­վս­տահ, հե­տո՝ ա­վե­լի ու ա­վե­լի հա­մար­ձակ, ա­ռանց պոչ խա­ղաց­նե­լու մտավ գյուղ… Ա­սել, որ ա­մեն ինչ միան­գա­մից ե­ղավ, ազ­նիվ չէր լի­նի, ա­սել, որ դի­մադ­րու­թյուն ե­ղավ, է­լի ազ­նիվ չէր լի­նի։ Դրան, կար­ծես, նույ­նիսկ սպա­սում էլ էին, հատ­կա­պես` կա­նայք։ Ե­ղա­ծը մի բան չէր, բայց ա­մեն ինչ մի տե­սակ խառն­վեց, քա­րու­քանդ ե­ղավ։ Իսկ երբ հայ­տն­վեց ա­ռա­ջին տար­բեր­վող տու­նը և դրա նո­րաոճ բալ­կո­նում կանգ­նած տար­բեր­վող կի­նը, գյու­ղը խեղ­ճա­ցավ, գյու­ղը մո­ռա­ցավ ու­նե­ցա­ծը, գյու­ղը հնա­զանդ­վեց… Եվ պա­պիս գոր­ծե­րը դժ­վա­րա­ցան, պա­հես­տի պա­հա­կինն էլ, ան­տա­ռա­պա­հի­նը, օ­ղի թո­րող Ի­սունց Ի­սա­հա­կի­նը… Բո­լոր տնե­րը միան­գա­մից փոք­րա­ցան և հա­զիվ էին տե­ղա­վո­րում ամ­բողջ ըն­տա­նի­քը, նեղ­վածք էր, ճն­շող… Դի­մա­նա­լը` հա­մա­րյա անհ­նա­րին էր։ Իսկ իս­կա­կան ի­րա­րան­ցու­մը բնա­կա­վայ­րի քա­րոտ փո­ղոցն ի վեր ցատ­կո­տե­լով բարձ­րա­ցող ա­ռա­ջին ավ­տո­մո­բիլն էր՝ Մոսկ­վի­չը։ Գյու­ղա­մի­ջում նս­տած­ներն ա­ռա­ջի­նը տե­սան գե­ղեց­կու­հուն ու բարձ­րա­ձայն էլ ար­տա­հայտ­վե­ցին, ա­սա­ցին ինչ մտա­ծում էին, ա­սա­ցին՝ վերջ, նոր ժա­մա­նակ­ներ են ե­կել… դի­մադ­րելն էլ ա­նի­մաստ էր։ Ով կհա­մար­ձակ­վեր էդ Մոսկ­վի­չի ա­ռաջն առ­ներ։ Ի­մաս­տը՞։
Եվ ա­ռա­ջի­նը դիր­քե­րը զի­ջե­ցին կա­նայք։ Հենց նրանք տղա­մարդ­կանց հաս­կաց­րին, որ եր­կու սե­նյա­կում հնա­րա­վոր չէ ե­րե­խա դաս­տիա­րա­կել, հյու­րեր ըն­դու­նել, ապ­րել մար­դա­վա­րի, որ մի տեղ գնա­լու հա­մար նոր շոր է հար­կա­վոր, նոր կո­շիկ, որ ձանձ­րա­ցել են մի վե­րար­կուն մի քա­նի տա­րի հագ­նե­լուց, որ հար­կա­վոր է մի քա­նի կո­պեկ ետ գցել ու մի Մոսկ­վիչ էլ ի­րենց դռա­նը կանգ­նեց­նել, վեր­ջա­պես` ի­րենք ու­մի՞ց են պա­կաս… Եվ գյուղն ի վեր սկ­սե­ցին բարձ­րա­նալ սառ­նա­րան­ներ, լվաց­քի մե­քե­նա­ներ, նոր պա­հա­րան­ներ ու բազ­մոց­ներ, մահ­ճա­կալ­ներ ու բազ­կա­թոռ­ներ, նաև` տար­բեր գույ­նի Մոսկ­վիչ­ներ… Եվ պարզ­վեց, որ ա­վե­լի լավ սառ­նա­րան էլ կա, ա­վե­լի լավ կա­հույք, ա­վե­լի լավ ավ­տո­մո­բիլ…

Ճիշտ է, մար­դիկ դեռ շա­րու­նա­կում էին գյու­ղա­կան կլու­բում ե­րե­կո­յան ժա­մե­րին հա­ճույք ստա­նալ նո­րա­նոր շար­ժան­կար­նե­րից, բայց բո­լորն էլ խոս­տո­վա­նում էին, որ էլ ա­ռաջ­վա ջեր­մու­թյու­նը չկա, որ ինչ-որ բան պա­կա­սել է։
Ոչ հե­ռու ան­ցյա­լի, ե­րա­նե­լի ժա­մա­նակ­նե­րի հետ կա­պող վեր­ջին բա­րակ թե­լե­րը, սա­կայն, կտ­րեց գյու­ղի ա­մե­նա­կենտ­րո­նում օ­րե­ցօր հա­սակ առ­նող ե­րեք­հար­կա­նին։ Դա ան­հա­վա­տա­լի էր, դա, ե­թե կու­զեք, ան­նե­րե­լի հան­դգ­նու­թյուն էր, վի­րա­վո­րանք ամ­բողջ գյու­ղի հա­մար։ Ո՞վ է տե­սել գյու­ղում ե­ռա­հարկ տուն, մեծ, յոթ-ութ սե­նյակ, լո­գա­րան՝ տան ներ­սում… Չէ, դա լի­նե­լու բան չէր։ Եվ ինչ­քան տու­նը բարձ­րա­նում էր, այն­քան մե­ծա­նում էր լար­վա­ծու­թյու­նը, կա­նայք էլ պար­տա­դիր ա­նի­ծում էին բախտ բա­ժա­նո­ղին, ի­րենց ա­մու­սին­նե­րին հա­մա­րում ան­բան ու հե­տամ­նաց, աշ­խարհն` ա­նար­դար, կյան­քը՝ ձանձ­րա­լի։ Իսկ երբ այդ տանն ապ­րող­ներն սկ­սե­ցին բա­ցա­կա­յել գյու­ղա­կան կլու­բից, և կլու­բում էլ ա­սա­ցին, որ նրանք ի­րենց տա­նը մեծ տե­լի­վիզ­րով նա­յում են ի­րենց ցան­կա­ցած ֆիլ­մը, գյուղն, իս­կա­պես, ի­րա­րով ան­ցավ, խռո­վեց։ Ինչ­պե՞ս։ Ին­չո՞ւ։ Որ­տե­ղի՞ց: Հար­ցե­րը մտան ա­մեն մի տուն ու ա­վե­րե­ցին ե­ղած-չե­ղա­ծը։ Հի­մա ար­դեն պր­ծում չկա։ Հի­մա այդ ՆՅՈՒԹՆ ա­մե­նուր ամ­բող­ջու­թյամբ հաս­տա­տել է իր իշ­խա­նու­թյու­նը, ա­նում է ինչ ու­զում է և ինչ­պես ու­զում է։ Նրա հյու­սած խիտ ու գայ­թակ­ղիչ ոս­տայ­նից դուրս ըն­դա­մե­նը մի քա­նի հո­գի են։ Դա հա­մա­րյա վե­րած­վել է հա­մա­մարդ­կա­յին ա­ղե­տի։ Ու­զում եմ ա­սել` պա­հես­տի պա­հակ Ա­ռա­քե­լը տես­ներ, աչ­քե­րին չէր հա­վա­տա և կթռց­ներ խել­քը։ Թվում է, ա­մեն ինչ էլ ու­նենք, բայց ինչ-որ բան միշտ չի հե­րի­քում, ինչ-որ բան պա­կաս է, ա­նընդ­հատ դժ­գո­հում ենք, ցան­կա­նում ա­վե­լին, նո­րը, ա­վե­լի գե­ղե­ցի­կը, ա­վե­լի շքե­ղը՝ մո­ռա­նա­լով ան­ցյա­լը, մեր ապ­րա­ծը, մեր ու­նե­ցա­ծը…
Չէ, ես ա­նընդ­հատ ետ նա­յե­լու ո՜չ ցան­կու­թյուն ու­նեմ, ո՜չ էլ՝ մտադ­րու­թյուն, ես ներ­կա­յի դաշ­նա­կիցն եմ։ Իմ բանն ու գոր­ծը ներ­կա­յի հետ է։ Եվ ու­շա­նա­լու ի­րա­վունք ոչ մեկն ինձ չի տվել։ Բայց, ինչ­քան մտա­ծում եմ, մի ավ­տո­մո­բի­լը, լավ՝ եր­կու­սը, մի տու­նը, լավ՝ եր­կու­սը, մի խա­նու­թը, մի քա­նի կովն ու ոչ­խա­րը, այ­գին ու դաշ­տը լիու­լի հե­րիք են կար­գին, մար­դա­վա­րի ապ­րե­լու հա­մար։ Ա­սեք, որ է­լի սխալ­վում եմ, որ կյան­քից ո­չինչ չեմ հաս­կա­նում, որ խեղճ ու կրա­կի մեկն եմ, որ ես իմ այս մտա­ծո­ղու­թյամբ կզրկ­վեմ հզոր­նե­րի կող­քին կանգ­նե­լու, մե­ծե­րի հետ նս­տել-վեր­կե­նա­լու ե­զա­կի ի­րա­վուն­քից… Ա­սեք, ե­թե, իս­կա­պես, այդ­պես է։ Չեք ա­սի, ո­րով­հետև ինձ հետ, ե­թե ոչ հա­րյուր տո­կո­սով, գո­նե մի յո­թա­նա­սուն-ութ­սուն տո­կո­սով հա­մա­ձայն եք։
Բա­րե­կամ ու­նեմ, գի­տեք ինչ է ա­սում, ա­սում էր` ե­րա­նի այն օ­րե­րին, երբ եր­կու­սե­նյա­կա­նո­ցը բո­լո­րիս հան­գիստ տե­ղա­վո­րում էր, երբ մի վե­րար­կուն ամ­բողջ կյան­քի հա­մար էր, երբ… եր­կիրն այս­քան կոնկ­րետ չէր, երբ…
Հի­մա է, որ մենք մեր երկ­րում ան­գամ չենք տե­ղա­վոր­վում, և եր­ջան­կու­թյուն կոչ­վածն էլ մե­զա­նից ա­նընդ­հատ հե­ռա­նում է…

 

 

 

Կայք էջից օգտվելու դեպքում ակտիվ հղումը պարտադիրէ © ARTSAKH TERT. Հեղինակային իրավունքները պաշտպանված են.