[ARM]     [RUS]     [ENG]

ԱՆ­ՍՈ­ՎՈՐ Ա­ՄԱ­ՆՈՐ

ԱՆԻ ՄԱՆԳԱՍԱՐՅԱՆ

Դժ­վա՞ր է այ­սօր։ Ի­հար­կե, դժ­վար է։ Միշտ էլ դժ­վար է ե­ղել տո­նա­ծառ զար­դա­րե­լը, նվեր­ներ հայ­թայ­թելն ու ցա­վը հաղ­թա­հա­րե­լը։ Այն ժա­մա­նակ էլ Ար­ցա­խը հյուծ­վում էր, օ­րե­ցօր պա­կա­սում էին ժպ­տա­ցող դեմ­քե­րը։ Մար­դիկ ար­ցուն­քի մի­ջից փոր­ձում էին ժպիտ պարգևել ե­րե­խա­նե­րին՝ Ա­զա­տա­մար­տի սերն­դին։ Եվ, կար­ծես, հա­ջող­վում էր։ Վկա­յում են ՙԱ­զատ Ար­ցախ՚-ի զրու­ցա­կից­նե­րը։

ԱՆՆԱ ԱՅՎԱԶՅԱՆ

Պա­հես­տա­զո­րի սպա, Մես­րոպ Մաշ­տոց հա­մալ­սա­րա­նի ազ­գա­յին դաս­տիա­րա­կու­թյան գծով ղե­կա­վար

Շարժ­ման ա­ռա­ջին Նոր տա­րին էինք դի­մա­վո­րում։ Ստե­փա­նա­կեր­տում ՙԱ­մա­րաս՚ բա­րե­գոր­ծա­կան միու­թյուն էինք ստեղ­ծել։ Հա­վաք­վել էինք ո­րո­շե­լու ինչ­պես ու­րա­խաց­նել մեր փոք­րիկ­նե­րին։ Ման­կա­պար­տե­զում պետք է հան­դես կազ­մա­կեր­պեինք և զար­դա­րեինք շատ-շատ եղևնի­ներ։ Եվ ա­մե­նա­կարևո­րը՝ հե­ռու-հե­ռու­նե­րից ժա­մա­նած Ձմեռ պա­պը պետք է ե­րե­խա­նե­րին բա­ժա­ներ եր­կար սպա­սած մա­ն­դա­րի­նը։ Ցան­կու­թյու­նը՝ մեծ, հնա­րա­վո­րու­թյու­նը՝ սեղմ. ի՞նչ ա­նել, ինչ­պե՞ս ելք գտ­նել։ Գրա­սե­նյա­կում մտո­րում էինք բո­լորս։ Մեզ հետ էին նաև Բեր­դա­ձո­րը պաշտ­պա­նող տղա­նե­րը, բո­լո­րին հայտ­նի Անդ­րա­նի­կի գլ­խա­վո­րու­թյամբ։
-Եղևնի­նե­րը ես կբե­րեմ Բեր­դա­ձո­րի ան­տառ­նե­րից,-հա­մար­ձակ ա­ռա­ջար­կը Ան­դո­յինն էր։
Բեր­դա­ձո­րից Ստե­փա­նա­կերտ հաս­նելն այն տա­րի­նե­րին խաղ ու պար չէր։ Ա­նի­րա­կան ցան­կու­թյուն էր թվում։ Եվ մենք նկու­ղից հա­նե­ցինք հին ու կոտր­ված ար­հես­տա­կան տո­նա­ծառն ու վե­րա­նո­րո­գե­ցինք։ Բամ­բա­կե փա­թիլ­նե­րով ու ձեռ­քի տակ ե­ղած փայ­լե­րով զար­դա­րե­ցինք։ Հե­տո սկ­սե­ցինք հա­վա­քել չիր ու չա­միչ, պն­դուկ ու ըն­կույզ։ Ո­րո­շե­ցինք ման­դա­րինն էլ փո­խա­րի­նել խն­ձո­րով։ Ձմեռ պա­պի­կի պար­կը պատ­րաստ է։ Ըստ սցե­նա­րի՝ Ձմեռ պա­պը ֆի­դա­յի էր։ Պատ­րոն­դա­շը կա­պած գա­լիս է Ար­ցա­խի հե­ռու սա­րե­րից։ Եվ այդ դերն էլ ստանձ­նեց Ստե­փա­նա­կեր­տի մայր թատ­րո­նի դե­րա­սան Վլա­դիկ Մի­քա­յե­լյա­նը։ Հաշ­ված օ­րեր էին մնա­ցել Ա­մա­նո­րին։ 1989թ. դեկ­տեմ­բե­րի 29- ն էր։ Վաղ ա­ռա­վո­տյան, ման­կա­պար­տե­զի շե­մին մի կույտ եղևնի ու ման­դա­րի­նով լի արկ­ղեր էին շար­ված։
-Կես­գի­շե­րին ֆի­դա­յի տղա­ներ են բե­րել։ Նրան­ցից մե­կը վի­րա­վոր էր,-ա­սաց պա­հա­կը։
-Ան­դոն է,- կռա­հե­ցի ու շտա­պե­ցի հի­վան­դա­նոց։ Տե­ղե­կաց­րին, որ նրա վեր­քը թեթև էր, վի­րա­կա­պել են« ու տուն է գնա­ցել։
Ֆի­դա­յի տղա­նե­րին հան­դի­պե­ցի Ա­մա­րա­սի գրա­սե­նյա­կում։ Ար­ցունք­ներս չէի կա­րո­ղա­նում զս­պել։ Կես գի­շե­րին պինդ կա­պուկ­ներ էին ա­րել, արկ­ղերն էլ դրել ձիե­րի վրա ու ան­տառ­նե­րով տեղ հասց­րել։
-Եղևնի­նե­րը Բեր­դա­ձո­րի ան­տառ­նե­րից են, իսկ ման­դա­րի՞­նը,-հարց­նում եմ։
- Դե... Լա­չի­նի խա­նութ­նե­րից, - խու­սա­փուկ պա­տաս­խա­նում է Անդ­րա­նի­կը։
Ֆի­դա­յի տղա­ներն ի­րենց կյան­քը վտան­գի էին են­թար­կել ե­րե­խա­նե­րին ու­րա­խաց­նե­լու հա­մար։ Ես մտա­ծում էի՝ այս­պի­սի տղա­ներ ու­նե­ցող ազ­գը կմեռ­նի՞։ Ձմեռ պապ ու­նե­ցող ազ­գը կմեռ­նի՞...։
Տա­րի­ներ են ան­ցել։ Մի քա­նի օ­րից նոր տա­րի է։ Խա­նութ­նե­րը լիքն են ման­դա­րի­նով, տո­նա­ծա­ռով, եր­գող ու պա­րող Ձմեռ պա­պիկ­նե­րով։ Ա­մեն ինչ կա, բա­ցի...։ Մեր ե­րե­խա­նե­րին պար­տա­վոր ենք ու­րա­խաց­նել։

ՍՈՒՍԱՆՆԱ ԱՎՇԱՐՅԱՆ

Ստե­փա­նա­կեր­տի հ.5 /Ման­կու­թյան մո­լո­րակ/ ման­կա­պար­տե­զի տնօ­րեն, ՄՄՀ պատ­մու­թյան ամ­բիո­նի դա­սա­խոս

Ար­ցա­խյան ա­զա­տա­մար­տի տա­րի­ներն էին։ Ար­ցա­խը շր­ջա­փակ­ված էր։ Ստե­փա­նա­կեր­տը ռմ­բա­կոծ­վում էր։ Դեկ­տեմ­բե­րի 12-ին ծն­վեց չոր­րորդ զա­վակս։ Ժա­մեր անց տե­ղա­փոխ­վե­ցի մեր տան նկու­ղը։ Ա­ռա­ջին ձյու­նը փոք­րիկ­նե­րիս ա­վե­տեց Ձմեռ պա­պի­կի գա­լուս­տը։ Տո­նա­ծա­ռը զար­դա­րե­ցինք։ Դեկ­տեմ­բե­րի 31-ն էր, 1991թ. նա­խօ­րյա­կը։
-Քույ­րիկ, մհենգ վեր լու­սա­նա, Ձմեռ պա­պի­կը մզե­տի պա­դար­կա­յա՞ պի­րե­լու,-շշու­կով հարց­րեց ա­վագ որ­դիս։
Կես­գի­շե­րին բա­ցե­ցի օ­ժի­տիս ճամպ­րուկ­նե­րը, որ­տեղ պահ­ված էր մայ­րի­կիս նվի­րած կտո­րե­ղե­նը։ Տար­բեր գույ­նե­րով ե­րեք պարկ կա­րե­ցի։ Տար­բե­րե­լու հա­մար պար­կե­րի վրա բալ, խն­ձոր ու տանձ նկա­րե­ցի։ Ա­մե­նադժ­վարն առջևում էր։ Պի­տի պար­կե­րը լց­նեի ու­նե­ցած-չու­նե­ցա­ծով։ Վա­ղուց փայ­փա­յած բնա­կան քա­րե­րով ու­լունք­ներս զար­դա­տու­փից հա­նե­ցի ու վզ­նոց­ներ հա­վա­քե­ցի աղ­ջիկ­նե­րիս հա­մար։ Հեր­թը Գա­գի­կինս էր։ Կտ­րե­ցի զգես­տիս փայ­լող հատ­վա­ծը, նա­պաս­տակ կա­րե­ցի ու մեջն էլ բամ­բակ լց­րե­ցի։ ՙԱ­մա­րաս՚ բա­րե­գոր­ծա­կան ըն­կե­րու­թյան նվի­րած ման­դա­րին­նե­րը, ըն­կույզն ու չիր-չա­միչն էլ տե­ղա­վո­րե­ցի պար­կե­րի մեջ ու դրե­ցի տո­նա­ծա­ռի տակ։ Փայ­լող շղ­թա­նե­րով էլ զար­դա­րե­ցի նո­րա­ծին Հա­րու­թիս ման­կա­սայ­լա­կը։ Ա­մեն ինչ պատ­րաստ էր։ Ար­դեն լս­վում էր աք­լո­րի կան­չը։ Թե ի՞ նչ կբե­րեր նոր օ­րը, ա­նո­րոշ էր, ինչ­պես հի­մա…
Խոր­հուրդ չեմ տա­լիս, ուղ­ղա­կի խնդ­րում եմ՝ ե­կեք չխ­լենք մեր մա­նուկ­նե­րի Ա­մա­նո­րյա հե­քիա­թը։

Մայրաքաղաքի փողոցներում եղևնիներն արդեն պեծին-պեծին են տալիս, իսկ մթնշաղին նաև լույսեր են վառվում։ Գունավոր լույսեր։ Ստեփանակերտի Վերածննդի հրապարակում, ինչպես 2021-ի նախաշեմին, այնպես էլ 2022-ին՝ մեզ չի ողջունում մեծ-մեծ խաղալիքներով, բարձրահասակ ու շքեղ Տոնածառը։ Չկա նախատոնական եռուզեռ։ Հեռացել է այն խինդ-ուրախությունը, որ համակում էր բոլորիս։ Հերթական անսովոր Ամանորին մեզ տրամադրություն հաղորդողն ու սթափեցնողը կրկին մեր մանուկներն են։ Արցախի Հանրապետության ամենաուժեղ Սերունդը։