[ARM]     [RUS]     [ENG]

ԻՄ ԾԻ­ԾԱ­ՂԻ ԽՈՐ­ՔՈՒՄ ՈՒ­ՐԻՇ ԾԱԼ­ՔԵՐ ԿԱՆ

Ա­նի ՄԱՆ­ԳԱ­ՍԱ­ՐՅԱՆ

 ՙՃե­պըն­թաց՚-ի ու­ղե­կի­ցը ար­ձա­կա­գիր, թարգ­մա­նիչ Լևոն Ա­դյանն է

(ինք­նա­բա­ցա­հայտ­ման ճա­նա­պար­հով)

Ե­կա, ո­րով­հետև այդ­պես էր կամքն Ա­րար­չի... Կյան­քում մեզ­նից յու­րա­քան­չյու­րի մեջ եր­կու ա­րե­գակ կա` մե­կը եր­կն­քում է, մյու­սը՝ մեր հո­գում, և կարևորն այն չէ, թե քա­նի տա­րե­կան ես՝ դա քո սի­րե­լու, ե­րա­զե­լու, ու­րա­խա­նա­լու տա­րիքն է։ Արևը քո սր­տում՝ ապ­րիր, վա­յե­լիր, գնա ըն­դա­ռաջ քո վա­յելք­նե­րին։ Ե­թե սի­րում ես, ի՞նչ կարևոր են գույ­նը աչ­քե­րի, տա­րի­քը ան­գամ, սերն է կարևոր, ա­րար­չա­կան այդ վա­յել­քը վսեմ, պահ­պա­նի՜ր դու այն աչ­քի լույ­սի պես, որ կյանքդ անց­նի շեն­շող բերկ­րան­քով։ Երբ մար­դու սր­տում մեռ­նում է սե­րը՝ նա ար­դեն ծեր է. չէ՞ որ կյանքն ինք­նին սեր է։

Հո­րի­զո­նից այն կողմ կա եր­ջա­նիկ մի աշ­խարհ, որ ման­կուց դյու­թում, գե­րում է մեր ա­նա­ղարտ հո­գին և մեզ թվում է՝ մենք ան­պայ­ման կհաս­նենք այդ եր­ջան­կու­թյա­նը։ Եր­ջան­կու­թյունն այդ, սա­կայն, ինչ­պես կա­պույտ հո­րի­զոն՝ հե­ռա­նում է մե­զա­նից, ու մենք եր­բեք չենք հաս­նում նրան, ո­րով­հետև դեռ չի ծն­վել այն հրե­ղեն ձին, որ իր մեջ­քին մեզ կհասց­նի մեր ման­կութ օ­րե­րի ե­րա­նա­լից եր­ջան­կու­թյա­նը։

Երևա­կա­յու­թյու­նը կա­րող է հո­վի թևին ա­ռած տա­նել Ար­ցախ, ուր մեղմ հով կա շնկշն­կան, կա­կա­չա­զարդ հանդ ու սար, ջինջ գե­տակ­ներ քչք­չան, ան­տառ­նե­րը թա­վա­խիտ ի­րենց բույրն են ամբ­րո­սում, լորն է կան­չում քաղց­րա­լուր դեղ­նա­գու­նած ար­տե­րում, ուր կարմ­րա­վոտ կա­քավ­նե­րի լույս կաղկ­ղան կո­հակ­վում է օր­վա շո­գի ու տա­պի մեջ, ար­տույտ­նե­րը մոտ ար­տե­րում ար­տո­րում են թախ­ծա­գո­րով, խո­տը կո­խած հին կա­լե­րում շնկշն­կում է հո­վը մեղ­միվ՝ ետ բե­րե­լով ձայ­ներն ան­դարձ մեր մայ­րե­րի, որ էլ չկան, անց են կա­ցել այս աշ­խար­հից ան­վե­րա­դարձ…

Ա­մե­նա­կարևոր ար­ժա­նի­քը մար­դու կյանքն է՝ տր­ված ի վե­րուստ։ Մարդ ծե­րա­նում է ոչ այն­քան տա­րի­նե­րից, որ­քան հո­գու ծե­րու­թյու­նից ու նաև այն մտ­քից, որ իր ժա­մա­նակն ան­վե­րա­դարձ ան­ցել է ար­դեն, մնում է ապ­րել կյան­քի վեր­ջին մնա­ցոր­դը ու, հար­կավ, այն չէ կարևոր, որ շատ ես ապ­րել, թե քիչ, կարևո­րը ճիշտ ապ­րելն է։

Հո­գու ճի­չը զա­վակ­նե­րի կո­րուստն է, դրա­նից մեծ ցավ գո­յու­թյուն չու­նի երևի։ Տա­րի­նե­րի հետ այդ ա­նա­գո­րույն կորս­տի ցա­վը կե­ղե­քում է մար­դու հո­գին ու չի մեղ­մա­նում, չի մեղ­մա­նում բնավ։ Նրանք ա­սես խռով՝ հե­ռա­ցել են այս աշ­խա­րից՝ սին ու ու­նայն, իսկ դու նրանց դառ­նակս­կիծ ո­րո­նում ես և մի առ մի թվում է, թե զա­վակ­ներդ կան­չում են քեզ կա­րո­տա­կեզ, ու դու դյութ­ված նրանց ձե­նով՝ խար­խա­փում ես գի­շեր­վա մեջ խա­վարչ­տին...

Մար­դու նե­րու­ժը բուռն զգա­ցումն է ան­ցած օ­րե­րի, ջա­հե­լու­թյան, քան­զի ջա­հել ժա­մա­նակ մենք ե­րա­զում ենք աշ­խար­հը փո­խել, հա­սուն տա­րի­քում՝ զուտ ինք­ներս մեզ։ Ոչ ոք չի զգում, թե ինչ­պես է անց­նում ջա­հե­լու­թյու­նը, սա­կայն ա­մեն ոք զգում է, երբ ար­դեն այն ան­ցել է, և սկ­սում է ապ­րել հու­շե­րով, ո­րով­հետև մեր ան­ցած կյան­քից մենք ո­չինչ չենք վերց­նում այդ հու­շե­րից բա­ցի։

Միայ­նու­թյան մեջ կա­րող ես ապ­րել, սա­կայն դա ապ­րել չէ, այլ պար­զա­պես գո­յատևել, եր­բեմն լավ է մե­նակ լի­նել, քան մարդ­կանց հետ, բայց մե­նակ։ Այ­նուա­մե­նայ­նիվ, միայ­նու­թյունն ա­հա­վոր է, բայց ա­ռա­վել ա­հա­վո­րը՝ այ­րող մտ­քերն են միայ­նու­թյան մեջ։ Մար­դը, ա­ռանձ­նա­պես մե­ծա­հա­սակ մար­դը, ա­մեն գի­շեր պառ­կում է քնե­լու՝ ա­ռանց որևէ ե­րաշ­խի­քի, որ հա­ջորդ օրն ա­ռա­վո­տյան արթ­նա­նա­լու է, սա­կայն ա­մեն դեպ­քում նա նո­րից ու նո­րից լա­րում է զար­թու­ցի­չը? Դա հենց հույսն է որ կա: Մարդ­կու­թյան ողջ ի­մաս­տու­թյու­նը պար­փակ­ված է եր­կու բա­ռի մեջ՝ սպա­սել և հու­սալ։

Հաղ­թե­լով վա­խին՝ նվա­ճում ենք ա­զա­տու­թյուն, ա­սել է թե՝ հաղ­թում ենք մա­հին, չնա­յած գի­տենք, որ մարդ մի օր ծն­վում, մի օր էլ պի­տի մեռ­նի՝ վա­խե­նում ես մեռ­նե­լուց, թե` չէ՝ մեկ է, նա գա­լու է: Ու­րեմն պետք է ապ­րե­լու ժա­մա­նա­կի մա­սին մտա­ծել, այլ ոչ` մեռ­նե­լու, ո­րով­հետև ինչ­պես որ հավ­քը ե­թե­րում՝ մարդ ծն­վում է այս մեծ աշ­խար­հում ա­զատ, եր­ջա­նիկ ապ­րե­լու հա­մար։

Իմ ծի­ծա­ղի խոր­քում ու­րիշ ծալ­քեր կան։ Դուք մար­դու ներ­սը նա­յե­ցեք մի պահ, ողջ գի­շեր աչ­քին քուն չե­կած մար­դը լոկ կհաս­կա­նա, թե ինչ եր­կար է տևում գի­շե­րը, ինչ­պես որ փայ­լուն, լավ օր­վա գի­նը չի հաս­կա­նա նա, ով չգի­տի տա­ռա­պանքն ինչ է։ Այդ­պես է ան­շուշտ. վա­տը չտե­սա­ծը՝ լա­վը չի հաս­կա­նա: Ինչ­պես որ կուշ­տը՝ սո­ված դր­կի­ցին։ Ի­լյա Սել­վինս­կին տես ինչ է ա­սում՝ ե­թե որևէ տեղ մի մարդ է մեռ­նում, ինձ թվում է, թե ես եմ մե­ղա­վոր։ Ի­մաս­տուն մար­դու ի­մաս­տուն խոսք է։ Այդ­պես է. մեծ տա­ռա­պան­քը տա­նում են լռին, քան­զի ու­րի­շը ժպիտն է տես­նում, քո հո­գու ցա­վը ոչ ոք չի տես­նում։

Խղ­ճի դու­ռը՝ դուռն է Աստ­ծու, ու­րեմն Աստ­ծուն բարձ­րում չէ՝ քո մեջ ո­րո­նիր, թե որ չգ­տար՝ զուր ես ո­րո­նում։ Արևին նա­յիր ու տես արևն ինչ­պես է դան­դաղ գնում մա­րե­լու՝ լույսն իր բաշ­խե­լով, վար­դը թա­ռա­մում՝ բուր­մունքն իր տա­լով, խուն­կը այր­վում է՝ շուր­ջը սփ­ռե­լով հոտն իր բու­րա­վետ… Թե որ պա­տա­հի՝ ըն­կել ես հան­կարծ՝ տուր ձեռքդ, ե­լիր, որ մեկ ու­րի­շին էլ դու ձեռքդ մեկ­նես՝ ել­նե­լու տե­ղից։ Ծա­գել է լույ­սը՝ արևի ցոլ­քով, զարթ­նել ես քնից՝ ողջ ու ա­ռողջ ես, մեր­ձա­վոր­ներդ ողջ ու ա­ռողջ են, փառք տուր Ա­րար­չին նոր օր­վա հա­մար, ժպ­տա արևին, չէ՞ որ արևը ծա­գել է հար­կավ, որ զվարթ հո­գով ժպ­տաս դու նրան։

Պետք է ի­մա­նալ, որ ինչ էլ ա­նես՝ օ­տար ա­փե­րում ան­կոչ հյուր ես դու, հայ­րե­նի հո­ղում սար­քիր քո տունն ու քո ե­կե­ղե­ցին։ Ու­րիշ ոչ մի տեղ՝ մարդն իր տա­նը սոսկ կա­րող է զգալ ի­րեն եր­ջա­նիկ։ Կյան­քը շատ է կարճ, ժա­մա­նակն անց­նում՝ ա­նունն է մնում, պետք է աշ­խա­տել լավ ա­նուն թող­նել մարդ­կանց սր­տե­րում, որ­պես­զի հե­տո ոչ թե ու­րի­շի, ինքդ քեզ ա­սես՝ ի­զուր չապ­րե­ցի ես այս աշ­խար­հում։