[ARM]     [RUS]     [ENG]

ԶԻՆ­ՎՈ­ՐՅԱ­ԼԻ ՍՐ­ՏՈՎ ԲԱ­ՆԱՍ­ՏԵՂ­ԾՈՒ­ՀԻՆ

 

Հուն­վա­րի 26-ին բո­լո­րում է մեր գոր­ծըն­կեր Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱ­ՆԻ ծնն­դյան 60-ա­մյա­կը։ Անձ­նա­վո­րու­թյուն, ով ճիշտ մտա­վո­րա­կա­նի իր կեց­վածքն ու­նի, և ո­րից նա կյան­քի ոչ մի ի­րա­վի­ճա­կում մեկ քայլ ան­գամ չի նա­հան­ջել։ Բա­նաս­տեղ­ծու­հի, լրագ­րող, ով իր ազ­գի հա­մար ճա­կա­տագ­րա­կան օ­րե­րի՝ ան­կու­մի ու խո­յա­ցու­մի զգա­յուն հետևողն է ու մաս­նա­կի­ցը՝ ոչ հե­ռու ան­ցյա­լում ու նաև մեր օ­րե­րում։

Ծն­վել է 1961թ.՝ Աս­կե­րա­նի շր­ջա­նի Խա­նա­ծախ գյու­ղում։ 1986թ. ա­վար­տել է Ստե­փա­նա­կեր­տի ման­կա­վար­ժա­կան ինս­տի­տու­տը։ Դեռևս 1974 թվա­կա­նից բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րով ու հոդ­ված­նե­րով տպագր­վել է պար­բե­րա­կան մա­մու­լում, հան­դես­նե­րում։ Աշ­խա­տել է ՙԳա­րուն՚ ամ­սագ­րում (1987-1990թթ.), ՙՄու­նե­տիկ՚ թեր­թում՝ որ­պես Ար­ցա­խի թղ­թա­կից (1990-1992թթ.)։ 1994-1997թթ. աշ­խա­տան­քի է ան­ցել ՙԼՂ Հան­րա­պե­տու­թյուն՚ (ներ­կա­յիս ՙԱ­զատ Ար­ցախ՚) թեր­թում՝ որ­պես լրագ­րող-մեկ­նա­բան։ 1997-ից աշ­խա­տել է ԱՀ Պաշտ­պա­նու­թյան բա­նա­կի ՙՄար­տիկ՚ պաշ­տո­նա­թեր­թում՝ որ­պես գլ­խա­վոր խմ­բագ­րի տե­ղա­կալ, այ­նու­հետև՝ գլ­խա­վոր խմ­բագ­րի պաշ­տո­նա­կա­տար, ա­վագ խմ­բա­գիր։ ՊԲ-ից զո­րացր­վել է 2011թ.-ին՝ մա­յո­րի զին­վո­րա­կան կո­չու­մով։
ԱՀ ՙՄայ­րու­թյուն՚ ՀԿ հա­մա­նա­խա­գահ է։ 2011 թվա­կա­նից առ այ­սօր ՙԱ­զատ Ար­ցախ՚ թեր­թի է­կո­նո­մի­կա­յի բաժ­նի խմ­բա­գիր է։
Ս. Մար­գա­րյա­նը հե­ղի­նակ է մեկ տաս­նյա­կից ա­վե­լի բանս­տեղ­ծա­կան ու փաս­տա­վա­վե­րագ­րա­կան գր­քե­րի, մի շարք եր­գե­րի տեքս­տե­րի և հե­ռուս­տա­ֆիլ­մե­րի։ Ար­ժա­նա­ցել է Ե­ղի­շեի ան­վան պե­տա­կան և ՌԴ ՙԿով­կասն իմ տունն է՚ (2003-2008թթ.) մր­ցա­նակ­նե­րի։ Պարգևատր­վել է ՙՄար­տա­կան ծա­ռա­յու­թյուն՚, ՙԱն­բա­սիր ծա­ռա­յու­թյան հա­մար՚ (1-ին և 2-րդ աս­տի­ճան­ներ) և մոտ եր­կու տաս­նյա­կից ա­վե­լի այլ մե­դալ­նե­րով։
Աշ­խա­տա­վայ­րում աշ­խա­տա­սեր, ազ­նիվ, գոր­ծին նվիր­ված։ Չա­փա­զանց բա­րի, ըն­կե­րա­սեր ու մար­դա­մոտ, կա­րի­քա­վո­րին միշտ հա­րե­հաս. այս­պի­սին է նա՝ մեր սի­րե­լի գոր­ծըն­կե­րու­հի Սիր­վարդ Մար­գա­րյա­նը։ Ինչ­պես ինքն է ա­սում՝՝ ա­րար­ման մեջ է իր եր­ջան­կու­թյու­նը։
Ա­ռող­ջու­թյուն, ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան անս­պառ ե­ռանդ ու լա­վա­տե­սու­թյուն մաղ­թենք նրան՝ հա­մոզ­ված, որ Սիր­վար­դի հա­մար 60-ն ըն­դա­մե­նը թվա­բա­նու­թյուն է և ոչ տա­րիք։ Տա­րի­քի հա­մար նա դեռ ճա­նա­պարհ ու­նի անց­նե­լու։

ՙԱԱ՚

 

Դեռևս ու­սա­նո­ղու­հի` Սիր­վարդ Մար­գա­րյա­նը խո­սում էր պոե­զիա­յի լեզ­վով։ Բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­ներ էր գրում, սա­կայն չէր հա­մար­ձակ­վում բարձ­րա­ձայ­նել իր եր­գե­րի ծնն­դի մա­սին։ Եվ ա­հա, ե­թե չեմ սխալ­վում, 1983-ին էր, որ­պես դա­սա­խոս, ան­ձամբ խնդ­րե­ցի, որ կար­դա հենց իր հա­վա­նած բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րից մի քա­նի­սը։ Եվ կար­դաց։ Ու­րա­խու­թյամբ և, ըստ էու­թյան, ոգևո­րե­ցի նրան, ա­սե­լով. ՙՇա­րու­նա­կիր, դու բա­րուր­վել ես պոե­զիա­յի լու­սա­շո­ղե­րով՚։ Չէի սխալ­վել։
1986-ին Սիր­վարդն ա­վար­տեց Ար­ցա­խի պե­տա­կան հա­մալ­սա­րա­նի բա­նա­սի­րա­կան ֆա­կուլ­տետն ու կյանք մտավ ՝ եր­գը շուր­թին, ստեղ­ծա­գոր­ծե­լու ծա­րա­վով։ Ճա­նա­պար­հի ընտ­րու­թյու­նը ճիշտ էր ու բախ­տո­րոշ, այն ա­ռու­մով, որ ա­րա­րե­լու նրա ձգ­տու­մը զար­դար­վում էր խոս­քի սե­փա­կան փն­ջով։
Կյան­քում լի­նում են նաև ա­ռեղծ­վա­ծա­յին երևույթ­ներ, ա­վե­լի շուտ` անս­պա­սե­լի դիպ­ված­ներ։ Կոնկ­րետ այս դեպ­քում խոս­քը վե­րա­բե­րում է Սիր­վար­դին։ Այդ քնք­շա­սիրտ ու նուրբ ար­ցա­խու­հին աշ­խա­տան­քի ան­ցավ Ար­ցա­խի ՊԲ ՙՄար­տիկ՚ պաշ­տո­նա­թեր­թում։ Ա­սել է թե՝ Սիր­վար­դը դար­ձավ զին­վո­րյալ սպա և 1997-2011 թվա­կան­նե­րին ի­րեն դրսևո­րեց որ­պես հայ­րե­նի­քի պաշտ­պան-գրող՝ բա­ռի ա­մե­նա­լայն ի­մաս­տով։ Այդ տա­րի­նե­րին ամ­բող­ջու­թյամբ դրսևոր­վե­ցին Սիր­վարդ Մար­գա­րյա­նի աստ­վա­ծան­վեր կա­րո­ղու­թյուն­նե­րը որ­պես լրագ­րող ու բա­նաս­տեղ­ծու­հի, հրա­պա­րա­կա­խոս ու հրա­տա­րակ­չա­կան հմուտ գոր­ծիչ։
1988-ին Երևա­նում հրա­տա­րակ­վեց նրա ՙՂա­րա­բաղ՚ բա­նաս­տեղ­ծու­թյու՜­նն­երի ժո­ղո­վա­ծուն՝ հաս­տա­տուն հույս ներ­կա­յաց­նե­լով որ­պես քնա­րեր­գու։ 1999-ին Սիր­վարդն ըն­թեր­ցո­ղի սե­ղա­նին դրեց ՙՄար­տա­կերտ, չհայ­տա­րար­ված պա­տե­րազ­մի կի­զա­կետ՚ վա­վե­րագ­րա­կան գիր­քը, որն ըն­դուն­վեց ոգևո­րու­թյամբ։ Որ­պես հա­մա­հե­ղի­նակ՝ Սիր­վարդն իր նկա­տե­լի ներդ­րումն ու­նե­ցավ ՙՂա­րա­բա­ղյան ա­զա­տագ­րա­կան պա­տե­րազմ. 1988-1994՚ հան­րա­գի­տա­րա­նում (Երևան, 2004), ՙՄայրս պատ­կերն է Մայր Հայ­րե­նի­քիս՚ գիրք-ալ­բո­մում (2008), ՙՀաղ­թա­նակ­ներն՝ ինչ­պես ե­ղել են. Ազ­դա­կանչ 44՚ վա­վե­րագ­րա­կան գր­քում, ՙԱր­դար դա­տիր՝ ար­դար կդատ­վես՚ ժո­ղո­վա­ծուում (2009)։ Եվ ոչ միայն այդ։ Սիր­վարդն ստեղ­ծա­գոր­ծո­ղի իր կա­րո­ղու­թյու­նը դրսևո­րեց նաև տե­սա­ֆիլ­մե­րի թո­ղարկ­ման բնա­գա­վա­ռում։ Հան­դի­սա­տե­սը ջեր­մո­րեն ըն­դու­նեց նրա ՙՔայ­լող Խաչ­քար՝ Ար­ցա­խա­մայր՚ (2003), ՙԽաչ­վող ճամ­փա­բա­ժան­ներ՚ (2004), ՙՄշ­տար­թուն լու­սեր­գու­թյուն՚ (2008), ՙԿե­նաց նա­րոտ­ներ՚ (2013) տե­սա­ֆիլ­մե­րը։ Նրա ՙԱպ­րե­լու հաղ­թա­նա­կը՚ ֆիլմն ար­ժա­նա­ցել է ՙԿով­կա­սը իմ տունն է՚ մր­ցա­նա­կի՝ Ռու­սաս­տա­նի Դաշ­նու­թյու­նում (2008)։ Իսկ մինչև այդ, ՙՔայ­լող խաչ­քար՝ Ար­ցա­խա­մայր՚ տե­սա­ֆիլ­մի հա­մար Սիր­վար­դը 2003թ. ար­ժա­նա­ցել է պե­տա­կան մր­ցա­նա­կի։
Հա­ճե­լի է նշել, որ Ս. Մար­գա­րյա­նը պարգևատր­վել է նաև ՙԱն­բա­սիր ծա­ռա­յու­թյան հա­մար՚ (1-ին և 2-րդ աս­տի­ճա­նի), ՙՄայ­րա­կան ե­րախ­տա­գի­տու­թյուն Ար­ցա­խի քա­ջոր­դի­նե­րին՚ ՙԵրկ­րա­պահ՚, ՙԱս­պե­տաց մայր՚ մե­դալ­նե­րով։
Ս. Մար­գա­րյա­նի ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան կա­րո­ղու­թյուն­նե­րի ակ­նա­ռու դրսևո­րում­նե­րի խո­սուն վկա­յու­թյուն­ներ են ՙԵրբ լույս էր կա­թում օր­վա գույ­նե­րից՚ բա­նաս­տեղ­ծու­թյուն­նե­րի ժո­ղո­վա­ծուն (2010) և ՙՈ­գու լե­գեն­դը՚ փաս­տագ­րա­կան գիր­քը (2012)՝ նվիր­ված ԼՂՀ ՙՄար­տա­կան խաչ՚ 1-ին աս­տի­ճա­նի շքան­շա­նա­կիր Վլա­դի­միր Ա­լյո­շա­յի Բա­լա­յա­նի սխ­րա­գոր­ծու­թյանն Ար­ցա­խյան պա­տե­րազ­մում։ Գր­քի ՙՎարք քա­ջաց, վարք սր­բոց՚ նա­խա­բա­նում Սիր­վար­դը ոչ միայն կա­րո­ղա­ցել է հա­մա­ռո­տա­կի բնու­թագ­րել Վլա­դի­միր Բա­լա­յա­նի սխ­րանքն ու նա­հա­տակ­վե­լու ազ­գափր­կիչ ի­մաս­տը, այլև կր­կին դրսևո­րել է պատ­կե­րա­վոր և ի­մաս­տա­լից խո­սե­լու աստ­վա­ծան­վեր շնորհ­քը։
Ս. Մար­գա­րյանն ա­զա­տա­մար­տիկ-բա­նաս­տեղ­ծու­հի է՝ մար­տա­կան ո­գով, հա­յու­հու նր­բա­նուրբ սր­տով։ Զին­վո­րյա­լի նրա ան­ցած ճա­նա­պար­հը կեն­սա­փորձ, ի­մաս­տու­թյան դաս է։
Տա­րի­նե­րի ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան փոր­ձը, հրա­պա­րա­կա­խո­սա­կան ու լրագ­րա­կան ե­լույթ­նե­րը ոչ միայն հարս­տաց­րել են Սիր­վար­դի գի­տե­լիք­ներն ու ար­տա­հայ­տչա­մի­ջոց­նե­րը, այլև բա­ցել են պատ­մա­կան ան­ցյա­լի և ներ­կա­յի ան­խախտ առն­չու­թյուն­նե­րի ա­ռեղծ­վա­ծը։
Ծա­նո­թա­նա­լով Ս. Մար­գա­րյա­նի գրա­կան ստեղ­ծա­գոր­ծու­թյա­նը, լրագ­րո­ղի և հրա­պա­րա­կա­խո­սի գոր­ծու­նեու­թյա­նը` ան­թա­քույց մի հպար­տու­թյուն ես զգում ու կր­կին հա­մոզ­վում, որ ար­ցա­խյան ազ­գա­յին-ա­զա­տագ­րա­կան պա­տե­րազ­մը պետք է ա­վարտ­վեր հաղ­թա­նա­կով, ո­րով­հետև նրա կրակ­նե­րի մեջ ի­րենց սր­տերն են պար­զել ոչ միայն քաջ այ­րերն հա­յոց, այլև դուստ­րերն արծ­վա­սիրտ, ո­րոն­ցից մեկն էլ բա­նաս­տեղ­ծու­հի, հրա­պա­րա­կա­խոս Սիր­վարդ Մար­գա­րյանն է, ով դեռևս իր ա­սե­լիքն ու­նի` որ­պես բա­նաս­տեղծ ու լրագ­րող։

Սոկ­րատ ԽԱ­ՆՅԱՆ
Բա­նա­սի­րա­կան գի­տու­թյուն­նե­րի
դոկ­տոր, պրո­ֆե­սոր

 

ՇՈՒ­ՇԻ


Ե­կա, որ ինձ­նով լցո­նեմ
դա­լուկ ա­վե­րակ­նե­րիդ ճաքճ­քած լռու­թյու­նը…
Իմ կեն­սա­հյու­թով սնու­ցեմ
քա­րերդ տե­ղա­շար­ժող կա­նաչ ծի­լը,
Ու ձայնս ըն­ծա­յեմ ե­կե­ղե­ցի­նե­րիդ
Ե­ռա­ձայն Պա­տա­րա­գին։
Ե­կա կա­թիլ-կա­թիլ ըմ­պե­լու
ա­վե­րակ­նե­րիդ պա­տա­րագ­ված
ՙՍուրբ-Սուրբ՚-ը։
Ե­կա պա­տա­րագ­վե­լու ո­գուս ամ­րո­ցին,
Ե­կա՝ ինքս դառ­նա­լու Ե­ռա­ձայն Պա­տա­րագ,
Ե­ռա­գույն Պա­տա­րագ՝
Հա­վեր­ժա­կանչ, ան­դառ­նա­լի,
ան­մեկ­նե­լի…
Իմ Շու­շին հա­վա­տըն­ծա
Պատ­մու­թյան խղ­ճի լու­սան­ցք­նե­րում
Մո­մեր վա­ռել, լուռ ա­ղո­թում է…
Ժա­մա­նա­կի ոս­կե­ծի­րում
հա­վատ­քիս ՙՓյու­նի­կը՚
Ժամ ու Պա­տա­րագ է ցրում
օ­րե­րի պա­րու­նա­կով,
…Խղ­ճի թասն աշ­խար­հի
շուռ է ե­կել՝ որ­պես դա­տարկ
ար­ձա­գանք։
Շու­շին՝ հա­վատ­քիս խղ­ճին
Մա­տուռ­ված բեր­դա­կուռ ոս­տանս,
Ինքն է լցո­նում խղ­ճի թասն աշ­խար­հի…


ԵՐԿ­ՐԻՍ ԶԻՆ­ՎՈ­ՐԻՆ…


Հա­վեր­ժա­կան ո­չինչ չկա աշ­խար­հում
Միայն քո սխ­րանքն է հա­վերժ,
Ու ո­գուդ թռիչ­քը ան­շեղ,
Ան­շեղ է նե­տը սլաց­քիդ…
Դու՝ ու­ժը երկ­րիս ու հիմ­նա­սյու­նը,
Երկ­րիս ներ­սից բաց­վող ճա­նա­պարհ,
Որ խա­ղա­ղու­թյան մա­նա­նա շա­ղում,
ա­ռա­վոտ­նե­րիս լույս է խմո­րում։
Տերն ես ոչ միայն այդ ճա­նա­պար­հի,
Երկ­րից-էր­գիր ձգ­վող բո­լոր ճամ­փե­քին
Տեր ու տի­րա­կան։
Մենք միա­սին ենք անց­նե­լու այն
Ուս ու­սի, թև թևի, թի­կունք թի­կուն­քի ու բեր­դա­պա­րով։
Մենք միա­սին ենք՝ երկ­րի ըն­դեր­քի
չպեղ­ված գանձն ենք,
Ո­րով գն­վե­լու են մեր բո­լոր տես­լա­կան­նե­րը՝
հա­յա­հա­վաք-հո­ղա­հա­վա­քի։
Մեր ըն­դեր­քի ոս­կին ար­նա­շա­ղախ
ան­գին է ու թանկ,
Ինչ­պես տղա­ներն այն, որ գնա­ցին
ՙԿրա­կե շա­պիկ՚ հա­գած, ու էլ ետ չե­կան…


ԿԵ­ՆԱՑ ՀԱՑՍ
Ս.Խ.-ին

Հայ­րե­նի­քիս համն ու բույ­րը ես առ­նում
եմ թոն­րա­հա­ցից՝ պո­ղը շր­թին,
Մեր լա­վա­շից՝ գի­նով նշ­խար,
Հայ­րե­նի­քիս համն ու հո­տը ուր­ցիս
բույրն է,
Ե­րի­ցու­կիս թերթ-թերթ խիղ­ճը,
ան­թա­ռամն է, ան­մո­ռու­կը՝ ցա­վի կան­չի,
Տա­տիս կա­վե գա­վից կախ­ված գլուլ-
գլուլ թա­նի կաթն է,
Որ կա­թում է մե­ռո­նի պես՝ պղինձ թա­սում,
Իմ զին­վո­րի դիր­քեր ել­նող ոտ­նա­հետ­քի
ա­կոս­նե­րում խո­նարհ բաց­ված
ձն­ծա­ղի­կի, դաղ­ձի ծաղ­կի, ա­նու­շա­բույր մա­նու­շա­կի խո­նար­հումն է։
Մա­տյան ծաղ­կող կե­նաց հացս իմ
հա­վատն է, որ բա­լե­նու հարս­նա­քո­ղի
պուտ-պուտ նախ­շով ետ է տա­նում վա­րա­գույ­րը բաց­վող օր­վա,
գա­լիք տար­վա, ժա­մա­նա­կի…
…Տա­րի­ներս ձե­ռա­գործ­վում, լա­վաշ
հա­ցի, թոն­րա­հա­ցի բույր-հմայ­քով
գա­լիք օր­վա համն են շա­ղում ու ջուր
խմում ժա­մա­նա­կի ստինք-կու­լա­յից։

Ե­ՎԱ
Տա­տի­կիս

Ե­րա­զիս մեջ իմ ման­կու­թյան
կա­ծան­նե­րում
Ե­րեք­նու­կի տերևնե­րից փն­ջեր
կա­պում
Ա­գու­ցում են նշ­խար-նշ­խար
կա­րոտ­ներս…
Տա­տիս ուր­ցոտ փե­շե­րի մեջ
Փա­թա­թում եմ իմ հու­շե­րը
Հի­նում-կա­պում իմ ման­կու­թյան
ար­մա­տի­քով,
Ե­րա­զիս մեջ հո­ղակ­տուր իմ խր­ճի­թում
Ե­րեք­նու­կի թեր­թիկ­նե­րից մե­կիկ-մե­կիկ
հու­շեր կա­պում,
Տատ ու պա­պոտ իմ փն­ջե­րով ա­գու­ցում
եմ ապ­րում­նե­րիս
Ծե­րատ-պռատ կա­րոտ­նե­րին…
Ե­րա­զիս մեջ լու­սե տա­տիս
Ծաղ­կան­կար գլ­խա­շո­րում
Հա­վա­քում եմ իմ հու­շե­րը
Թե­լիկ-թե­լիկ հիմ­նում-կա­պում
Կե­նաց Ծա­ռիս նա­րոտ­նե­րը…

ԵՍ Ա­ՄԵՆ ՕՐ ԳՏ­ՆՈՒՄ ԵՄ ՔԵԶ…

Ես պե­ղում եմ ժա­մա­նա­կիս ջի­ղը
ներ­վա­թել,
Պե­ղում եմ գո­յու­թյանդ ար­մա­տի­քը,
Ու կաղ­նու զո­րու­թյու­նը գտ­նում
բազ­կիդ
ար­ձա­գանք­նե­րում,
Քեզ կորց­նե­լու տագ­նա­պից ա­մեն օր
գտ­նում եմ քեզ,
Երկ­րիս ե­րա­կը լց­նում ա­րյանդ թանձր
ա­վի­շով,
Իմ դու­ռը բաց­վում է կրն­կի վրա,
Բա­ցե­լով դու­ռը հա­վատ­քիս։
Ես ա­մեն օր գտ­նում եմ քեզ,
Որ չկորց­նեմ երկ­րիս ներ­վա­թե­լը,
Ես ա­մեն օր բա­ցում եմ ապ­րե­լուս
գաղտ­նա­բա­ռը
Քո՝ Զին­վոր-Զո­րա­կա­նիդ նկա­րագ­րով…