[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՙԲԵՄԻՑ ՀՆՉԵՑՎԱԾ ՄԱՔՈՒՐ ՀԱՅԵՐԵՆԸ ՆՈՒՅՆՊԵՍ ԱԶԳԱՊԱՀՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆ Է՚

Նոյեմբերի վերջին տասնօրյակում Ստեփանակերտի մշակույթի և երիտասարդության պալատի դահլիճում տեղի ունեցավ սփյուռքահայ Հակոբ Գույումջյանի ասմունքի երեկոն, որը նախաձեռնել էր ԼՂՀ մշակույթի և երիտասարդության հարցերի նախարարությունը։ Խաղացանկում Պարույր Սևակի, Սիլվա Կապուտիկյանի, Գևորգ Էմինի, Վահան Թեքեյանի ստեղծագործություններն էին։ 
Ստորև ներկայացնում ենք մեր հարցազրույցը Հ. ԳՈՒՅՈՒՄՋՅԱՆԻ հետ։
- Ներկայացեք, խնդրեմ։ Նաև՝ որտեղից են սերվում Ձեր արմատները։
- Մասնագիտությամբ  ճարտարապետ  եմ։ Հայրս սիսեցի էր, մայրս՝ դարձյալ Կիլիկիայից։ 1923-ին ֆրանսիական նավով գյուղովի տեղափոխվել են Կիպրոս, որից հետո մայրս Բեյրութ հարս է եկել, կազմավորվել է մեր ընտանիքը, որի չորրորդ զավակը ես եմ։
- Ձեր ուսումնառության մասին պատմեք։
- Մեր ընտանիքում բոլորն էլ ուսումնատենչ էին։ Ցավոք, եղբայրս, քույրերս բարձրագույն ուսում չստացան և իրենց անկատար ձգտումը փորձել են փոխհատուցել ինձ քաջալերելով, նույնիսկ անձնական զոհողությունների գնով, որ ես շարունակեմ իմ ուսումը։ Դպրոցական ուսումս սահմանափակվում էր նախակրթարանից մինչև միջնակարգ, որից հետո սկսվում են արհեստ ձեռք բերելու, ընտանիքի տնտեսական դժվարությունները հաղթահարելու հարցերը։ Բարեբախտաբար, ես կարողացել եմ շարունակել ուսումս։ Միջնակարգն ավարտել եմ 1963թ.,  Բեյրութում։ Մի երկու տարի աշխատել եմ, որովհետև նյութական դժվարությունների մեջ էինք, չնայած այդ ժամանակ արդեն ծրագրել էի գալ Երևան՝  սովորելու։ Զանազան գործեր եմ արել հայկական հաստատություններում։ Հետո եկա Երևան, ավարտեցի Երևանի պոլիտեխնիկականը, Սփյուռքում մի քանի տարի աշխատեցի որպես ճարտարապետ։ 
- Իսկ ասմունքն ինչպե՞ս մուտք գործեց Ձեր հետաքրքրությունների ոլորտը։
- Արտասանելը թերևս իմ ամենավաղ տարիքի հետաքրքրություններից է, ոչ անպայման իմ գիտակցությամբ, այլ՝ իմ ուսուցիչների, դաստիարակների, ովքեր մշտապես ինձ մղել են դեպի բեմ՝ զանազան առիթներով, ասենք՝ դպրոցական միջոցառումների և այլն։ Հետո արդեն ես անդրադարձել եմ դրան՝ հասկանալով, որ որոշ ընդունակություններ ունեմ՝  բանաստեղծությունները հասկանալու, մեկնաբանելու, նաև կատարելու առումով։
- Իսկ բանաստեղծություն գրո՞ւմ եք։
- Գրել եմ։
- Դպրոցական տարիների՞ն։
- Ոչ։ Ավելի ուշ, ավելի հասուն շրջանում։ 1981-ին հրատարակել եմ ժողովածու, որը կրում է ՙՀոգեհատոր՚ վերնագիրը, այսինքն՝ հոգու հատոր, որն իրականում միակը մնաց։
- Փաստորեն ամբողջապես նվիրվեցիք ասմունքին։
- Այո։ Մտածեցի, որ մեծ գրողներին, նրանց գործերը ներկայացնելն ավելի ազգանպաստ գործունեություն է, քան սեփական զգացողությունները թղթին հանձնելը։ 
Լիբանանում 1971-ին ասմունքի երեկո եմ ունեցել, մինչև 1985-ը գրեթե մշտապես բեմի վրա եմ եղել, անընդհատ և բազմաթիվ միջոցառումներ, այդ ընթացքում դրսում՝ մերձակա արաբական երկրների հայահոծ գաղութներում, Հալեպում, Կիպրոսում, Եգիպտոսում ևս ասմունքի մենակատարումներ եմ ունեցել։ 
- Պարոն Գույումջյան, Դուք, հավանաբար, ասմունքի վարպետության դասեր ստացել եք։
- Երբ սովորում էի Երևանում, զուգահեռաբար մասնակցում էի ֆիլհարմոնիայի պարապմունքներին, որտեղ մեր վարպետներն էին ասմունքում. Բաբկեն Ներսիսյան, Վլադիմիր Աբաջյան, Մետաքսե Սիմոնյան, Հրաչուհի Ջինանյան... Յուրաքանչյուրից ինչ-որ բան վերցրել եմ։ 
- Փաստորեն ասմունքի վարպետների հետ շփվելը Ձեզ համար դերասանական դպրոց էր։
- Այո, դերասանական կրթություն չստացա, չնայած ինձ խորհուրդ տվեցին ընդունվել թատերական ինստիտուտ։ Բայց այն տարիներին ինձ ճարտարապետությունն էր գրավում։
- Իսկ հիմա՞...
- Ճարտարապետության առումով ես հիմա թոշակառուի կարգավիճակում եմ։ Բայց ասմունքը երկար տարիների ընթացքում, թեկուզ ընդմիջումների ձևով, միշտ ինձ հետ է եղել։ Ամեն անգամ, երբ պատրաստվում եմ  ասմունքի երեկոյին, պետք է վերանայեմ իմացածս, ծրագիր կազմեմ, դժվարություններ լինում են, քանի որ կտրվում ես ընթացքից։ 
- Ձեր խաղացանկը և նախասիրությունները։
- Հիմնականում սիրում եմ արևելահայ գրողներին, ում գործերի մեջ խոհականությունն ու զգացականությունը  ավելի շատ են միահյուսված՝ Չարենց, Սևակ, Կապուտիկյան, Սահյան և այլն։ Արևմտահայ գրականությունից հիմնականում անդրադառնում եմ Վահան Թեքեյանին։ Ինձ գրավում է նրա զուսպ, մի քիչ բարդ խոհականությունը։ Լեզվական խնդիրները շատ հեշտությամբ եմ հաղթահարում, այդ առումով  ինձ հարազատ են Դուրյանը, Մեծարենցը, Վարուժանն ու Սիամանթոն։ Բայց և այնպես, երբ հայտագիր ես ներկայացնում, միշտ չէ, որ համընկնում է քո նախասիրություններին։
- Արվեստում՝ Ձեր հավատամքը։
- Վերջերս Բեյրութում համերգ ունեցա և նույն ծրագրով ներկայացա երևանյան հանդիսատեսին։ Գլխավոր միտքը, որ ինձ թելադրում էր ծրագիրը կազմելիս, 20-րդ դարն էր, քանզի դա մարդկության պատմության մեջ հեղաշրջող էր. տիեզերքը սկսեցինք ճանաչել, գիտությունը մեծ ոստյուններով առաջ գնաց, մարդկությունը երկու համաշխարհային պատերազմ տեսավ, նաև՝ ցեղասպանություն, և ինչքան տարիներն անցնում են, զգում ես, որ  մարդու միջից մարդկայնությունը պակասում է, տեխնիկան տիրապետող է դառնում, մարդիկ դառնում են անտարբեր, սերը, որ իրար կապող երևույթ է, պակասում է, եսակենտրոնությունը շատանում է, ավելի նյութապաշտ ենք դառնում։ Մարդու բնույթը բարի է,  այս հարցերին անդրադարձող գրականություն կա, որը փորձում է բացել մարդկանց աչքերը, բայց այն արտաքին ազդակների տակ թեքվում է դեպի չարը։
- Ասմունքով Դուք Սփյուռքում օժանդակում եք նաև հայապահպանության գործին։
- Բնականաբար։ Սփյուռքում ասմունքն ինքնանպատակ չէ։ Բեմից հնչեցված մաքուր հայերենը մեծ գործ է, այն նույնպես ազգապահպանություն է։ Ձուլումը, ՙսպիտակ ջարդը՚  համատարած երևույթ են, Արևմուտքում՝ ավելի ցայտուն։ Ի դեպ, Արևմուտքում արվեստների նկատմամբ հետաքրքրությունը գնալով նվազում է։ Կյանքն  արագ է փոխվում. Ձեր մտքին վերադառնալով՝ ասեմ, որ բանաստեղծություն արտասանելն, ըստ իս, ավելի մեծ ազդեցություն է թողնում, քան տասնյակ հայրենասիրական հոդվածներ կարդալը, հրատարակելը։ Բանաստեղծությամբ ավելի շատ ես մարդու սրտին հասնում։ Իմ ելույթներով զգացական մթնոլորտ եմ ստեղծում, զգում եմ մարդկանց ծարավը, կարոտը հայրենիքի, հայերեն լեզվի հանդեպ։
-  Ունկնդիրների՝ լեզվին պակաս  տիրապետելը չի՞ խանգարում բանաստեղծության ընկալմանը։
- Ինչ-որ չափով։ Օրինակ՝ Եգիպտոսում երբ ելույթ էի ունենում, գալիս, լսում էին և ասում, որ  լսելն օգնել է իրենց ակունքներին, արմատներին ավելի մոտենալու։
 
Նվարդ ՍՈՂՈՄՈՆՅԱՆ