[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՆՇՄԱՐ. ԱՐՑԱԽ Ի՜ՆՔ ԿԸ ՆՈՒԻՐԱԲԵՐԷ…

Զա­քար ՔԷ­ՇԻ­ՇԵԱՆ

 Նա­խա­տօ­նա­կան օ­րերն այս տա­րի պայ­ծառ չեն Լի­բա­նա­նի ու լի­բա­նա­նա­հա­յու­թեան հա­մար։

Քա­ղա­քատն­տե­սա­կան ճգ­նա­ժա­մը յաղ­թա­հա­րե­լու հա­մար, ինչ­պէս ան­ցեա­լին, այ­սօր ալ հա­ւա­քա­կան ճի­գեր ի գործ կը դրուին նաեւ նուի­րա­հա­ւա­քի հա­մար՝ նպաս­տե­լու կա­րի­քա­ւոր հայ ըն­տա­նիք­նե­րուն, ինչ­պէս նաեւ մեր ազ­գա­յին կա­ռոյց­նե­րու ան­խա­փան գոր­ծու­նէու­թեան ա­պա­հով­ման։
Վե­հա­փառ հօր կա­տա­րած ներդ­րու­մին յա­ջոր­դե­ցին ՙՀա­յաս­տան՚ հա­մա­հայ­կա­կան հիմ­նադ­րա­մի եւ ան­հատ ձեռն­հաս հա­յոր­դի­նե­րու գի­տա­կից ու նպա­տա­կաս­լաց նուի­րա­տուու­թիւն­նե­րը։
Դեռ քա­նի մը օր ա­ռաջ կազ­մա­կեր­պուած ՙՎա­նայ ձայն՚-ի ռա­տիօ­թո­նով, ան­սա­լով Հայ­կա­կան ե­րես­փո­խա­նա­կան պլո­քի կո­չին, լի­բա­նա­նա­հա­յու­թիւ­նը ան­գամ մը եւս ժո­ղովր­դա­յին միաս­նա­կան նուի­րա­հա­ւա­քի յա­ջո­ղու­թեան ա­պա­ցոյ­ցը տուաւ։
Այս բո­լո­րին ըն­թաց­քին պա­տա­հե­ցաւ ու­շագ­րաւ ի­րա­դար­ձու­թիւն մը եւս, որ կ՜ար­ժէ ա­ռան­ձին լու­սար­ձա­կի տակ առ­նել։
Ճգ­նա­ժա­մի ա­ռա­ջին իսկ օ­րե­րուն, Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թեան նա­խա­գա­հը հե­ռա­ձայ­նա­յին կապ հաս­տա­տե­լով վե­հա­փառ հօր հետ, ար­ցա­խա­հա­յու­թեան ամ­բող­ջա­կան զօ­րակ­ցու­թիւ­նը յայտ­նեց լի­բա­նա­նա­հա­յու­թեան։ Խօս­քին յա­ջոր­դող գոր­ծը չու­շա­ցաւ։ Ան­մի­ջա­պէս ի­մա­ցանք, որ հա­մա­հայ­կա­կան հիմ­նադ­րա­մին կող­քին, Ար­ցա­խի պե­տու­թիւ­նը ի՜նք եւս իր նիւ­թա­բա­րո­յա­կան զօ­րակ­ցու­թիւ­նը կը փու­թաց­նէ ստեղ­ծուած ճգ­նա­ժա­մին դէմ մար­տն­չող լի­բա­նա­նա­հա­յու­թեան։
Օ­րի­նա­կը խօ­սուն է ինք­նին։
Ար­ցա­խեան ա­զա­տա­մար­տը յաղ­թե­ցինք ու պի­տի շա­րու­նա­կենք յաղ­թել, ո­րով­հե­տեւ աշ­խար­հաս­փիւռ հա­յու­թիւ­նը, ան­կախ աշ­խար­հագ­րա­կան իր դիր­քէն, ա­մէն տեղ ի՜­րը նկա­տեց այդ պայ­քա­րը։
Լի­բա­նա­նա­հա­յու­թիւ­նը իր կար­գին, Շարժ­ման ա­ռա­ջին իսկ օ­րէն Ար­ցա­խի օ­ժան­դա­կու­թեան իր զա­նա­զան մար­մին­նե­րով, ան­սա­կարգ նուի­րու­մով, ա­րեան գնով իսկ ար­ցա­խա­հա­յու­թեան հետ ե­ղաւ։ Այս դժն­դակ օ­րե­րուն իսկ չեն դադ­րած ՙԱր­ցախ ֆոնտ՚-ի աշ­խա­տանք­նե­րը, եւ պա­տա­հե­ցաւ խոր­հր­դան­շե­լին. Ար­ցա­խի պե­տու­թեան նուի­րա­բե­րու­մը զու­գա­դի­պե­ցաւ տագ­նա­պա­լի այս օ­րե­րուն կազ­մա­կեր­պուած, ՙՆոր կեանք, նոր յոյս՚ ծրագ­րին սա­տա­րող ար­ցա­խեան ար­տադ­րու­թիւն­նե­րու ա­ւան­դա­կան տօ­նա­վա­ճա­ռին…
Ու­րեմն, ՙԼաւ ըն­կե­րոջ հա­մար ան­գա՜մ կեան­քը կը տայ ղա­րա­բաղ­ցին՚ ար­տա­յայ­տու­թիւ­նը սոսկ եր­գի բառ չէ, այլ, ի հե­ճուկս ի՜ր իսկ վիթ­խա­րի կա­րիք­նե­րուն, սփիւռ­քի հե­ռա­ւոր ա­փե­րուն ապ­րող իր հայ­րե­նա­կից­նե­րուն դժուա­րին ա­ռօ­րեա­յին հաս­նե­լու բա­րի կամ­քի ու գործ­նա­կան ա­ջակ­ցու­թեան գոր­ծուն ա­պա­ցոյ­ցով՝ ա­նե­րախ­տա­մոռ եղ­բօր նկա­րագ­րի ո­րա­կա­կան բնու­թա­գիր ու ցու­ցա­նիշ։
Հա­յե­րը Բեյ­րու­թում
Ա­ռա­ջին հա­մաշ­խար­հա­յին պա­տե­րազ­մի նա­խօ­րեին Բեյ­րութ քա­ղա­քում ապ­րել են շուրջ 1500 հա­յեր, ո­րոնք մեծ մա­սամբ Ա­դա­նա­յից, Մա­րա­շից, Ե­դե­սիա­յից, Դիար­բե­քի­րից, Ակ­նից, Կ.Պոլ­սից, Բաղ­դա­դից և այլ վայ­րե­րից գաղ­թած­ներ էին։ Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թյան վե­րապ­րող­նե­րի լայն զանգ­ված հաս­տատ­վեց այս­տեղ, և Բեյ­րու­թը դար­ձավ Սփյուռ­քի ա­մե­նա­կարևոր կենտ­րո­նը։ Լի­բա­նա­նի քա­ղա­քա­ցիա­կան պա­տե­րազ­մը քան­դեց Բեյ­րու­թը։ Բնա­կա­նա­բար տու­ժեց նաև տե­ղի հայ գա­ղու­թը, երբ մեծ թվով բեյ­րու­թա­հա­յեր փո­խադր­վե­ցին ԱՄՆ, Եվ­րո­պա, Ավ­ստ­րա­լիա և այլ եր­կիր­ներ։ 1939 թվա­կա­նին (Ա­լեք­սանդ­րե­տից) բռ­նի տե­ղա­հան­ված և ար­տաքս­ված հա­յե­րը բնակ­վե­ցին Բեյ­րու­թում։
Բեյ­րու­թում բնակ­վում էր շուրջ 180 հա­զար հայ (1973), հիմ­նա­կա­նում ար­հես­տա­վոր­ներ (կոշ­կա­կար­ներ, դեր­ձակ­ներ, ոս­կե­րիչ­ներ և այլն), բան­վոր­ներ և մանր առևտրա­կան­ներ, կան խո­շոր առևտրա­կան­ներ, ձեռ­նար­կա­տեր ար­դյու­նա­բե­րող­ներ, մեծ թվով մտա­վո­րա­կան­ներ (գրող­ներ, նկա­րիչ­ներ, ե­րա­ժիշտ­ներ, ու­սու­ցիչ­ներ, բժիշկ­ներ, ճար­տա­րա­պետ­ներ և այլն)։
Բեյ­րու­թում ա­ռա­ջին հա­յե­րեն թեր­թի հրա­պա­րա­կու­մից (1921թ.) մինչև 1973 թվա­կա­նը լույս է տե­սել շուրջ 150 ա­նուն պար­բե­րա­կան։ Այժմ հրա­տա­րակ­վում է ա­վե­լի քան 20 ա­նուն պար­բե­րա­կան։ Քա­ղա­քի շուրջ 20 հայ­կա­կան տպա­րան­նե­րում տպագր­վում են հա­յե­րեն պար­բե­րա­կան­ներ, դպ­րո­ցա­կան դա­սագր­քեր, գե­ղար­վես­տա­կան, գի­տա­կան և այլ գրա­կա­նու­թյուն։ Գոր­ծում են 100-ից ա­վե­լի հայ­կա­կան մշա­կու­թա­յին, ե­րի­տա­սար­դա­կան-մար­զա­կան, բա­րե­գոր­ծա­կան, հայ­րե­նակ­ցա­կան միու­թյուն­ներ, քա­ղա­քա­կան, կրո­նա­կան, կր­թա­կան և այլ կազ­մա­կեր­պու­թյուն­ներ, ինչ­պես նաև թա­տե­րախմ­բեր:
;