[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՏԻԳՐԱՆ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ. ՙԵԹԵ ՀԱՍԵԼ ԵՆՔ ՄԻ ՓՈՒԼԻ, ԵՐԲ ԿԱՐԳԱՎՈՐՄԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐԱԿԱՆ, ՍԿԶԲՈՒՆՔԱՅԻՆ ՀԱՐՑԵՐՆ ԵՆ ՔՆՆԱՐԿՎՈՒՄ, ԳՈՆԵ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԳԾԵՐՈՎ ԴՐԱՆՔ ՊԵՏՔ Է ՆԵՐԿԱՅԱՑՎԵՆ՚

168.am-ի հարցազրույցը Արցախի Հանրապետության նախագահի անվտանգության հարցերով խորհրդական Տիգրան Աբրահամյանի հետ։

 – Նկա­տե­լի է, որ, այս­պես կոչ­ված, ՙԼՂ ադր­բե­ջա­նա­կան հա­մայն­քի՚, դրա ղե­կա­վա­րի լե­գի­տի­մաց­ման, սու­բյեկ­տայ­նու­թյան բարձ­րաց­ման փոր­ձեր են ար­վում, ին­չի վկա­յու­թյունն է, օ­րի­նակ, Մա­մե­դյա­րով–Մնա­ցա­կա­նյան հան­դիպ­մա­նը զու­գա­հեռ՝ Ադր­բե­ջա­նում ԱՄՆ դես­պա­նի հան­դի­պու­մը ՙԼՂ ադր­բե­ջա­նա­կան հա­մայն­քի՚ ղե­կա­վար Թու­րալ Գյան­ջա­լիևի հետ։ Մինչ­դեռ հայ փախս­տա­կան ա­սե­լով՝ ՀՀ–ում ԱՄՆ դես­պա­նը միայն Բաք­վի փախս­տա­կան­նե­րին է պատ­կե­րաց­նում։ Ի՞նչ պի­տի ա­նի Հա­յաս­տա­նը՝ մի­ջազ­գա­յին հար­թակ հա­նե­լու Գե­տա­շե­նի, Շա­հու­մյա­նի, Մա­րա­ղա­յի փախս­տա­կան­նե­րի խն­դիր­նե­րը։

– Նկա­տե­լի է, որ, այս­պես կոչ­ված, ՙադր­բե­ջա­նա­կան հա­մայնք՚ հաս­կա­ցու­թյու­նը վեր­ջին շր­ջա­նում ա­ռա­վել ակ­տիվ է շր­ջա­նառ­վում, ին­չը մեզ հա­մար ան­թույ­լատ­րե­լի է, և դրա­նով միայն վնաս է հասց­նում կող­մե­րի միջև ար­դյու­նա­վետ երկ­խո­սու­թյան հնա­րա­վո­րու­թյան ստեղծ­մա­նը։ Միջ­նորդ եր­կր­նե­րը պետք է գի­տակ­ցեն, որ ՙադր­բե­ջա­նա­կան հա­մայն­քի՚ ար­հես­տա­կան ա­ռաջմ­ղում­ներն ու շր­ջա­նա­ռում­նե­րը մեծ վնաս կհասց­նեն բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցին՝ էա­կա­նո­րեն փոք­րաց­նե­լով կող­մե­րին բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի սե­ղա­նին պա­հե­լու ջան­քե­րը։ Ինչ վե­րա­բե­րում է Շա­հու­մյա­նի, Գե­տա­շե­նի, Մար­տա­կեր­տի և Մար­տու­նու մի շարք բնա­կա­վայ­րե­րին, ա­պա հար­ցը մնում է օ­րա­կար­գում։ Դրանք այս պա­հին գտն­վում են Ադր­բե­ջա­նի օ­կու­պա­ցիա­յի ներ­քո, սա­կայն բա­նակ­ցա­յին գոր­ծըն­թա­ցի կարևոր կե­տե­րից են։
– Մա­մե­դյա­րով–Մնա­ցա­կա­նյան հան­դիպ­մա­նը հա­ջոր­դած հայ­տա­րա­րու­թյուն­նե­րից պարզ դար­ձավ, որ վե­րա­դար­ձել ենք բա­նակ­ցա­յին փուլ։ Ա­վե­լին, ԱԳ նա­խա­րար­նե­րի և ՄԽ հա­մա­նա­խա­գահ­նե­րի հա­մա­տեղ հայ­տա­րա­րու­թյան մեջ խոս­վում է ա­պա­գա կար­գա­վոր­ման հիմ­քը հան­դի­սա­ցող սկզ­բունք­նե­րից և տար­րե­րից, կար­գա­վոր­ման գոր­ծըն­թա­ցի ա­ռաջ­մղ­մանն ուղղ­ված ժա­մա­նա­կա­ցույ­ցից և օ­րա­կար­գից։ Ձեզ հա­մար պա՞րզ է՝ ի՞նչ սկզ­բունք­նե­րի և տար­րե­րի մա­սին է խոս­քը, երբ ՀՀ իշ­խա­նու­թյուն­նե­րը, Ար­ցա­խը մեր­ժում են բա­նակ­ցա­յին սե­ղա­նին դր­ված մադ­րի­դյան սկզ­բունք­նե­րը։ Այ­սինքն՝ այս տար­րե­րի՞, թե՞ նոր փաս­տաթղ­թի շուրջ են 2020-ին և հե­տա­գա­յում բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը վար­վե­լու։
– Ան­կեղծ ա­սած, բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի ման­րա­մաս­նե­րին ծա­նոթ չեմ, տե­ղյակ չեմ, թե ին­չի շուրջ են ըն­թա­նում հան­դի­պում/բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րը։ Ե­թե առ­կա է փաս­տա­թուղթ, ա­պա դրա ո­րոշ ման­րա­մաս­ներ պետք է հրա­պա­րակ­վեն։ Կամ՝ ե­թե հա­սել ենք մի փու­լի, որ­տեղ գոր­ծըն­թա­ցի գա­ղա­փա­րա­կան, սկզ­բուն­քա­յին հար­ցերն են ար­դեն քն­նարկ­վում, ա­պա նույ­նիսկ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի կոն­ֆի­դեն­ցիա­լու­թյու­նը հաշ­վի առ­նե­լով, ե­թե ոչ՝ ամ­բող­ջա­կան, ա­պա՝ ընդ­հա­նուր գծե­րով դրանք պետք է ներ­կա­յաց­վեն։ Բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի սե­ղա­նին դր­ված փաս­տաթղ­թի մա­սին հս­տա­կու­թյուն դեռ չկա, ու­ղիղ տեքս­տով չի խոս­վում, սա­կայն Ադր­բե­ջանն ա­նուղ­ղա­կի ձևով հղում է ա­նում ՙսկզ­բունք­նե­րին և տար­րե­րին՚, Հել­սին­կյան եզ­րա­փա­կիչ ակ­տին, և այլն, Հա­յաս­տա­նը՝ ՙա­պա­գա կար­գա­վոր­ման հիմ­քը հան­դի­սա­ցող սկզ­բունք­նե­րին և տար­րե­րին՚։
Երբ կող­մերն ու­ղիղ ձևով ի­րենց դիր­քո­րո­շու­մը ներ­կա­յաց­նեն՝ մեր­ժե­լով կամ հաս­տա­տե­լով կող­մե­րին նախ­կի­նում ներ­կա­յաց­ված հին տար­բե­րակ­նե­րը, ո­րից հե­տո կներ­կա­յաց­նեն նո­րը, այդ ժա­մա­նակ ա­ռա­վել հս­տակ կա­րե­լի է խո­սել գոր­ծըն­թա­ցի ըն­թաց­քի, դրա կեն­սու­նա­կու­թյան կամ հետևանք­նե­րի մա­սին։

– ԼՂ խնդ­րին առ­նչ­վող Ար­ցա­խի նա­խա­գա­հի թեկ­նա­ծու­նե­րին ուղղ­ված իր կո­չով Նի­կոլ Փա­շի­նյա­նը փոր­ձեց բա­ցար­ձակ նույ­նա­կա­նաց­նել պաշ­տո­նա­կան Երևա­նի և Ստե­փա­նա­կեր­տի դիր­քո­րո­շում­նե­րը, ար­դյոք սա չի՞ վտան­գում Ար­ցա­խի վե­րա­դար­ձը բա­նակ­ցա­յին սե­ղան, ա­կա­նա­տե­սը չե՞նք լի­նում պատ­մու­թյան կրկ­նու­թյան։
– Ար­ցա­խի նա­խա­գա­հի թեկ­նա­ծու­նե­րը ներ­կա­յաց­րել են հար­ցի կար­գա­վոր­ման ի­րենց կամ ի­րենց քա­ղա­քա­կան ու­ժե­րի դիր­քո­րո­շում­նե­րը, իսկ պաշ­տո­նա­կան Ստե­փա­նա­կեր­տի դիր­քո­րո­շու­մը վեր­ջին ան­գամ ար­տա­հայտ­վել է Հա­յաս­տա­նի և Ար­ցա­խի անվ­տան­գու­թյան խոր­հուրդ­նե­րի դեկ­տեմ­բե­րյան նիս­տին՝ նա­խա­գահ Բա­կո Սա­հա­կյա­նի ե­լույ­թում։ Նա­խա­գա­հը մաս­նա­վո­րա­պես նշել էր. ա­ռա­ջին՝ Ար­ցա­խի հա­մար չի կա­րող լի­նել վե­րա­դարձ ան­ցյա­լին՝ լի­նի դա կար­գա­վի­ճա­կի թե սահ­ման­նե­րի ա­ռու­մով, երկ­րորդ՝ կար­գա­վոր­ման որևէ տար­բե­րակ չի կա­րող վտան­գի տակ դնել Ար­ցա­խի Հան­րա­պե­տու­թյան անվ­տան­գու­թյու­նը և նրա բնա­կա­նոն կեն­սա­գոր­ծու­նեու­թյու­նը։ Ար­ցա­խի նա­խա­գա­հը շեշ­տեց՝ սրանք այն նշա­ձո­ղերն են, ո­րոնք եր­բեք չպետք է ի­ջեց­վեն, և այն կար­միր գծե­րը, ո­րոնք եր­բեք չպետք է խախտ­վեն։
Ինքս տար­բեր ա­ռիթ­նե­րով նշել եմ, ևս մեկ ան­գամ նշում եմ՝ ա­ռանց Ար­ցա­խի՝ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րին ու­ղիղ մաս­նակ­ցու­թյամբ, անհ­նար է խո­սել խնդ­րի կար­գա­վոր­ման հե­ռան­կար­նե­րի մա­սին։ Հա­յաս­տա­նի և Ար­ցա­խի գլ­խա­վոր ա­նե­լիքն այս հար­ցում՝ Ար­ցա­խի՝ բա­նակ­ցու­թյուն­նե­րի սե­ղան վե­րա­դարձն է։
– Դուք քա­ջա­տե­ղյակ եք բա­նա­կում տի­րող ի­րա­վի­ճա­կին, ըստ Ձեզ՝ որ­տե՞ղ ենք թե­րա­ցել, ի՞նչ օ­րեն­սդ­րա­կան, կա­նո­նադ­րա­կան, ներ­քին այլ փո­փո­խու­թյուն­ներ են անհ­րա­ժեշտ, ա­վե­լին՝ հա­մա­լիր ի՞նչ լու­ծում­ներ են պետք՝ նվա­զեց­նե­լու սպա­նու­թյան, ինք­նաս­պա­նու­թյան դեպ­քե­րը։ Զին­վո­րի մահ­վան վեր­ջին դեպքն ար­ձա­նագր­վեց հուն­վա­րի 30-ին, այն էլ՝ ՊԲ բա­նա­կա­յին ու­սում­նա­կան կենտ­րո­նում։
– Կար­ծում եմ՝ մեծ ծա­վա­լի աշ­խա­տան­քի և կոշտ ո­րո­շում­նե­րի դեպ­քում հնա­րա­վոր է հաս­նել զին­ված ու­ժե­րում ոչ մար­տա­կան կո­րուստ­նե­րի նվազ­մա­նը։ Կա քայ­լե­րի հա­ջոր­դա­կա­նու­թյուն՝ կար­ճա­ժամ­կետ և եր­կա­րա­ժամ­կետ կտր­ված­քով, ո­րը հնա­րա­վո­րու­թյուն կտա նվա­զեց­նել զին­ված ու­ժե­րում ոչ մար­տա­կան կո­րուստ­նե­րի թի­վը։ Դա զուտ մեկ ո­րո­շում կամ քայլ չի, մի­գու­ցե հա­սա­րա­կու­թյան ո­րոշ շեր­տեր վե­րա­պա­հում­նե­րով կմո­տե­նան, չեն ըն­դու­նի, սա­կայն, ե­թե խոս­քը զին­ծա­ռա­յող­նե­րի մահ­վան դեպ­քե­րին է վե­րա­բե­րում, ա­պա պետք է կոշտ, իսկ ո­րոշ դեպ­քե­րում՝ ոչ պո­պու­լյար ո­րո­շում­նե­րի գնալ։
Միշտ ա­մե­նա­հեշտն է այս կամ այն մար­դուն մե­ղադ­րել մի­ջա­դե­պի հա­մար՝ հրա­մա­նա­տար, սպա­ներ, ծա­ռա­յա­կից ըն­կեր­ներ և այլն, սա­կայն հար­ցին խոր­քա­յին լու­ծում տա­լու հա­մար մեկ­քայ­լա­նի գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րը բա­վա­րար չեն։ Դրանք բա­վա­րար են կոնկ­րետ դեպ­քով ար­դա­րու­թյան հաս­նե­լու, բայց ոչ եր­բեք՝ հե­տա­գա դեպ­քե­րը կան­խար­գե­լե­լու հա­մար։ Թե­մա­յի շուրջ, կար­ծում եմ, մաս­նա­գի­տա­կան՝ փակ, իսկ ո­րոշ դեպ­քե­րում՝ մի­գու­ցե բաց ձևա­չա­փով քն­նար­կում­ներ պետք է լի­նեն։ Պարզ է՝ ա­մեն ինչ չէ, որ հնա­րա­վոր է բաց հար­թա­կում քն­նար­կել՝ հաշ­վի առ­նե­լով թե­մա­յի հիմ­քում ըն­կած ո­րոշ ռիս­կեր։