[ARM]     [RUS]     [ENG]

ՊԱՏ­ՄՈՒ­ԹՅՈՒ­ՆԸ Ա­ՊԱ­ԳԱ­ՅԻ ՀԻՄ­ՆԱ­ՔԱՐՆ Է

Սվետ­լա­նա ԽԱ­ՉԱՏ­ՐՅԱՆ

 Նո­րից փետր­վար է` հա­մազ­գա­յին զար­թոն­քի ա­մի­սը: 32 տա­րի ա­ռաջ ար­ցախ­ցի­նե­րը ոտ­քի ե­լան` ի լուր աշ­խար­հի բարձ­րա­ձայ­նե­լու ի­րենց ինք­նո­րոշ­ման ի­րա­վուն­քի մա­սին, շտ­կե­լու ստա­լի­նյան կաց­նա­յին քա­ղա­քա­կա­նու­թյան սխա­լը և վե­րա­միա­վոր­վե­լու մայր Հա­յաս­տա­նին: Ժո­ղո­վուր­դը բարձ­րա­ցավ հա­նուն ար­դա­րու­թյան: Ար­ցա­խի մայր բու­հի դա­սա­խոս, ներ­կա­յում` ՙԱր­ցա­խի պառ­լա­մեն­տա­կան­նե­րի ա­սո­ցիա­ցիա՚ ՀԿ նա­խա­գահ, ԱՀ գի­տու­թյան վաս­տա­կա­վոր գոր­ծիչ Համ­լետ ԳՐԻ­ԳՈ­ՐՅԱ­ՆԸ մեկն է մեր շարժ­ման ա­ռա­ջա­մար­տիկ­նե­րից, ո­րի հետ հար­ցազ­րույ­ցը միշտ էլ հե­տաքր­քիր է:

- Պա­րոն Գրի­գո­րյան, 1988-ի փետր­վա­րից մինչև 2020-ի փետր­վա­րը բո­վան­դա­կա­յին ա­ռու­մով շո­շա­փե­լի ժա­մա­նա­կա­հատ­ված է: Կա­րո՞ղ եք հա­մա­ռոտ գնա­հա­տել այդ ըն­թաց­քը:

- Ղա­րա­բա­ղյան շար­ժու­մը սուրբ շար­ժում էր` օ­րենք­նե­րով hիմ­նա­վոր­ված և, ան­կաս­կած, հիմն­ված ժո­ղովր­դի իղ­ձե­րի վրա: Կա­տար­վել է ճիշտ ժա­մա­նա­կին` պա­հի հրա­մա­յա­կա­նով: Պա­տե­րազմ չէինք ու­զում, սա­կայն այն ե­ղավ ոչ մեր մեղ­քով: Ցա­վոք, շատ զո­հեր տվե­ցինք, բայց, կա­րե­լի է ա­սել, որ հա­սանք մեր նպա­տա­կին, քան­զի հե­ղա­փո­խու­թյու­նը ա­ռանց զո­հե­րի չի լի­նում, ա­ռանց տան­ջանք­նե­րի ու կո­րուստ­նե­րի: Ե­րեք տաս­նա­մյակ է, ինչ Ար­ցախն ապ­րում է որ­պես ան­կախ պե­տու­թյուն, որն ա­ռայժմ մի­ջազ­գայ­նո­րեն ճա­նաչ­ված չէ: Մենք ճա­րա­հատ շեղ­վե­ցինք միաց­ման գա­ղա­փա­րից, ո­րը մեր սկզբ­նա­կան կար­գա­խոսն էր, և ո­րի հա­մար էլ ինձ ու իմ գա­ղա­փա­րա­կից ըն­կեր­նե­րին խոր­հր­դա­յին ԿԳԲ-ն ձեր­բա­կա­լեց ու բանտ նե­տեց: Կար­ծում եմ` միաց­ման գա­ղա­փա­րը շա­րու­նա­կում է ար­թուն մնալ ա­մեն մի հա­յի մեջ, և մենք այն­պայ­ման կհաս­նենք դրան: Չմո­ռա­նանք, որ մի ժա­մա­նակ ար­ցա­խյան հատ­վա­ծից ևս ՀԽՍՀ Գե­րա­գույն խոր­հր­դի պատ­գա­մա­վոր­ներ էին ըն­տր­վում, ընդ ո­րում` ինքս ե­ղել եմ նրան­ցից մե­կը: Ճիշ­տը դա է` ու­նե­նալ մեկ ազ­գա­յին պե­տու­թյուն, մեկ մայ­րա­քա­ղաք ու մեկ խոր­հր­դա­րան: Հար­կա­վոր է հա­մախ­մբ­վել մեր միաս­նա­կան հայ­րե­նի­քի շուր­ջը, կա­սեց­նել ար­տա­գաղ­թը, բար­գա­վա­ճել, հզո­րա­նալ: Խոս­տո­վա­նենք` ժո­ղովր­դագ­րա­կան տվյալ­ներն այն­քան էլ ոգևո­րիչ չեն, տն­տե­սա­կան գոր­ծըն­թաց­նե­րը ցան­կա­լի տեմ­պե­րով չեն ըն­թա­նում…
-Լի­նե­լով Ար­ցա­խյան շարժ­ման ա­կունք­նե­րում, վտան­գե­լով նաև Ձեր կյանքն ու կա­րիե­րան` ինչ­պի­սի՞ն էիք տես­նում պայ­քա­րի ակն­կալ­վող ար­դյուն­քը, բա­վա­րար­վա՞ծ եք այ­սօր­վա Ար­ցա­խով:
-Այն ձևով, ո­րով պայ­քա­րել ենք 88-ին, բա­ղադ­րիչ­նե­րը հի­մա էլ նկատ­վում են: Դրանք պետք է լի­նեն, ո­րով­հետև այ­սօր­վա ե­րի­տա­սար­դու­թյու­նը մտա­ծում է` մենք մի բան ենք տե­սել ու լսել, բայց ի­րա­կա­նու­թյու­նը կար­ծեք քիչ-ինչ այլ է, ազ­գա­պահ­պա­նու­թյան լու­ծում­նե­րը միշտ չէ, որ հա­մընկ­նում են մեր ընդ­հա­նուր տես­լա­կա­նին: Նշա­նա­կում է` ազ­գը փր­կե­լու շար­ժու­մը դեռ չի մա­րել, 88-ի ո­գին դեռ մնում է: Այն, ին­չի հա­սել ենք, հիմ­նա­կա­նում ա­վագ սերն­դի պայ­քա­րի ար­դյունքն է: Շատ է դա, թե քիչ` չէի ու­զե­նա գնա­հա­տա­կան տալ, բայց կա­րող եմ ա­սել, որ այ­սօր­վա ու­նե­ցա­ծը չի կա­րող մեզ բա­վա­րա­րել: Ա­ռաջ պի­տի նա­յել, ամ­րապն­դել հաղ­թա­նակ­նե­րը նոր նվա­ճում­նե­րով` լի­նի դա ռազ­մի դաշ­տում, սո­ցիալ-տն­տե­սա­կան հար­թակ­նե­րում, թե` հու­մա­նի­տար ո­լորտ­նե­րում: Խն­դիր­նե­րը բո­լո­րի հա­մար տե­սա­նե­լի են, իսկ ծանր լու­ծը նո­րօ­րյա սերն­դի ու­սե­րին է: Պատ­րա՞ստ է նա լու­ծե­լու դրանք. հակ­ված եմ հա­վա­տա­ցած մնալ ե­րի­տա­սար­դու­թյան նե­րու­ժին: Նոր սե­րունդն իր սկզ­բունք­նե­րում կա­յուն է, չի հան­դուր­ժում կո­ռուպ­ցիան, հո­վա­նա­վոր­չու­թյու­նը, ա­նար­դա­րու­թյու­նը: Մենք սկզ­բից հա­վա­տում էինք խոր­հր­դա­յին իշ­խա­նու­թյուն­նե­րի ար­դա­րամ­տու­թյա­նը, վս­տա­հում էինք, բայց այ­սօր­վա ե­րի­տա­սար­դու­թյու­նը միայն իր ու­ժե­րին է ա­պա­վի­նում: Հրա­շա­լի է, որ այդ­պես է, ու­րեմն, ճիշտ դա­սեր են քա­ղել ոչ հե­ռու ան­ցյա­լից: Բայց և պետք է ա­ռա­վե­լա­գույնս լի­նել ի­րա­տես. միշտ չէ, որ ձգ­տում­նե­րը կա­յա­նում են նա­խանշ­ված ձևով:
Մար­տահ­րա­վեր­նե­րը թերևս չեն փոխ­վել, ո­րով­հետև ու­նենք նույն հա­կա­ռա­կոր­դը մեր դեմ, ո­րը թուրքն է: Իսկ ներ­քին խո­չըն­դոտ­ներն ինք­ներս ենք ստեղ­ծում մեր սե­փա­կան ես-ի գե­րա­դա­սու­թյամբ, և ինչ­քան շուտ ա­զատ­վենք դրա­նից, այն­քան միա­բան ու հա­մե­րաշխ կլի­նենք:
-Ձեր կար­ծի­քով, Շարժ­ման պատ­մու­թյու­նը` դեմ­քե­րով ու դեպ­քե­րով շա­րա­հյուս­ված, սպա­ռիչ ամ­բող­ջագր­վա՞ծ է, թե՞ առ այ­սօր ստեղծ­ված վա­վե­րագ­րե­րը թե­րի են:
- Ար­ցա­խյան շարժ­ման պատ­մու­թյու­նը հա­մընդ­գր­կուն ա­ռու­մով չկա, կան ան­հատ հե­ղի­նակ­ներ, ո­րոնք հոդ­ված­նե­րի տես­քով վա­վե­րաց­րել են պատ­մար­ժեք ա­ռան­ձին դր­վագ­ներ ու ի­րա­դար­ձու­թյուն­ներ: Շարժ­ման պատ­մու­թյան վե­րա­կերտ­ման հա­մար վա­ղուց ժա­մա­նակն է ստեղ­ծել հա­տուկ հանձ­նա­ժո­ղով, ո­րը կզ­բաղ­վեր նյու­թե­րի հա­վա­քագր­մամբ, խմ­բագր­մամբ ու հրա­տա­րակ­մամբ: Դրա հա­մար պե­տա­կան մո­տե­ցում է պետք, որ­պես­զի ստեղծ­վե­լիք հանձ­նա­ժո­ղո­վում ընդգրկվեն ի­րա­վա­սու մաս­նա­գետ­ներ ու ա­կա­նա­տես վկա­ներ: Պատ­մու­թյունն ա­պա­գա­յի հիմ­նա­քարն է, նրա վրա է խար­սխ­վում սե­րունդ­նե­րի հե­տա­գա ճա­կա­տա­գի­րը, և ե­թե հիմ­քը խա­խուտ է ու կեղծ­ված` այն ա­ռա­ջին իսկ ցն­ցու­մից փուլ է գա­լու: Մենք դժ­վա­րին ու պա­տաս­խա­նա­տու ճա­նա­պարհ ենք ան­ցել, և հա­մոզ­ված եմ, հե­տա­գա սե­րունդ­ներն ան­պայ­ման կհ­պար­տա­նան ի­րենց նախ­նի­նե­րի ա­րա­ծով, ե­թե ա­պա­գա­յին փո­խան­ցենք բա­ցա­ռա­պես ճշ­մար­տու­թյու­նը: