[ARM]     [RUS]     [ENG]

Ա­ՌԱՆՑ ԱՐ­ՑԱ­ԽԻ ԱՇ­ԽԱՐ­ՀՈՒՄ ՆՐԱ ՀԱ­ՄԱՐ ՏԵՂ ՉԿԱ...

Սիր­վարդ ՄԱՐ­ԳԱ­ՐՅԱՆ

Սմ­բատ Գա­լո­յա­նը ՙՇեն Ար­ցախ՚ շի­նա­րա­րա­կան կազ­մա­կեր­պու­թյան ներ­կա­յա­ցու­ցիչն է Ար­ցա­խում։ Աշխ­ղեկ Գա­լո­յա­նը, ով մեր երկ­րի եր­բեք չզո­րացր­վող ա­զա­տա­մար­տիկ­նե­րի ՙդա­սից՚ է, 44-օ­րյա պա­տե­րազ­մին կա­մա­վո­րագր­վել է ա­ռա­ջին իսկ օ­րե­րից։

Հոկ­տեմ­բե­րի 13-ին էր, ծա­նո­թա­ցա Սմ­բա­տի հետ ու նա լուրջ-լուրջ ա­սաց՝ այ­սօր մեր ծնն­դյան օրն է, այդ­պես հոգ­նա­կի էլ ա­սաց՝ մեր ծնն­դյան օ­րը, ու իմ զար­մա­ցած հա­յաց­քին տե­ղի տա­լով` պատ­մեց, թե ինչ­պես են 2020թ. հոկ­տեմ­բե­րի 13-ին Մար­տա­կեր­տի պաշտ­պա­նա­կան շր­ջա­նի 151 դիր­քում ա­ռա­վո­տյան 5 անց 40-ից մինչև 15 անց 30-ը հայ­տն­վել թշ­նա­մա­կան շր­ջա­փակ­ման մեջ։ Նրանք ծանր մար­տեր են տվել և ու­նե­ցել են եր­կու զոհ ու ե­րեք թեթև վի­րա­վոր։ Հա­կա­ռա­կոր­դը նրանց ՙթեթև՚ ձեռ­քով կորց­րել է 250-300 զին­վոր։ Նրանց դիր­քի վրա ե­ղել է 12 հար­ձա­կում, ո­րը նրանք հա­ջո­ղու­թյամբ ետ են մղել։ Նո­յեմ­բե­րի 11-ին, երբ ադր­բե­ջան­ցի­նե­րը ե­կել էին ի­րենց դիակ­նե­րի հետևից, նրանց հրա­մա­նա­տարն ա­սաց, որ այդ օ­րե­րին ի­րենք գրե­թե 800 աս­կյար են կորց­րել։ Այն հատ­վա­ծը, որ­տեղ ի­րենք են մար­տն­չել, թշ­նա­մու հա­մար ե­ղել է ա­նան­ցա­նե­լի պատ­նեշ: Վեր­հի­շե­լով ան­ցյալն ու քան­դե­լով օ­րե­րի կծի­կը, Սմ­բա­տից տե­ղե­կա­նում ենք, որ 2015 թվա­կա­նին Ս. Գա­լո­յա­նը պայ­մա­նագ­րա­յին հի­մունք­նե­րով ծա­ռա­յել է ՀՀ ՊՆ-ում։ Ծա­ռա­յու­թյան ըն­թաց­քում նա ճա­նաչ­վել է ՀՀ զին­ված ու­ժե­րի լա­վա­գույն դի­պու­կա­հար։ Ա­հա թե ին­չու, երբ 44-օ­րյա պա­տե­րազ­մը ՙծե­ծեց՚ մեր դու­ռը, Սմ­բատն ա­ռանց եր­կմ­տե­լու հա­վա­քեց զին­վո­րա­կան ու­սա­պար­կը։ Երբ Ստե­փա­նա­կեր­տի զին­կո­մի­սա­րիա­տում նրան հարց­րին` ու՞ր ես ու­զում գնալ, ա­սաց՝ որ­տեղ հար­մար կգտ­նեք և որ­տեղ որ իմ կա­րիքն ա­ռա­վել շատ է զգաց­վում։ Նրան ու­ղար­կե­ցին հյու­սիս-արևե­լյան ուղ­ղու­թյուն։ Նա հպար­տու­թյամբ փաս­տում է, որ հա­կա­ռա­կոր­դին ոչ մի սան­տի­մետր չեն զի­ջել, և ի­րենց դիր­քերն առ այ­սօր մնում են ան­սա­սան։ Սմ­բատն ա­ռանց րո­պե իսկ կորց­նե­լու օգ­նու­թյան էր հա­սել Ն զո­րա­մա­սի հե­տա­խույզ­նե­րին։
-Մենք շատ ա­րագ դար­ձանք մի ըն­տա­նի­քի պես հա­մե­րաշխ, ո­րի գլ­խա­վոր դե­րա­կա­տա­րը մեր հրա­մա­նա­տարն էր,- վեր­հի­շում է Սմ­բա­տը,- ու հպար­տու­թյամբ փաս­տում, որ ի­րենց վաշ­տը ողջ զին­ված ու­ժե­րի մասշ­տա­բով ճա­նաչ­վել է լա­վա­գույ­նը։ Վաշ­տի հրա­մա­նա­տար  Մարգար Սարիբեկյան իր ա­նու­նը փա­ռա­վո­րեց 44-օ­րյա­յի օ­րե­րին, նրա զին­վո­րա­կան կոչ­ման ու պաշ­տո­նի ա­ռաջ­խա­ղա­ցումն էլ, պա­տե­րազ­մից հե­տո, մար­տա­կան սխ­րանք­նե­րով է պայ­մա­նա­վոր­ված։ Ս. Գա­լո­յանն առ այ­սօր զար­ման­քով է հի­շում, թե ինչ­պես, երբ հա­կա­ռա­կոր­դը մե­ծա­քա­նակ ու­ժե­րով գա­լիս էր ի­րենց վրա, վաշ­տի հրա­մա­նա­տա­րը մարտն ըն­դու­նում էր եր­գե­լով, և դա նրա հա­մար, նույն­պես, հե­րո­սու­թյան վառ օ­րի­նակ էր, ու եր­բեմն ինքն իր հետ, իր մտ­քե­րի հետ մե­նակ մնա­լով խոր­հում է, թե ար­դյո՞ք կկա­րո­ղա­նա նման ի­րա­վի­ճա­կում նույն կերպ վար­վել։ Հրա­մա­նա­տա­րը Սմ­բա­տից 10-ը տա­րով փոքր է, սա­կայն դա չի խան­գա­րել, որ նրանք ըն­կե­րա­նան, առ այ­սօր նրանց ըն­կե­րու­թյու­նը շա­րու­նակ­վում է, և իմ հե­րոսն այն կար­ծի­քին է, որ դժ­վար օ­րե­րի, ա­ռա­վել ևս մար­տա­կան ըն­կե­րու­թյունն ան­խախտ ու ան­սա­սան է։ Նրանք այ­սօր նաև ըն­տա­նիք­նե­րով են բա­րե­կա­մա­ցել ու ի­րենց մար­տա­կան թանկ ըն­կե­րու­թյու­նը վե­րա­ծել են մշ­տա­կա­նի, իսկ գու­ցե նաև հա­վեր­ժա­կան բա­րե­կա­մու­թյան։ Չնա­յած նրանք նույն` Ար­մա­վի­րի մար­զից են, բայց ծա­նո­թա­ցել են մար­տա­դաշ­տում։ Ոչ միայն հրա­մա­նա­տա­րի, այլև ի­րենց հետ կողք-կող­քի կռ­ված բո­լոր կա­մա­վո­րա­կան­նե­րի հետ ըն­կե­րու­թյու­նը շա­րու­նակ­վում է։ Նրանք ըն­կեր­նե­րով ուխտ են ա­րել, որ ա­մեն տա­րի հոկ­տեմ­բե­րի 13-ին, աշ­խար­հի որ ծայ­րում էլ գտն­վե­լիս լի­նեն, հա­վաք­վեն ու Մար­տա­կեր­տում նշեն ի­րենց ընդ­հա­նուր, կո­լեկ­տիվ ծնն­դյան օ­րը։ Գն­դի հրա­մա­նա­տար Է­րիկ Գրի­գո­րյա­նի հե­ռա­կա­պի մեջ լս­վող ձայ­նը մեկ տա­րի անց էլ նրա ուն­կե­րում է, ա­սում է` այդ կրի­տի­կա­կան պա­հին լսե­լով նրա զո­րեղ, ինք­նավս­տահ ձայ­նը, դու քեզ ա­ռյուծ էիր զգում... ՙԱյդ իմ հրա­մա­նա­տար­նե­րի, նրանց ճիշտ գոր­ծո­ղու­թյուն­նե­րի շնոր­հիվ է, որ ես այ­սօր կեն­դա­նի եմ ու շար­քում՚,-ա­սում է զրու­ցա­կիցս ու խոս­տո­վա­նում, որ ա­ռանց Ար­ցա­խի իր հա­մար աշ­խար­հում տեղ չկա։ Քիչ է ա­սել, թե հպարտ է, որ Ե­ռա­գույ­նը նո­յեմ­բե­րի 12-ին ա­ռա­ջինն ինքն է ծա­ծա­նել ի­րենց դիր­քի գլ­խին։ Հպար­տու­թյու­նը` հպար­տու­թյուն, սա­կայն Սմ­բա­տի պնդ­մամբ՝ կյան­քից քաղցր բան չկա, հատ­կա­պես, երբ րո­պե­ներ ա­ռաջ կող­քիդ մար­տն­չող զին­վո­րի, զի­նակ­ցի մա­սունք­ներն ես հանձ­նել հա­րա­զատ­նե­րին: Երբ հա­կա­ռա­կոր­դը 10 մետ­րից կրա­կում է քեզ վրա, բո­լոր հայ­րե­նա­սի­րա­կան ե­լույթ­ներն ու խոսքն ա­նի­մաստ են դառ­նում։
Պա­տե­րազ­մի ա­վար­տից հե­տո նրան ներ­կա­յաց­րել էին ՙՄար­տա­կան ծա­ռա­յու­թյան՚ մե­դա­լի, սա­կայն նա ան­կեղ­ծո­րեն խոս­տո­վա­նում է, որ ին­քը չի ե­կել պարգևնե­րի հետևից, նա հաղ­թա­նակ­նե­րի հետևից էր ե­կել, ե­կել էր հա­կա­ռա­կոր­դի քի­թում­ռու­թը ջար­դե­լու, ու ջար­դել են` միաս­նա­կան վա­հան կազ­մե­լով պա­հել են ի­րենց դիր­քե­րը... Նա, ի­հար­կե, շատ է ցա­վում հո­ղե­րի կորս­տի հա­մար, սա­կայն գլու­խը բարձր ու հպարտ է քայ­լում, որ ի­րենց պաշտ­պա­նա­կան բնագ­ծից կես քայլ ան­գամ ետ չեն ա­րել։ Նա ե­կել է կռ­վե­լու իր Ա­րա­յիկ ու Ար­ման որ­դի­նե­րի հա­մար, նրանց աչ­քե­րի մեջ շի­տակ նա­յե­լու հա­մար է Ար­ցախ փու­թա­ցել... Ե­րեք տա­րուց հե­տո ա­վագ որ­դին զո­րա­կոչ­վե­լու է բա­նակ ու ին­քը ի­րա­վունք է վաս­տա­կել նրան` իր ու ըն­կեր­նե­րի մար­տա­կան դա­սե­րը փո­խան­ցե­լու։ Որ­դի­նե­րը, եր­կուսն էլ զեն­քի հետ սեր ու­նեն, սպոր­տով են զբաղ­վում, իսկ հոր հա­մար ա­մե­նա­կարևո­րը նրանց հայ­րե­նա­սի­րու­թյունն է, որ ան­զեն աչ­քով էլ տե­սա­նե­լի է։
Ար­մա­վի­րի մար­զի Շե­նա­վան գյու­ղում ծն­ված ու մե­ծա­ցած, Վա­նա­ձոր քա­ղա­քում հաս­տատ­ված ու այն­տեղ իր երկ­րորդ տու­նը գտած Սմ­բատ Գա­լո­յա­նի հա­մար Ար­ցա­խը թանկ հայ­րե­նիք է։ Պա­տե­րազ­մի ա­վար­տից հե­տո նա ո­րո­շեց մնալ ու օգ­նել Ար­ցա­խին... Ներ­կա­յումս նրա ան­մի­ջա­կան մաս­նակ­ցու­թյամբ Աս­կե­րա­նի շր­ջա­նի Դահ­րավ գյու­ղի մեր­ձա­կայ­քում 100 տուն է կա­ռուց­վում, ևս 17-ն ու 3-ը հա­մա­պա­տաս­խա­նա­բար կա­ռու­ցում են Ստե­փա­նա­կեր­տում ու Հով­սե­փա­վա­նում։ Փոր­ձում են սե­փա­կան լու­ման ներդ­նել տե­ղա­հան­ված­նե­րին ժամ ա­ռաջ տա­նի­քով ա­պա­հո­վե­լու գոր­ծում։ ՙԵս Ար­ցախն ա­ռանց ինձ չեմ պատ­կե­րաց­նում, և կա­ռու­ցե­լու եմ ար­ցախ­ցի­նե­րի հա­մար` ու­ժե­րիս նե­րա­ծին չա­փով, իսկ, ընդ­հան­րա­պես, յու­րա­քան­չյուր ա­ռողջ տղա­մարդ /ու ի­րեն հար­գող տղա­մարդ/ պետք է սի­րի շի­նա­րա­րա­կան աշ­խա­տան­քը։ Կա­ռու­ցե­լը նրա հա­մար միակ սուրբ գործն է, որն ար­ժա­նի է մեծ հար­գան­քի, ի­հար­կե, հայ­րե­նի­քիդ պաշտ­պա­նը լի­նե­լուց հե­տո միայն։ Նա լա­վա­տես է վաղ­վա օր­վա հան­դեպ և գտ­նում է, որ ե­թե յու­րա­քան­չյուր ի­րեն հար­գող հայ մտա­ծի, որ այս երկ­րի տերն ինքն է, ա­պա ելքն էլ գտն­վե­լու է... Ե­թե ըն­տա­նի­քում չկա սեր, չկա և հա­ջո­ղու­թյուն, նույն էլ երկ­րի պա­րա­գա­յում է, մի ըն­տա­նի­քի պես պի­տի լի­նենք, այ­լա­պես շա­րու­նա­կե­լու ենք կորց­նել։ Ժամ ա­ռաջ պի­տի վե­րա­կանգ­նենք մեր ար­ժա­նա­պատ­վու­թյու­նը։ Ու­րի­շի տու­նը քան­դե­լով, մե­րը շի­նե­լու կոր­ծա­նա­րար մի­տու­մը մեր մի­ջից հա­նե­լով ու երկ­րին ծա­ռա­յե­լու պա­տաս­խա­նատ­վու­թյունն ու­սե­լով միայն կա­րող ենք հաս­նել ե­րա­զած հան­գր­վա­նին։