Error
  • JLIB_APPLICATION_ERROR_COMPONENT_NOT_LOADING
  • Error loading component: com_content, 1
  • Error loading component: com_content, 1

ՀԱ­ՎԱՏ­ՔԻ ԵՎ ԴԱ­ՎԱ­ՆԱՆ­ՔԻ ՏԱՐ­ԲԵ­ՐՈՒ­ԹՅՈՒՆ­ՆԵՐ

 

-Տեր Սե­րոբ, խո­սենք բո­ղո­քա­կա­նու­թյան և ուղ­ղա­փա­ռու­թյան դա­վա­նա­բա­նա­կան, ծի­սա­կան, ե­կե­ղե­ցա­կան, պաշ­տա­մուն­քա­յին տար­բե­րու­թյուն­նե­րի մա­սին։
Ինչ­պես գի­տենք, բո­ղո­քա­կան ուղ­ղու­թյուն­նե­րը հա­վա­տում են, որ Քրիս­տոսն ու­նի եր­կու բնու­թյուն և եր­կու կամք։ Իսկ մենք՝ ուղ­ղա­փառ­ներս, ի՞նչ ենք մտա­ծում այս մա­սին։ Գի­տենք, որ մեր սբ Ե­կե­ղե­ցին «Եր­կու բնու­թյուն» ար­տա­հայ­տու­թյան պատ­ճա­ռով 451 թ. մեր­ժեց Քաղ­կե­դո­նի ժո­ղո­վը։


-Ի­րա­կա­նու­թեան մէջ, Ա­րե­ւե­լեան Ուղ­ղա­փառ ե­կե­ղե­ցի­ներն են, որ քրիս­տո­սա­բա­նու­թեան մէջ (Christology), տես­նում են եր­կու բնու­թիւն (dyophisitism) եւ եր­կու կամք (dyothelitism)։ Բո­ղո­քա­կան գլ­խա­ւոր ուղ­ղու­թիւն­նե­րը կամ նոյ­նիսկ նրանց փոքր խմ­բե­րը այս մա­սին երկ­րոր­դա­կան են նկա­տում, կամ, ընդ­հան­րա­պէս, շատ չեն շօ­շա­փում, չնա­յած որ ու­նեն ընդ­հան­րա­պէս այդ դա­ւա­նու­թիւ­նը, քա­նի դուրս են ե­կել Հռո­մէա­կան Կա­թո­լիկ ե­կե­ղե­ցուց։
Բո­ղո­քա­կան­ներն ի­րենց դա­ւա­նա­կան շեշ­տը դնում են ա­պաշ­խա­րու­թեան, վերս­տին ծնն­դեան, մեղ­քի, մե­ռել­նե­րից յա­րու­թեան, Ս. Հո­գու պտուղ­նե­րի, «յափշ­տա­կու­թեան», ժա­մա­նա­կաշր­ջան­նե­րի, լե­զուա­խօ­սու­թեան եւ այլ նիւ­թե­րի վրայ՝ նա­յած ի­րենց դա­ւա­նած ուղ­ղու­թեան։
Ուղ­ղա­փառ­ներն ու­նեն գլ­խա­ւոր եր­կու խմ­բա­ւո­րում, Ա­րե­ւե­լեան Ուղ­ղա­փառ (Eastern Orthodox) եւ Ա­րե­ւել­քի Ուղ­ղա­փառ (Oriental Orthodox)։ Նրանց նկա­րագ­րող բա­ռե­րը նոյնն են, սա­կայն տար­բե­րու­թիւ­նը այն է, որ Ա­րե­ւե­լեան­նե­րը՝ ո­րոնց մէջ ընկ­նում են Յու­նա­կան, Ռու­սա­կան, Բուլ­ղա­րա­կան, Սեր­բա­կան եւ այլ ե­կե­ղե­ցի­նե­րը, ինչ­պէս նաեւ Կա­թո­լիկ ե­կե­ղե­ցին, ըն­դու­նում են Քաղ­կե­դո­նի դա­ւա­նու­թիւ­նը։
Իսկ Ա­րե­ւել­քի Ուղ­ղա­փառ­նե­րը, ո­րոնց մէջ են Ղպ­տի, Սի­րիա­կան, Ե­թով­պիա­կան, Հնդ­կա­կան, Է­րիթ­րէա­կան եւ Հա­յոց Ե­կե­ղե­ցին, չեն ըն­դու­նում 451 թուի Քաղ­կե­դո­նի դա­ւա­նած «եր­կու բնու­թիւն» բա­նա­ձե­ւը։
Իսկ «եր­կու կամք» ար­տա­յայ­տու­թիւ­նը, ո­րը նոյն­պէս մերժ­ւում է Հա­յոց եւ Ա­րե­ւել­քի Ուղ­ղա­փառ քոյր ե­կե­ղե­ցի­նե­րի կող­մից, ա­ւե­լա­ցուել է ա­ւե­լի ուշ՝ 681 թուա­կա­նի Կ.Պոլ­սոյ վե­ցե­րորդ ժո­ղո­վի կող­մից ժա­մա­նակի Յոյն վա­նա­կան Մաք­սի­մոս Կոս­տանդ­նու­պոլ­սե­ցիի ջան­քե­րով, ո­րը բուռն հա­կա­ռա­կորդ էր Քրիս­տո­սի մէջ «Մի բնու­թիւն» դա­ւա­նող­նե­րին հա­մար։ Ա­րե­ւե­լեան Ուղ­ղա­փառ­նե­րը ըն­դու­նում են եօթ տիե­զե­րա­կան ժո­ղով­ներ՝ 325, 381, 431, 451, 553, 680-1, 787 թուա­կան­նե­րին։ Իսկ Հա­յոց ե­կե­ղե­ցին՝ ա­ռա­ջին ե­րե­քը։
Այս նիւ­թի մա­սին կա­րող ենք շատ եր­կար բա­ցատ­րել ու լու­սա­բա­նել, բայց կար­ծում եմ, կը բա­ւա­կա­նանք այս­քա­նով։


-Տեր Հայր, ցա­վա­լի է, բայց ո­րոշ ռուս ուղ­ղա­փառ հոգևո­րա­կան­ներ մեզ հա­մա­րում են մո­նո­ֆի­զիտ, մի՞­թե դա ռուս ուղ­ղա­փառ Ե­կե­ղե­ցու պաշ­տո­նա­կան դիր­քո­րո­շումն է ՀԱԵ մա­սին, թե՞ միայն ո­րոշ­նե­րի թյուր կար­ծի­քը...


-Ա­յո, ինչ­պէս ա­սա­ցիք, ցա­ւա­լի է, որ ոչ միայն Ռուս Ուղ­ղա­փառ, այլ, ընդ­հան­րա­պէս, Ա­րե­ւե­լեան Ուղ­ղա­փառ ու Կա­թո­լիկ ե­կե­ղե­ցի­նե­րի մէջ գո­յու­թիւն ու­նեն նեղ­միտ ու մեր­ժո­ղա­սէր «դպ­րոց­ներ», ուղ­ղու­թիւն­ներ ու ե­կե­ղե­ցա­կան­ներ, ո­րոնց կե­ցուածքն ան­ցեա­լում մեծ ա­ւեր­ներ է պատ­ճա­ռել ընդ­հա­նուր Ե­կե­ղե­ցու պատ­մու­թեան մէջ։ Բայց այ­սօր ու­րախ ենք յայտ­նե­լու, որ հո­գե­ւո­րա­կան­նե­րի մեծ մա­սը հա­րա­նուա­նա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րի մէջ ու­նեն լայ­նա­միտ ու ըն­դու­նե­լի կե­ցուածք։
Ա­յո, ճիշդ է, որ կան ո­րոշ (ոչ բո­լո­րը) ռուս ե­կե­ղե­ցա­կան­ներ, յոյն, սերբ, կամ այլ հո­գե­ւո­րա­կան­ներ, ո­րոնք ոչ միայն հա­յե­րին, այլ մեր քոյր ե­կե­ղե­ցի­նե­րին՝ ղպ­տի, սի­րիա­ցի, ե­թով­պիա­ցի եւ այ­լե­րին դի­տում են նոյն աչ­քով, մեզ կո­չում են «մո­նո­ֆի­զիտ» (monophysite), այ­սինքն՝ մի բնու­թեան հա­ւա­տա­ցող, կամ այլ խօս­քով՝ հե­րե­տի­կոս, ու դրա հա­մար մեր ե­կե­ղեց­խմ­բին, ընդ­հան­րա­պէս, ուղ­ղա­փառ (orthodox), չեն նկա­տում, որն ճիշդ չէ, եւ թէ ին­չո՞ւ՝ բա­ցատ­րեմ։
Ա­րիո­սից ետք, Ե­կե­ղե­ցու կեան­քում քրիս­տո­սա­բա­նա­կան խն­դիր­ներ են ստեղ­ծել Կ.Պոլ­սոյ պատ­րիարք Նես­տո­րը ու նրան ընդ­դի­մա­ցող վա­նա­կան Եւ­տի­քէ­սը։ Նես­տոր Քրիս­տո­սի մէջ տես­նում էր եր­կու տար­բեր ու բա­ժան էու­թիւն­ներ, աս­տուա­ծա­յին եւ մարդ­կա­յին։ Եւ թէ աս­տուա­ծու­թիւ­նը բնա­կուեց Յի­սուս մար­դու մէջ մկր­տու­թեան ժա­մա­նակ։ Յի­սուս ծնուեց որ­պէս մարդ եւ թէ Ս. Կոյս Մա­րիա­մը ոչ թէ Աս­տուա­ծա­ծին է այլ «մար­դա­ծին» կամ «Քրիս­տո­սա­ծին»։
Այս հե­րե­տի­կո­սու­թեան դէմ պայ­քա­րեց Եւ­տի­քէս եւ ու­րիշ­ներ, իսկ Նես­տո­րը դա­տա­պար­տուեց։ Սա­կայն Եւ­տի­քէս Նես­տո­րի «եր­կու էու­թիւն­ներ» դա­ւա­նու­թեան դէմ գնաց այլ ծայ­րա­յե­ղու­թեան, թէ Քրիս­տո­սի մէջ կար միայն մէկ բնու­թիւն, եւ այն էր աս­տուա­ծա­յի­նը միայն։
Ա­հա այդ «ՄՈ­ՆՈ­ֆի­զի­տիզմ»ը, այ­սինքն՝ Քրիս­տո­սի մէջ միայն աս­տուա­ծա­յին բնու­թիւն տես­նե­լը, ո­րի մէջ մի կա­թիլ էր մարդ­կա­յի­նը, Եւ­տի­քէ­սի հե­րե­տի­կո­սա­կան դա­ւա­նու­թիւնն էր, ու դա է ի­րա­կան մէկբ­նու­թե­նա­կան (Monophysite) դա­ւա­նու­թիւ­նը, ո­րը մերժ­վում է Հայ Ա­ռա­քե­լա­կան եւ նրա քոյր ե­կե­ղե­ցի­նե­րի կող­մից։ Հա­յոց Ե­կե­ղե­ցին Քրիս­տո­սի մէջ տես­նում է ՄԻ ԲՆՈՒ­ԹԻՒՆ, ո­րի մէջ հա­ւա­սար ու ան­շեղ կան աս­տուա­ծա­յինն ու մարդ­կա­յի­նը, որն հե­ղի­նա­կու­թիւնն է Ս. Կիւ­րեղ Ա­ղեք­սանդ­րա­ցիին, իր դա­ւա­նու­թեամբ (Մի բնու­թիւն մարմ­նա­ցեալ Աս­տու­ծոյ Բա­նին)։ Եւ սա նոյն Ս. Կիւ­րեղն է, որ իր ջա­տա­գո­վա­կան պայ­քա­րով սուրբ է նկատ­ւում բո­լո­րի մօտ։
Հա­յոց Ե­կե­ղե­ցին «մո­նո­ֆի­զիտ» չէ, ո­րով­հե­տեւ Եւ­տի­քա­կան չէ։ Մեր­ժում է Եւ­տի­քէ­սին ու նրա դա­ւա­նած միայն աս­տուա­ծա­յին բնու­թեան դա­ւա­նու­թիւ­նը։ Հա­յոց Ե­կե­ղե­ցին իր քոյր ե­կե­ղե­ցի­նե­րի հետ ըն­դու­նում է ՄԻ բնու­թիւն, ո­րի մէջ ընկ­նում են աս­տուա­ծա­յինն ու մարդ­կա­յի­նը, ու դա կոչ­ւում է «Միաբ­նու­թե­նա­կան» (Miaphysite), որն ուղ­ղա­փառ հա­ւատք է եւ ճշ­մա­րիտ։ Այս­տեղ խնդ­րոյ ա­ռար­կան դա­ւա­նու­թիւնն է Յի­սուս Քրիս­տո­սի աս­տուա­ծա­յին եւ մարդ­կա­յին բնու­թեան։ Այ­սօր ե­թէ ռուս հո­գե­ւո­րա­կան­նե­րի մէջ կան այն­պի­սիք, ո­րոնք ի­րենց նեղմ­տու­թեամբ սի­րում են պի­տա­կա­ւո­րել այ­լոց, ա­պա չա­րա­չար սխալ­ւում են, ո­րով­հե­տեւ ե­թէ ի­րենց «մո­նո­ֆի­զիտ» պի­տա­կը եւ­տի­քա­կա­նու­թեան դէմ է, ա­պա նրանք լաւ գի­տեն« թէ Հա­յոց Ե­կե­ղե­ցին եւ­տի­քա­կան չէ, այլ դա­տա­պար­տում է Եւ­տի­քէ­սին։ Հե­տե­ւա­բար նրանց պի­տա­կը ան­հիմն է։
Ռուս Ուղ­ղա­փառ ե­կե­ղե­ցին պաշ­տօ­նա­պէս ու­նի շատ ջերմ, եղ­բայ­րա­կան եւ ու­ժեղ կա­պեր Հայ, Ղպ­տի, Սի­րիա­կան, Ե­թով­պիա­կան, Հնդ­կա­կան, Է­րիթ­րէա­կան Ա­ռա­քե­լա­կան Ուղ­ղա­փառ ե­կե­ղե­ցի­նե­րի հետ։ Ու պատ­կե­րում տես­նում ենք Ռուս ուղ­ղա­փառ պատ­րիար­քու­թեան հան­դի­պում­ներն եւ պաշ­տօ­նա­կան գրու­թիւն­նե­րը։
Ա­ւե­լաց­նեմ, որ Ռուս Ե­կե­ղե­ցին այ­սօր ա­ւե­լի ու­ժեղ կա­պեր ու­նի մեզ հետ, քան թէ ի­րենց դա­ւա­նա­կից եղ­բայր­նե­րի հետ՝ Կ.Պոլ­սի պատ­րիար­քու­թեան, Ա­ղեք­սանդ­րիոյ պատ­րիար­քու­թեան եւ Յու­նաս­տա­նի ու Ա­թէն­քի պատ­րիար­քու­թիւն­նե­րի հետ, ո­րոնց հետ կա­պը խզուել է քա­ղա­քա­կան եւ պատ­րիար­քա­կան ի­րա­ւա­սու­թիւն­նե­րի ու այլ խն­դիր­նե­րի պատ­ճա­ռով։ Մեր Ե­կե­ղե­ցի­նե­րը ա­ռա­քե­լա­կան, ուղ­ղա­փառ հա­ւատ­քով լի հնա­գոյն քրիս­տո­նէու­թեան օր­րանն են, եւ հե­տա­մուտ են ստեղ­ծե­լու եղ­բայ­րա­կան ու ջերմ կա­պեր հա­րա­նուա­նա­կից ե­կե­ղե­ցի­նե­րի հետ։

Սո­ֆի ԲԱ­ԲԱ­ՅԱՆ